Γράφει η Ελένη Κονιαρέλλη – Σιακή
Πολύ συχνά χρησιμοποιούμε στον προφορικό και στον γραπτό λόγο μας φράσεις και γεγονότα που κρύβουν μία μικρή ιστορία, που αν και εμείς δεν γνωρίζουμε τους πρωταγωνιστές, αυτή η μικρή ιστορία έχει κάτι να μας «δώσει», να μας διδάξει και συγχρόνως να μας περιγράψει με σωστές λέξεις και εικόνες, τον τρόπο ζωής, τις συνήθειες, τις ιδιαιτερότητες, και τις δραστηριότητες των ανθρώπων μιας άλλης εποχής.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, τις ρίζες αυτής της λαϊκής σοφίας, τις συναντούμε στη ζωή της Αρχαίας Ελλάδας αλλά και στο Βυζάντιο, και αυτό αποτελεί την απόδειξη της συνέχειας του Ελληνισμού, αφού τις ίδιες φράσεις χρησιμοποιούμε και σήμερα, έστω και αν έχουν περάσει τόσα πολλά χρόνια.
Έχουμε σημειώσει μερικές παράξενες ιστορίες και φράσεις, όπως θα διαβάσουμε παρακάτω, που προκαλούν
ποικίλα συναισθήματα, άλλες φορές χαράς και άλλες λύπης, αλλά πάντα ενδιαφέρουσες, γεμάτες σοφία και
απλότητα:
■ ■ ■
1. «Τα έχει τετρακόσια…»: Η φράση αυτή χρησιμοποιείται στον λόγο μας μεταφορικά, για να περιγράψει κάποιον που έχει πλήρη τα λογικά του. Έχει τη ρίζα του στην εποχή που μονάδα μέτρησης του βάρους ήταν η «οκά», που είχε 400 δράμια. Άρα, όταν λέμε ότι «…τα έχει τετρακόσια», εννοούμε ότι είναι πλήρης, δεν του λείπει μυαλό. Έχει καθαρότητα και διαύγεια στη σκέψη και στο λόγο, όπως ακριβώς και η ιστορική οκά είχε
ακριβώς τα 400 δράμια της.
2. Ποιος ήταν ο «κοπρίτης»: Η λέξη αυτή έχει τις ρίζες της επίσης στην Αρχαία Ελλάδα. Τότε, όταν κάποιος φτωχός δεν είχε τη δυνατότητα να θρέψει το παιδί του, και για να μην πεθάνει από την πείνα και το κρύο, αναγκαζόταν να το αφήσει επάνω σ’ έναν σωρό κοπριάς (που αυτοθερμαίνεται), και περίμενε να βρεθεί κάποιος να το πάρει και να το υιοθετήσει. Έτσι μαθαίνουμε ότι στην Αρχαιότητα, η λέξη «κοπρίτης» σήμαινε
«θετός γιος». Σήμερα βέβαια ξέρουμε ότι εμείς έχουμε δώσει σ’ αυτή τη λέξη διαφορετική έννοια που δεν είναι
καθόλου καλή.
3. «Sandwitch» (σάντουιτς): Από πού προήλθε αυτή η λέξη; Το «Σάντουιτς» το μάθαμε από τον Κόμη Τζον Μοντάγκιου της Επαρχίας Σάντουιτς στη Νότια Αγγλία. Ο Κόμης αυτός ήταν φανατικός τζογαδόρος και στη διάρκεια του παιχνιδιού, προκειμένου να μην το διακόψει, ζήτησε να του φέρουν μία φέτα κρέας ανάμεσα σε
δύο φέτες ψημένου ψωμιού. Οι συμπαίκτες του ζήτησαν και αυτοί το ίδιο, και έτσι πριν από 250 χρόνια έγινε η εφεύρεση του «σάντουιτς».
4. «Ιμάμ Μπαϊλντί»: Αυτό είναι το γνωστό φαγητό που έχει τουρκική ρίζα, και κυριολεκτικά σημαίνει: « Ο Ιμάμης λιποθύμησε». Σύμφωνα με τον θρύλο μαθαίνουμε, ότι κάποιος Ιμάμης όταν δοκίμασε αυτό το φαγητό κυριολεκτικά «λιποθύμησε» από την ευχαρίστηση και την ικανοποίηση της γεύσης του.
