Γράφει ο
ΓΙΩΡΓΟΣ
Ν. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ
∆ηµοσιογράφος – ∆ηµοσιολόγος
Το Οικουµενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως αντιµετωπίζει την περίοδο αυτή δυσκολίες, τις οποίες διαχειρίζεται κατά το δυνατόν. Ο Οικουµενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως κ. Βαρθολοµαίος έγραψε προς την ρωµέϊκη, αξία παντός επαίνου, εφηµερίδα «Απογευµατινή» για τα 100χρονά της, πως σε αυτήν «διασώζονται όλες οι περιπέτειες και δοκιµασίες της Οµογενείας, συνδεδεµένες πάντοτε µε την πολιτική κατάσταση στην Τουρκία και µε τις διακυµάνσεις των ελληνοτουρκικών σχέσεων».
Ο Οικουµενικός Πατριάρχης ζει την βεβήλωση του σηµαντικότερου Ναού της Χριστιανοσύνης, της Αγίας Σοφίας, που ο Πρόεδρος Ερντογάν µετέτρεψε από µουσείο σε τζαµί. Είναι ως να έχουν αιχµαλωτίσει βάρβαροι κατακτητές τη µητέρα µας, και να έχουν βάλει όλους τους Έλληνες να βλέπουµε που την κακοποιούν και που πανηγυρίζουν γι’ αυτό ενώ εµείς όλοι, µαζί µε τις ΗΠΑ, την ΟΥΝΕΣΚΟ και το Συµβούλιο της Ευρώπης, δεν µπορούµε να κάνουµε τίποτε…Το ίδιο έπραξαν οι γείτονες στην υπέροχη Μονή της Χώρας στην Κωνσταντινούπολη και στην Εκκλησιά της Αγίας Σοφίας Τραπεζούντας, της ζείδωρης αυτής καρδιάς του Ποντιακού Ελληνισµού. Παιχνίδια και µε τη Μονή Σουµελά κάνει η αυταρχική εξουσία της Τουρκίας, που θέλει µεν τα χρήµατα των προσκυνητών, αλλά πάντα υπενθυµίζει ότι εκείνη ενεργεί κατά τη βούλησή της. Το Πατριαρχείο, όσο του επιτρέπεται, προσπαθεί να κρατήσει ανοικτά τα ιδρύµατα, τις εκκλησιές και τα σχολεία στην Βασιλεύουσα, στην Ίµβρο και στην Τένεδο και, κατά το δυνατόν, να αυξήσει τον αριθµό των οµογενών στην Κωνσταντινούπολη.
Οι Τούρκοι, από την πλευρά τους, ενεργούν µε σύστηµα. Αφήνουν να επιδιορθώνονται ρωµέϊκα σπουδαία ιστορικά κτίρια, που οι εργασίες τους αφήνουν κέρδη στους εργολάβους της γείτονος, αλλά παράλληλα επιβάλλουν τέτοιες συνθήκες ζωής στους οµογενείς, ώστε αυτά να παρακµάζουν. Ο καθηγητής ∆ιεθνούς ∆ικαίου και εξωτερικής πολιτικής και βουλευτής της Α΄ Αθηνών κ. Άγγελος Μ. Συρίγος έγραψε ότι το ποσοστό των Ρωµιών επί του συνολικού πληθυσµού της Κωνσταντινούπολης ανέρχεται σε 0,009%. Με το δεδοµένο ότι ο πληθυσµός της Πόλης είναι 15,5 εκατοµµύρια περίπου (απογραφή 2023) οι Ρωµιοί σήµερα σε αυτήν, κατά τον κ. Συρίγο, είναι κάτω από 1.500. Το 1925 ήσαν περίπου 225.000, το 1993 2.500… Επί πλέον, ενώ στο εξωτερικό η τουρκική κυβέρνηση δεν αντιδρά στο να ενεργεί ο Πατριάρχης ως ο πρώτος σε πρεσβεία τιµής Προκαθήµενος στην οικουµενική Ορθοδοξία, στο εσωτερικό εξακολουθεί να τον θεωρεί θρησκευτικό ηγέτη µόνο των Ρωµιών της Κωνσταντινούπολης.
