Γράφει ο Γεώργιος Γενετζάκης, φιλόλογος στο Χαλάνδρι
Η μεγάλη πρόοδος της ανθρώπινης κοινωνίας τους δύο τελευταίους αιώνες, στον τεχνικό και στον πνευματικό τομέα, συνοδεύεται πολλές φορές από μία σχεδόν πανομοιότυπη προφητεία: «έρχεται το τέλος του κόσμου». Άγνοια, πλημμελής ενημέρωση, φόβος, προκαταλήψεις, ιδεοληψίες, αναχρονιστικές θρησκευτικές πεποιθήσεις, ιδιοτελή συμφέροντα, καινοφανή προβλήματα τροφοδοτούν τις όποιες εντάσεις.
Έτσι, π.χ. η είσοδος των μηχανών στην υφαντουργία στην Αγγλία σημαδεύτηκε από σοβαρότατες διαμαρτυρίες των «Λουδιτών», (κατέστρεφαν τις μηχανές των εργοστασίων). Η εισαγωγή των τρένων στη ζωή των ανθρώπων προκάλεσε μεγάλη συζήτηση για τον αν μπορούσαν οι άνθρωποι να αναπνέουν πάνω στα τρένα, λόγω της ταχύτητάς τους, και πολύ φόβο για την επικείμενη καταστροφή του περιβάλλοντος. Τα πρώτα εμβόλια ξεσήκωσαν θύελλα αντιδράσεων από διάφορες κατευθύνσεις.
Οι προσπάθειες της ιατρικής για βελτίωση της αναπαραγωγικής ικανότητας της γυναίκας αναμόχλευσαν τη νοσηρή φαντασία για «παρέμβαση στο Θεϊκό έργο». Το ίδιο έγινε και με τις μεταμοσχεύσεις. Η αναγραφή κωδικού αριθμού, «barcode», στα διάφορα καθημερινά προϊόντα συνδέθηκε με τη «λογική» του αριθμού 666 της Αποκάλυψης. Η χρησιμοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας στην αγορά εργασίας αρχικά προκάλεσε τη δυσαρέσκεια κάποιων εργαζομένων και τον φόβο τους ότι χάνονται θέσεις εργασίας. Ατελείωτος ο κατάλογος!
Αλλά και στον πνευματικό τομέα αρκετές προοδευτικές αλλαγές πυροδότησαν αντιδράσεις. Ας φέρουμε στο νου μας την κοινωνική αναστάτωση στην Ελλάδα από την προσπάθεια μεταγλώττισης του Ευαγγελίου («Ευαγγελικά») και τα αντίστοιχα «Ορεστειακά», τη θέσπιση μεικτών σχολείων, την κατάργηση της ποδιάς, την καθιέρωση του μονοτονικού συστήματος γραφής, την αλλαγή του οικογενειακού δικαίου, την καύση των νεκρών, τον πολιτικό γάμο ετερόφυλων και πρόσφατα των ομοφύλων.
Τώρα ήρθε η ώρα της τεχνητής Νοημοσύνης! Μία σειρά από εντυπωσιακές, ταχύτατες και τεράστιες αλλαγές σε όλα τα πεδία του επιστητού, ασύλληπτες και για τον πιο ευφάνταστο νου, πραγματοποιούνται σήμερα χάρη στην ΤΝ. Αλλά και πάλι άρχισαν οι αρνητικές προβλέψεις. Οι πάσης φύσεως «Κασσάνδρες» προεξοφλούν την «καταστροφή της ανθρωπότητας», πιθανολογώντας ότι οι μηχανές θα αποδεσμευτούν από τον έλεγχο του ανθρώπου.
Αναμφισβήτητα, κανείς δεν μπορεί να αποτυπώσει με απόλυτη στατιστική βεβαιότητα τις ακριβείς συνέπειες για το μέλλον από την εφαρμογή της ΤΝ, λόγω του ότι αυτή βρίσκεται σε νηπιακό στάδιο1 αλλά και επειδή είναι δυνητικά πιο κοσμοϊστορική, αφού μπορεί να παίρνει αποφάσεις και να παράγει ιδέες από μόνη της.2 Μπορούμε όμως να εικάσουμε στηριζόμενοι στην εμπειρία του παρελθόντος, ότι τα πράγματα υπό προϋποθέσεις θα εξελιχθούν ομαλά. Π.χ. η αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού, απότοκος της προόδου, από τα δύο δισεκατομμύρια στα οκτώ δεν συνοδεύτηκε από πείνα, όπως προειδοποιούσαν απαισιόδοξες φωνές.
Με άλλα λόγια η τεχνική-πνευματική πρόοδος προσφέρει στον άνθρωπο τεράστια οφέλη και συγχρόνως λαμβάνεται μέριμνα, αργά ή γρήγορα, προληπτικά ή διορθωτικά, για όποια προβλήματα ανακύπτουν. Για παράδειγμα η υπονόμευση της φύσης από τη μεταβιομηχανική επανάσταση με τα επακόλουθα ακραία καιρικά φαινόμενα, οδηγεί την ανθρωπότητα αναπόφευκτα στην αναθεώρηση των απόψεών της σχετικά με τους τρόπους παραγωγής ενέργειας αλλά και την εν γένει καταναλωτική συμπεριφορά της.
Η απώλεια μέρους της μυϊκής δύναμης του ανθρώπου σήμερα συγκριτικά με 200 χρόνια πριν, λόγω της μείωσης των χειρονακτικών εργασιών και της καθιστικής ζωής, εξισορροπείται με το γυμναστήριο, το οποίο δεν χρησίμευε στους προηγούμενους αιώνες. Έτσι, ενώ τα τροχαία δυστυχήματα ήταν ανύπαρκτα πριν από την εφεύρεση του αυτοκινήτου, κανείς δεν αρνείται το αυτοκίνητο, για να σταματήσει ο φόρος αίματος. Αντίθετα, λαμβάνονται προληπτικά και διορθωτικά μέτρα. Η άποψη ότι το παρελθόν ήταν καλύτερο δεν πείθει.
Ωστόσο, χωρίς να συμμεριζόμαστε τις απαισιόδοξες απόψεις – που απευθύνονται κυρίως στο θυμικό των ατόμων- οφείλουμε να σταθούμε στην αναγκαιότητα λήψης αυτοδιορθωτικών μηχανισμών.3 Αναντίλεκτα κάθε νέο επιστημονικό επίτευγμα διαχρονικά χρειάζεται τεκμηριωμένες ενστάσεις, διορθωτικές παρεμβάσεις και επιτελικό σχεδιασμό, αποφεύγοντας έτσι και τον εφησυχασμό αλλά και την απόγνωση4. Ζητούμενο είναι «η σύνθεση μίας ενημερωμένης ελπίδας και ενός φόβου βασισμένου στη δημιουργική φρόνηση, διότι χάνει κανείς λιγότερα όντας αισιόδοξος από όσα κερδίζει όντας απαισιόδοξος»5.
1. Yuval Noah Harari, «Nexus», εκδόσεις «Αλεξάνδρεια», 2024, σελ.371
2. ό. π. σελ. 372
3. ό.π.. σελ. 374
4. ό.π. σελ. 377
5. Θεοφάνης Τάσης: «Ψηφιακός ανθρωπισμός», εκδόσεις «Αρμός», 2019, σελ. 28-30.
