Γράφει ο Μάνος Κρανίδης
Πολιτικός μηχανικός ΕΜΠ, MSc, CEO
«KRAMA PROPERTY», γραµµατέας Ενηµέρωσης
µέλος ΔΣ ΠΟΜΙΔΑ, πρόεδρος ΕΝΙΒΟΠΑ,
δηµοτικός σύµβουλος Χαλανδρίου,www.kramaproperty.com
Η επιτυχία στις Πανελλαδικές Εξετάσεις σηµατοδοτεί για χιλιάδες νέους την αρχή µιας νέας ζωής. Ωστόσο, για πολλές οικογένειες η εισαγωγή στο πανεπιστήµιο συνοδεύεται πλέον από έναν ακόµη δύσκολο αγώνα: την εξεύρεση κατοικίας.
Και φέτος, η φοιτητική στέγη εξελίσσεται σε έναν από τους µεγαλύτερους «πονοκεφάλους» της νέας ακαδηµαϊκής χρονιάς, καθώς τα ενοίκια παραµένουν σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, οι διαθέσιµες κατοικίες είναι ελάχιστες και οι φοιτητικές εστίες εξακολουθούν να µην επαρκούν για να καλύψουν τις πραγµατικές ανάγκες. Οι οικογένειες καλούνται να διαχειριστούν ένα δυσβάσταχτο οικονοµικό βάρος, σε µια περίοδο όπου το κόστος ζωής παραµένει αυξηµένο. Σε πολλές περιπτώσεις, το µηνιαίο κόστος σπουδών ενός παιδιού σε άλλη πόλη ξεπερνά τα 1.000 ευρώ, γεγονός που αναγκάζει αρκετούς γονείς να αναθεωρούν τον οικογενειακό προϋπολογισµό ή ακόµη και να αναζητούν δεύτερη εργασία προκειµένου να στηρίξουν τις σπουδές των παιδιών τους.
Η αγορά ακινήτων στενεύει
Η ανακοίνωση των βάσεων εισαγωγής σηµατοδοτεί κάθε χρόνο την έναρξη ενός πραγµατικού αγώνα δρόµου. Μέσα σε λίγες ηµέρες, εκατοντάδες ενδιαφερόµενοι αναζητούν ταυτόχρονα µικρά διαµερίσµατα στις πανεπιστηµιουπόλεις, µε αποτέλεσµα οι καλύτερες επιλογές να ενοικιάζονται σχεδόν άµεσα.
Η προσφορά κατοικιών παραµένει περιορισµένη, ενώ η ζήτηση αυξάνεται συνεχώς. Στην εικόνα αυτή συνέβαλαν τα προηγούµενα χρόνια η ανάπτυξη των βραχυχρόνιων µισθώσεων, η γενικότερη άνοδος των τιµών στην αγορά ακινήτων αλλά και η περιορισµένη κατασκευή νέων µικρών διαµερισµάτων κατάλληλων για φοιτητές. Αποτέλεσµα είναι ακόµη και παλαιά διαµερίσµατα, χωρίς ανακαίνιση ή σύγχρονες παροχές, να διατίθενται προς ενοικίαση σε τιµές που µέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν απαγορευτικές.
Οι τιµές στις µεγαλύτερες φοιτητουπόλεις
Η εικόνα διαφέρει από πόλη σε πόλη, ωστόσο η αύξηση των ενοικίων είναι κοινό χαρακτηριστικό σχεδόν σε ολόκληρη τη χώρα. Ενδεικτικά, για µία γκαρσονιέρα ή ένα µικρό διαµέρισµα 25 έως 45 τετραγωνικών µέτρων οι τιµές διαµορφώνονται περίπου ως εξής:
– Αθήνα: 450 έως 700 ευρώ, ενώ σε περιοχές κοντά στο κέντρο και στα πανεπιστήµια οι τιµές συχνά ξεπερνούν τα 750 ευρώ.
– Θεσσαλονίκη: 400 έως 650 ευρώ, µε ιδιαίτερα αυξηµένες τιµές γύρω από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο.
– Πάτρα: 350 έως 550 ευρώ.
– Ηράκλειο: 400 έως 650 ευρώ.
– Χανιά: 500 έως 700 ευρώ, µε ακόµη υψηλότερες τιµές σε τουριστικές περιοχές.
– Ρέθυµνο: 450 έως 650 ευρώ.
– Ιωάννινα: 350 έως 550 ευρώ.
