Γράφει ο Γιώργος Ν. Παπαθανασόπουλος
Δημοσιογράφος – Δημοσιολόγος
Η ιστορία του δηµοτικού τραγουδιού αποδεικνύει τη συνέχεια του Ελληνισµού από τους χρόνους του Οµήρου έως σήµερα.
Ο πρωτοπρεσβύτερος π. Χρίστος Κυριακόπουλος στο προσφάτως εκδοθέν βιβλίο του «Η ιστορία του δηµοτικού τραγουδιού» γράφει: «Σύµφωνα µε τις µελέτες ειδικών ερευνητών, στις µελωδίες των δηµοτικών τραγουδιών µετουσιώνεται ο πλούτος της αρχαίας µουσικής και µετρικής.
Ο Όµηρος παρουσιάζει τους φηµισµένους “αοιδούς” τον Φήµιο και τον ∆ηµόδοκο, να τραγουδούν τα “κλέα των ανδρών”, που δεν ήτανε τίποτε άλλο παρά κάτι ανάλογο µε τα νεότερα κλέφτικα τραγούδια, που εξυµνούν τα κατορθώµατα εκείνων που προτιµούσαν “καλύτερα µιας ώρας ελεύθερη ζωή, παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή”».
Η λέξη «Τραγωδέω – τραγωδώ» προέρχεται από το ρήµα «άδω»=τραγουδώ και σηµαίνει απαγγέλλω, εµφαντικώς διηγούµαι, εµµέτρως διαζωγραφώ. Είναι το ρήµα εκ του οποίου προέρχεται ο όρος τραγωδία και η λέξη τραγούδι. Ο Αλέξης Πολίτης για να δείξει τη συνέχεια της εθνικής µας ποίησης, σηµειώνει πως «ένα χωρίο στην Ιλιάδα προσφέρει µιαν ενότητα πιο άµεση, πιο εξειδικευµένη και ακόµα πιο εντυπωσιακή µε τα νεότερα µοιρολόγια. Είναι εκείνο όπου η οικογένεια του Πριάµου ξεσπά σε θρήνους δίπλα στο πτώµα του Αχιλλέα για να του αποδώσουν τις νεκρικές τιµές».
Ο π. Χρίστος Κυριακόπουλος σηµειώνει πως τα ακριτικά τραγούδια, τα αθάνατα αυτά µνηµεία των Ορθοδόξων Ελλήνων, είναι πολύ κοντά στους ήχους της βυζαντινής µουσικής και κάνουν την εµφάνισή τους τον 8ο αιώνα. Ο Σπυρίδων Ζαµπέλιος στο εξαιρετικό πόνηµά του «Άσµατα ∆ηµοτικά της Ελλάδος», εκδοθέν το 1852 στην Κέρκυρα, επισηµαίνει πως η περιγραφή του µεσαιωνικού βίου καθίσταται αναγκαία στην αισθητική γεύση των δηµοτικών ασµάτων της Ελλάδος. Ο βίος του απροσώπου και ανωνύµου λαού διαφωτίζει τις δύσκολες διόδους, που διέβη το Γένος µας και διαλύει πολλές απορίες. Όταν δια της δηµοτικής ποίησης -προσθέτει ο Ζαµπέλιος- διασαφηνίσουµε τις ροπές του Γένους, εκθέσουµε το όραµα των αγώνων, των κινδύνων, των ευχών, των παθηµάτων αυτού και εξαγάγουµε τα αναγκαία συµπεράσµατα, τότε η δηµοτική ποίηση ανακύπτει χίλιες φορές λαµπρότερη.
Των ακριτικών τραγουδιών ακολουθούν τα κλέφτικα, τα οποία, όπως τονίζει ο π. Χρίστος Κυριακόπουλος «αναπλάθουν σηµαντικά γεγονότα, εξαίρουν την ανδρεία, και το ηρωικό φρόνηµα σπουδαίων προσώπων και διασώζουν την ιστορική µνήµη» και προσθέτει ότι το µήνυµά τους είναι µεγάλο, γιατί µας εµφανίζουν τους ανδρειωµένους προγόνους και συµπατριώτες µας να αγωνίζονται αδελφωµένοι «για του Χριστού την πίστη την αγία και της πατρίδος την ελευθερία».
Ανάµεσα στα κλέφτικα τραγούδια που συγκέντρωσε ο φιλέλληνας Γάλλος ακαδηµαϊκός, φιλόλογος και συλλέκτης των δηµοτικών µας τραγουδιών Κλοντ Φορέλ (1772-1844) και τα εξέδωσε στο Παρίσι το 1824-1825, ξεχωρίζει ένα για τον ξακουστό αρχηγό των κλεφτών ιερέα Ευθύµιο Μπλαχάβα ή Βλαχάβα, που αναδείχθηκε µεγαλοµάρτυρας της Εκκλησίας και της Πατρίδας, αφού σε άνιση µάχη οι Τουρκαλβανοί τον συνέλαβαν και τον πετσόκοψαν, αφού τον υπέβαλαν σε όλα τα βασανιστήρια που µπόρεσε να φαντασθεί το ανθρώπινο τέρας, που ονοµαζόταν Αλής πασάς.
