Γράφει ο
Δημήτρης Μασούρης
Επίτιμος Σχολικός Σύμβουλος Φιλόλογων
Εκατόν πενήντα χρόνια ζωγραφικής, τονισμού επίγειου φωτός και χρώματος στον ιερό ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Μαρούσι δηλώνει το πέρασμα του χρόνου. Σ’ ένα χώρο δρώμενων ανθρώπινου δυναμισμού δεσπόζουν οι εμπνευσμένες τοιχογραφίες πολλαπλών παραστάσεων Ναζαρηνής τέχνης. Νομίζεις πως ο αγιογράφος μετέχει σε κάποια ονειρική κατάσταση θεϊκής ενόρασης.
Συμβολική σειρά υποδειγμάτων περιστατικών διδάσκουν τον πιστό και τον ωθούν προς παραδειγματισμό. Εξυπακούεται πως η παράκληση της Χάριτος των τοιχογραφιών ενέχουν αμεσότητα και προκαλούν προσέγγιση στους πιστούς.
Κάποτε σ’ ένα μακρινό μου ταξίδι μιας νύχτας χιονιού με κλεισμένες διαβάσεις στις γκρεμίλες του Ταϋγέτου συναντήθηκα με τον μαρουσιώτη ζωγράφο αγιογράφο Δημήτρη Αντωνόπουλο, που αδίστακτα μέσα στο κρύο πήγαινε πρωί πρωί στην Τρίπολη για να συναντήσει εργάτες για την ανάθεση εργασίας για τη λείανση των τοίχων, με σκοπό τη δημιουργία κατάλληλων τοιχογραφιών στο ναό των Αγιωργήτικων· και εγώ πήγαινα στην Τρίπολη ως σχολικός σύμβουλος στα σχολεία μέσης εκπαίδευσης για έλεγχο της διδασκαλίας των μαθημάτων των καθηγητών.
Ενθυμούμαι την απλότητα με την οποία συζητούσε ο αγιογράφος και τον υπέροχο ζήλο του για την αγιογραφία. Σκεπτόταν διαρκώς κι επαναλάμβανε το χρόνο της δημιουργίας της τοιχογραφίας του Αγίου. Έκανε το κήρυγμά του. Σκεπτόταν ότι οι άνθρωποι με την επίσκεψή τους στο ναό πραγματοποιούν απόδραση από το χρόνο, γιατί στο ναό δεν υπάρχει ο ανθρώπινος χρόνος αλλά ο θείος χρόνος, στατικός και αμετάβλητος. Όταν μπαίνει κανείς στο ναό είναι σαν να μπαίνει στους ουρανούς σαν να πραγματοποιεί υπέρβαση του χρόνου. Ο ναός είναι το σπίτι του ουρανού. Ο πιστός πρέπει να εμπνέεται, δεν πρέπει να υπολογίζει το χρόνο. Ο ναός χρειάζεται αφοσίωση. Ο άνθρωπος πρέπει να φέρει στο νου του μια προσευχή, να πρέπει να ψάλλει ενδόμυχα, πρέπει να εμπνέεται και να εκφράζεται.
Στη συνάντησή μας αυτή, ο τεχνίτης αγιογράφος διαπίστωνε επίσης μία πνευματική συγγένεια. Μεταξύ του χρόνου και του χώρου αυτή η συγγένεια στα λατινικά, του είπα, διακρίνεται ανάμεσα στο templum (=ναός) και του χρόνου, που συσχετίζεται πάλι γλωσσικά στα λατινικά (tempus= χρόνος)· του αγιογράφου άρεσε πολύ αυτός ο συσχετισμός και ενθουσιασμένος θυμήθηκε τον καθηγητή της Θεολογίας, Κονιδάρη, σε κάποια διάλεξή του και είπε:
«Ο ναός templum είναι ο κόσμος του Θεού πάνω στη γη και ο άνθρωπος με την επίσκεψή του στο ναό πραγματοποιεί την απόδρασή του από το χρόνο. Μέσα στο ναό δεν υπάρχει ο ανθρώπινος χρόνος αλλά ο θεϊκός! Όταν μπαίνει κανείς στο ναό είναι σαν να ανεβαίνει στους ουρανούς. Είναι η ώρα της προσευχής, είναι το σπίτι του ουρανού. Και εξυπακούεται η απόλυτη σεβαστική προσέγγιση προς αυτόν. Χρειάζεται πλήρη απόλυτη προσέγγιση».
Και είναι άξιο παρατήρησης πως το Μαρούσι μέσα στα τελευταία χρόνια ανέδειξε τρεις σπουδαίους κυρούς της εκκλησίας, τους Μαρουσιώτες μητροπολίτες: Κωνσταντίνο Καλοζύμη, Ιάκωβο Παχή, Νεκτάριο Αντωνόπουλο· ακόμη και τον έξοχο ζωγράφο του Αγίου Όρους Χρήστο Σερέτη και άλλους αξιόλογους φίλους των αίνων, ιερωμένους σεμνούς της λατρείας και της εργασίας, πνευματικούς ηγέτες, όπως τον αείμνηστο κυρόν Ιεζεκιήλ Καλατζή και άλλους αλησμόνητους, ιθυντήρες, οιακοστρόφους παράγοντες.