Παρά τις άοκνες προσπάθειες 35 ετών επί Πατριαρχείας του και ενώ φέτος ο Οικ. Πατριάρχης κ. Βαρθολοµαίος συµπλήρωσε τα 86 του χρόνια δεν υπήρξε πρόοδος στο άνοιγµα της Σχολής της Χάλκης. Παρά τις παρεµβάσεις των οµογενών στην κυβέρνηση των ΗΠΑ και παρά τις κατά καιρούς αισιόδοξες προβλέψεις του Φαναρίου, η κυβέρνηση της γείτονος έχει έντονη τη γνωστή αντίληψή της περί παζαριού και δεν θα δώσει τίποτε χωρίς να ζητήσει δυσανάλογα ανταλλάγµατα, που δεν τα δέχεται το Φανάρι, ούτε η οποιαδήποτε Ελληνική κυβέρνηση. Το Οικ. Πατριαρχείο, εκτός από τα εσωτερικά του ζητήµατα, αντιµετωπίζει και σοβαρά διορθόδοξα προβλήµατα. Το µείζον είναι το προκληθέν σχίσµα στην Ορθόδοξη Εκκλησία, µετά από την διακοπή της µνηµόνευσης του Οικ. Πατριάρχου από τον Πατριάρχη της Μόσχας και πασών των Ρωσιών και την εκ µέρους του Πατριαρχείου της Μόσχας διακοπή κάθε εκκλησιαστικής σχέσης µε το Φανάρι, µε το Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας και µε τις Αυτοκέφαλες Ελληνορθόδοξες Εκκλησίες Κύπρου και Ελλάδος. Αυτό µετά την εκ µέρους του Φαναρίου και των άλλων τριών Ελληνορθοδόξων Εκκλησιών αναγνώριση των ευνοουµένων του κράτους της Ουκρανίας σχισµατικών Επισκόπων και την έναρξη απάνθρωπων διωγµών σε βάρος του κανονικού Μητροπολίτου Ουκρανίας Ονουφρίου, καθώς και του κλήρου και του λαού, που παραµένουν πιστοί στο Πατριαρχείο της Μόσχας. Ο Οικ. Πατριάρχης και πολιτικοί παράγοντες έχουν κάνει εντατικές προσπάθειες να αναγνωρισθούν οι σχισµατικοί της Ουκρανίας και από άλλα Πατριαρχεία και Αυτοκέφαλες Ορθόδοξες Εκκλησίες. Με διάφορες ευκαιρίες ο κ. Βαρθολοµαίος είχε συναντήσεις µε τους Προκαθηµένους των Ορθοδόξων Εκκλησιών Αντιοχείας, Ρουµανίας και Βουλγαρίας, είχε επαφή µε τον νέο Πατριάρχη Γεωργίας, καθώς επίσης φιλοξένησε στην Καππαδοκία τον νέο Αρχιεπίσκοπο Αλβανίας. Επίσης από ελληνικής πλευράς η Κυβέρνηση είχε συνεργασία µε τους Πατριάρχες Αντιοχείας και Ιεροσολύµων. Έως την ώρα που γράφονται οι γραµµές αυτές οι προσπάθειες δεν έχουν αποτέλεσµα. Παραµένουν οι τέσσερις Ελληνορθόδοξες Εκκλησίες (Κωνσταντινουπόλεως, Αλεξανδρείας, Κύπρου και Ελλάδος) που έχουν αναγνωρίσει τους σχισµατικούς της Ουκρανίας, ενώ οι δέκα υπόλοιπες Εκκλησίες (Αντιοχείας, Ιεροσολύµων, Μόσχας, Σερβίας, Βουλγαρίας, Ρουµανίας, Γεωργίας, Πολωνίας, Τσεχίας – Σλοβακίας, Αλβανίας) δεν τους έχουν αναγνωρίσει.