Το βιβλίο του π. Χρίστου είναι ευσύνοπτο και ευανάγνωστο. Με 63 ερωταποκρίσεις και µε σαφήνεια, δίνει µια πλήρη εικόνα της ιστορίας της δηµοτικής µουσικής από των αρχαίων χρόνων έως σήµερα. Ως προς το σήµερα επισηµαίνει ότι η κατάσταση είναι εντελώς απογοητευτική! Και αυτό γιατί η παρακµή, η παραχάραξη και η συνακόλουθη φαλκίδευσή της κυριαρχούν. Σήµερα εκδηλώνεται ένας µουσικός λαϊκισµός σε όλο το µήκος της ακαταλληλότητάς του: αλλοιωµένο πνεύµα ερµηνείας, στίχοι διαστρεβλωµένοι και άµουσοι, αγοραία µουσική, ρυθµική αναρχία, εκκωφαντικοί ήχοι, ανατολίτικα µέτρα και ερµηνευτές άγευστοι της ηµετέρας µουσικής παιδείας.
Ο θεολόγος κατά την επιστήµη µουσικολογιώτατος π. Χρίστος Κυριακόπουλος έχει αφιερώσει τη ζωή του στη µελέτη, στη διατήρηση και στην προβολή της δηµοτικής µας µουσικής. Έχοντας το φυσικό ταλέντο της καλλικέλαδης φωνής του, διδάχθηκε τη βυζαντινή µουσική πρώτα στο Ωδείο Αθηνών και µετά στο Ελληνικό Ωδείο, από όπου και έλαβε το πτυχίο και το δίπλωµά του. Σήµερα είναι διευθυντής της Σχολής Βυζαντινής Μουσικής της Ιεράς Μητροπόλεως Κηφισιάς, της οποίας είναι και Γενικός Αρχιερατικός Επίτροπος. Είναι επίσης διευθυντής της πολυµελούς χορωδίας «Βυζαντινή Κυψέλη», της οποίας τυγχάνει και ιδρυτής. Η Εταιρεία Πελοποννησιακών Σπουδών έχει εκδώσει µελέτες του, µε καταγραφές δηµοτικών τραγουδιών. Προ της εκδόσεως του βιβλίου του για την ιστορία του δηµοτικού µας τραγουδιού εξέδωσε, σε συνεργασία µε τον συγγραφέα ∆ηµ. Κ. Κυριακόπουλο τον βραβευθέντα από την Ακαδηµία Αθηνών πολυσέλιδο τόµο µε ηρωικά τραγούδια της Πελοποννήσου, αφιέρωµα στα 200 χρόνια από την κήρυξη του Απελευθερωτικού Αγώνα του 1821.
Η δύσκολη εποχή που ζούµε, εποχή επιβολής των δυτικής προέλευσης ατοµισµού, ηδονισµού και µηδενισµού, µοιάζει µε την εποχή που οι Έλληνες των Ιονίων νήσων έζησαν υπό την κυριαρχία δυτικών κρατών, τα οποία επιχείρησαν να τους επιβάλουν τον δικό τους κοσµικό τρόπο ζωής.
Πολλοί, κυρίως λόγιοι και πλούσιοι αστοί, υπέκυψαν στα θέλγητρα αυτού του τρόπου ζωής. Από τους λογίους µόνο οι κληρικοί παρέµειναν πιστοί στις προγονικές παραδόσεις τους και τήρησαν, είτε διδάσκοντες, είτε γράφοντες, είτε κηρύττοντες, τη χρήση της πατρίας διαλέκτου και µε την επιµονή τους αναχαίτισαν την πληµµύρα της ξενογλωσσίας και της θρησκευτικής αποστασίας και µε τα δόντια, τρόπος του λέγειν, συγκράτησαν τη συνέχεια του Ελληνισµού σε αυτές τις δυτικοκρατούµενες περιοχές του έθνους µας (βλ. σχ. Σπ. Ζαµπέλιου «Σκέψεις περί ελληνικής ποιήσεως» Εν Αθήναις, 1859, σελ. 57).
Σήµερα είναι παρήγορο ότι υπάρχουν ακόµη κληρικοί, ένας από τους οποίους είναι ο π. Χρίστος Κυριακόπουλος, που µε το έργο τους, ο καθένας µε τα τάλαντά του, διασώζουν την ψυχή µας ως έθνους, και µας βοηθούν στο να παραµένουµε πιστοί στις παραδόσεις µας και στην πολιτισµική και θρησκευτική κληρονοµιά µας.