Οι καλλιτεχνικές εργασίες -με τα υπέρτατα σπουδαία προσόντα- παραχωρούν μπροστά στο μεγαλείο της έμπνευσης χώρους ικανούς για τρόπους τεχνικούς.
Η τέχνη του χώρου της ζωγραφικής είναι ένα υπέρτατο κατεξοχήν χάρισμα του δωροδότη Θεού στον άνθρωπο κι αν θελήσουμε να ταξινομήσουμε τις τέχνες, αυτή, η μουσική και η ποίηση στη Λογοτεχνία ταξινομούνται ως καλές τέχνες κατά το μεγάλο ταξινομέα γαλλ. Etienne Souriau που έχει ασχοληθεί με αυτές τις αναζητήσεις. Η Μουσική ιδιαίτερα η Βυζαντινή περικλείει την ιδιότητα της μελωδίας, θεμελιώνει και άμεσα δηλώνει τη διαφύλαξη του ανθρωπισμού, διδάσκοντας παράλληλα και αγωγή του πολίτη.
Μέσα σε μια μελέτη αρχιτεκτονική αναζητήσεων, υποστηλωμάτων οικοδομήσεως κ.λπ. ο αρχιτέκτονας ανευρίσκει τρόπους, όπως και στον Ιερό Ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου υπάρχει ο μυστικός τρόπος στέγασης του ναού του οποίου αναζήτησε και βρήκε ο έξοχος μηχανικός οικοδομών των ναών, αείμνηστος μακάριος επιστήμων, Ευάγγελος Πετρούτσος. Σημειώνεται επίσης ότι ο Πετρούτσος γνώριζε καλώς την εκκλησιαστική υμνολογία και ανελάμβανε, ψάλλοντας συχνά τροπάρια και ύμνους. Του άρεσε πολύ η βυζαντινή υμνολογία στην Παναγία.
Η βυζαντινή υμνολογία και ιδιαίτερα ο Ρωμανός ο Μελωδός τον έτερπε. Και στις πανηγυρικές εορτές ήταν ο πρώτος που έφτανε στο ναό της Παναγίας. Η καμπάνα χτυπούσε χαρούμενα καθώς τον υποδεχόταν εκεί στα σκαλοπάτια. Η παραμονή του στο ναό ήταν μέχρι το τέλος της λειτουργίας. Του άρεσε το περιβάλλον της εκκλησίας και η συζήτηση γύρω από τις γραφές και τους ψαλμούς. Η συζήτησή του ήταν γύρω από τα θέματα αυτά.
Έπειτα η αρμονία των χρωμάτων και η ζωντανή στάση των Αγίων στα κλίτη του ναού, ιδιαίτερα το τέμπλο του ναού στο ιερό και δίπλα στους κίονες του τρούλλου, η άφιξη του μηνύματος της παρουσίας του Χριστού προς την Παναγία, όπως και η ζωντανή απόδοση της συναθροίσεως στην Πνύκα της Ακροπόλεως, είναι συγκλονιστικές παρουσίες – εμπνεύσεις του αγιογράφου Σπυρίδωνος Χατζηγιαννόπουλου με τη σπουδαία Ναζαρηνή τέχνη της αγιογραφίας, που καθηλώνει σε κίνηση, χρώμα, προσήλωση. Οι τοιχογραφίες αυτές μαζί με εκείνες του ναού της Αγίας Ειρήνης στην Αθήνα πρέπει να θεωρηθούν καύχημα της Ναζαρηνής αγιογραφίας. Η ομορφιά τους εντυπωσιάζει τον προσκυνητή. Η παρουσία αναβάτη στη γέννηση του Χριστού σε συναρπάζει. Η συζήτηση της Σαμαρείτιδος σε κάνει να θέλεις μια συμμετοχή.
Ως προς τη μουσική βυζαντινή τέχνη, το τροπάριο της Κασσιανής τη Μεγάλη Τρίτη θα μας θυμίζει πάντα τον αξεπέραστο διάσημο Μαρουσιώτη τενόρο της Μετροπόλιταν Όπερας της Νέας Υόρκης στην Αμερική, Δημ. Κοτομάτα, που με την αξεπέραστη φωνή του συνετάραζε το εκκλησίασμα της Παναγίας της Μαρουσιώτισσας. Οι προσκυνητές αναζητούσαν τη φωνή του Κοτομάτα στη λατρεία της Μεγάλης Εβδομάδας και έτρεχαν στην εκκλησία της Παναγίας να τον ακούσουν με τη σύνοψη στα χέρια τους και τον πόθο στην καρδιά τους.