Άλλο πρόβληµα που αντιµετωπίζει το Οικ. Πατριαρχείο είναι αυτό της Εκκλησίας των Σκοπίων. Τον Μάϊο του 2022 αποκατέστησε την κανονικότητα της γειτονικής σχισµατικής Εκκλησίας και δέχτηκε ο Οικ. Πατριάρχης σε ευχαριστιακή κοινωνία την Ιεραρχία, τον κλήρο και τον λαό της. Για να προχωρήσει το Αυτοκέφαλο όµως ζήτησε η εν λόγω Εκκλησία να έχει το όνοµα Αρχιεπισκοπή Αχρίδος και απέκλεισε να έχει τον τίτλο «Μακεδονική Εκκλησία» και οποιονδήποτε άλλον µε παράγωγο της λέξεως Μακεδονία. Το θέµα περιεπλάκη, όταν το Πατριαρχείο της Σερβίας, από το οποίο αποσπάσθηκε η Εκκλησία των Σκοπίων, λίγες ηµέρες µετά την απόφαση του Φαναρίου και συγκεκριµένα στις 5 Ιουνίου 2022, χορήγησε το Αυτοκέφαλο στην Ορθόδοξη Εκκλησία των Σκοπίων! Το αυτοκέφαλο αναγνώρισε και το Πατριαρχείο της Μόσχας µε την ονοµασία «Ορθόδοξη Εκκλησία της Μακεδονίας – Αρχιεπισκοπή Αχρίδος», ονοµασία µε την οποία το αναγνώρισε και το Πατριαρχείο της Σερβίας. Έως σήµερα το Οικουµενικό Πατριαρχείο δεν έχει αναγνωρίσει τη γειτονική Εκκλησία, αφού δεν τήρησε τον όρο της ονοµασίας της χωρίς τη λέξη «Μακεδονία». Την Εκκλησία των Σκοπίων αναγνώρισε και τρίτη Σλαβική Εκκλησία, µετά από αυτές της Σερβίας και της Ρωσίας.
Πρόκειται για το Πατριαρχείο της Βουλγαρίας, που την αναγνώρισε, «µέχρι πανορθοδόξου αποφάσεως περί του ονόµατος» ως «Ορθόδοξη Εκκλησία της ∆ηµοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας». Η Εκκλησία της Βουλγαρίας δεν αναγνώρισε τον τίτλο «Αρχιεπίσκοπος Αχρίδος» στον Προκαθήµενο της γειτονικής Εκκλησίας, διότι θεωρεί ότι ο εν λόγω τίτλος ανήκει στην Βουλγαρική Εκκλησία… Ενέργειες µε τις οποίες έχει καταστεί ακόµη εντονότερο το σχίσµα µεταξύ των Πατριαρχείων Κωνσταντινουπόλεως και Μόσχας είναι αφενός η παρουσία Ρώσων κληρικών στην Τουρκία και σε χώρες της Ασίας, και αφετέρου η επίσηµη επίσκεψη του Οικουµενικού Πατριάρχου στη Λιθουανία και ο εκ µέρους του πρόσφατος ορισµός Πατριαρχικού Εξάρχου σε αυτήν την χώρα.
Σηµειώνεται ότι το σύνολο των Ορθοδόξων Χριστιανών στη Λιθουανία είναι Ρώσοι στην καταγωγή και ότι η Λιθουανική Ορθόδοξη Εκκλησία ανήκει εκκλησιαστικά στο Πατριαρχείο της Μόσχας, από τότε που ιδρύθηκε, το 1839, έως σήµερα. Πάντως είναι µια πραγµατικότητα ότι η εν λόγω χώρα – µέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ- ιστορικά τρέφει µιαν έντονη αντιπάθεια και εχθρότητα προς τη Ρωσία. Πιθανότατα λοιπόν η επίσκεψη του Οικ. Πατριάρχου στη Λιθουανία να προωθήσει κίνηση απόσπασης της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Λιθουανίας από το Πατριαρχείο της Μόσχας. Σηµειώνεται ότι στη Λιθουανία επί συνολικού πληθυσµού 3.000.000 κατοίκων οι Ορθόδοξου Χριστιανοί είναι περίπου 120.000.
Το σχίσµα εντός της Ορθόδοξης Εκκλησίας έχει προκαλέσει την υποβάθµιση έως και την αναστολή των διαλόγων µε τους ετεροδόξους, οι δε σχεδιασµοί του Φαναρίου µε τους Ρωµαιοκαθολικούς, περί κοινού εορτασµού του Πάσχα και προωθήσεως της ενώσεως δεν είναι δυνατόν να πραγµατοποιηθούν µεµονωµένα από το Φανάρι, το οποίο αυτόν τον καιρό δεν επιθυµεί και µιαν Πανορθόδοξη συνάντηση των Προκαθηµένων, γιατί έχει τεθεί ως προϋπόθεση γι’ αυτήν να συζητηθεί το εκκλησιαστικό ζήτηµα της Ουκρανίας και το Φανάρι δεν το συζητεί. Τέλος στις δυσκολίες του προστίθεται και η εκ µέρους όλων των κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών µη εφαρµογή των αποφάσεων της Συνόδου του Κολυµπαρίου, που δεν έχουν γίνει γνωστές στο µέγιστο µέρος των ανά την Οικουµένη Ορθοδόξων.