5. « Ποια Καλλιόπη;…»: Γνωρίζουμε ότι η Καλλιόπη ήταν μία από τις 9 Μούσες της Αρχαιότητας. Κατά τον Ησίοδο ήταν η μεγαλύτερη και ευγενέστερη από τις άλλες. Ήταν προστάτης της Επικής Ποίησης και της Ρητορικής, καθώς και όλων των Καλών Τεχνών. Τη Μούσα Καλλιόπη την επικαλούνταν οι Αοιδοί προκειμένου να βοηθήσει την έμπνευσή τους και με την επίκλησή της ξεκινούσαν τα Ομηρικά Έπη. Την Καλλιόπη τη ζωγράφιζαν νέα, ωραία, με μεγαλοπρέπεια και επιβλητικότητα, με άνθη στο κεφάλι ή κισσό, στο δεξί χέρι να κρατά δάφνες και στο αριστερό δύο βιβλία, πολλές φορές την Ιλιάδα και την Οδύσσεια.
Όμως, πώς έγινε σήμερα με τη λέξη «Καλλιόπη» να ονομάζουμε μεταφορικά (κυρίως στον Στρατό), έτσι, την τουαλέτα; Είναι και αυτή μία ακόμα παράξενη ιστορία. Πιο συγκεκριμένα:
Την εποχή του Μεσοπολέμου, τοποθετήθηκαν στην Πλατεία Ομονοίας, στις θέσεις των 8 αεραγωγών του σταθμού, 8 αγάλματα με θέμα τις Αρχαίες Μούσες. Όμως οι Μούσες ήταν 9 και οι αεραγωγοί 8. Το άγαλμα της Καλλιόπης που περίσσευε, δόθηκε εντολή να τοποθετηθεί προσωρινά στο υπόγειο του σταθμού, δίπλα από τις δημόσιες τουαλέτες. Έτσι, όταν κάποιος περαστικός ρωτούσε «πού είναι οι δημόσιες τουαλέτες…», η απάντηση που έπαιρνε ήταν: «Κάτω, στην Καλλιόπη…»
6. «Τα σπάσαμε…»: Η φράση αυτή προέρχεται από ένα παράξενο έθιμο, που κρατάει από τα αρχαία μινωικά χρόνια. Από την παραμονή του γάμου τους οι Κρητικοί συγκέντρωναν σ’ ένα μεγάλο δωμάτιο διάφορα πήλινα βάζα, κι ενώ τραγουδούσαν και χόρευαν, τα έσπαγαν ένα-ένα. Αυτή η συνήθεια με τον καιρό γενικεύτηκε και ξαπλώθηκε σε όλη την Ελλάδα. Έτσι σήμερα, όχι μονάχα στους γάμους, αλλά και σε κάθε είδους διασκέδαση, αρέσει στους Έλληνες επάνω στον ενθουσιασμό τους και ενώ το κέφι έχει ανάψει, να σπάνε πιάτα και ποτήρια. Έτσι «γεννήθηκε» και η φράση «τα σπάσαμε» που ακούγεται μετά από μια
μεγάλη και θορυβώδη διασκέδαση.
■ ■ ■
Οι παραπάνω περιπτώσεις είναι μερικές από τις αμέτρητες που κληρονομήσαμε από τους προγόνους μας. Όμως και ο σύγχρονος Έλληνας εξακολουθεί σήμερα να πλάθει από τα υλικά της καθημερινότητας του, έξυπνες και απρόβλεπτες φράσεις και πρωτότυπες ιστορίες, συνεχίζοντας τη δράση και τις συνήθειες των προγόνων του. Για παράδειγμα, όταν ένας στρατιώτης το «σκάσει» για λίγο από τη θέση του χωρίς να έχει πάρει την απαιτούμενη άδεια, στην ερώτηση: «Πώς βγήκες χωρίς να πάρεις άδεια;», θα δώσει τη γελαστή
απάντηση: «Πήρα άδεια από τη… Σημαία!»