– Λάρισα: 320 έως 480 ευρώ.
– Βόλος: 320 έως 500 ευρώ.
– Κοµοτηνή: 280 έως 420 ευρώ.
Στα παραπάνω ποσά δεν περιλαµβάνονται κοινόχρηστα, ηλεκτρικό ρεύµα, νερό, θέρµανση και σύνδεση στο διαδίκτυο, τα οποία µπορούν να προσθέσουν ακόµη 120 έως 250 ευρώ τον µήνα, ανάλογα µε την εποχή και το ακίνητο. Έτσι, το συνολικό µηνιαίο κόστος διαβίωσης ενός φοιτητή µπορεί εύκολα να φτάσει ή και να ξεπεράσει τα 1.000 ευρώ, εφόσον προστεθούν τα έξοδα διατροφής, µετακίνησης και καθηµερινών αναγκών.
Οι φοιτητικές εστίες δεν καλύπτουν τη ζήτηση
Παρά τις εξαγγελίες των τελευταίων ετών για την κατασκευή νέων φοιτητικών εστιών, η εικόνα παραµένει απογοητευτική. Οι διαθέσιµες κλίνες καλύπτουν µόνο ένα µικρό ποσοστό των φοιτητών που έχουν πραγµατική ανάγκη στέγασης. Σε αρκετά πανεπιστήµια οι αιτήσεις είναι πολλαπλάσιες από τις διαθέσιµες θέσεις, µε αποτέλεσµα ακόµη και φοιτητές που πληρούν αυστηρά κοινωνικά και οικονοµικά κριτήρια να µένουν εκτός. Παράλληλα, πολλές υπάρχουσες εστίες είναι παλαιές και απαιτούν εκτεταµένες εργασίες συντήρησης και αναβάθµισης. Για τη µεγάλη πλειονότητα των πρωτοετών, η ιδιωτική αγορά αποτελεί τη µοναδική επιλογή, γεγονός που εντείνει ακόµη περισσότερο την πίεση στις τιµές.
Το κόστος επηρεάζει τις σπουδές
Το στεγαστικό πρόβληµα δεν είναι µόνο οικονοµικό. Έχει πλέον άµεσες επιπτώσεις στην εκπαιδευτική πορεία των νέων. ∆εν είναι λίγοι οι φοιτητές που αναγκάζονται να εργάζονται παράλληλα µε τις σπουδές τους για να καλύψουν τα βασικά τους έξοδα. Άλλοι επιλέγουν να παραµένουν στο πατρικό τους και να µετακινούνται καθηµερινά, εφόσον αυτό είναι εφικτό, ενώ υπάρχουν και περιπτώσεις όπου νέοι εγκαταλείπουν τη σχολή επιτυχίας τους ή ζητούν µετεγγραφή επειδή το κόστος διαµονής είναι απαγορευτικό. Οι κοινωνικές ανισότητες γίνονται ακόµη πιο έντονες όταν η πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση εξαρτάται όχι µόνο από την επιτυχία στις εξετάσεις αλλά και από τις οικονοµικές δυνατότητες κάθε οικογένειας.
Η απουσία στεγαστικής µέριµνας δεν µπορεί να συνεχιστεί
Το πρόβληµα της φοιτητικής στέγης δεν είναι καινούργιο. Είναι γνωστό εδώ και δεκαετίες, ωστόσο οι λύσεις που έχουν δοθεί παραµένουν αποσπασµατικές. Παρά τις κατά καιρούς εξαγγελίες για νέες φοιτητικές εστίες, η πραγµατικότητα δείχνει ότι τα πανεπιστήµια εξακολουθούν να διαθέτουν περιορισµένες υποδοµές στέγασης και, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν έχουν αναπτύξει ολοκληρωµένες υπηρεσίες στεγαστικής µέριµνας που να υποστηρίζουν ουσιαστικά τους φοιτητές.
Στην πλειονότητα των ιδρυµάτων, η βοήθεια εξαντλείται στην ανακοίνωση των διαθέσιµων δωµατίων στις εστίες ή στη δηµοσίευση ορισµένων αγγελιών, χωρίς οργανωµένη υποστήριξη για όσους αναζητούν κατοικία. Έτσι, κάθε χρόνο χιλιάδες οικογένειες αφήνονται ουσιαστικά µόνες τους να αντιµετωπίσουν µια ιδιαίτερα δύσκολη και ακριβή φοιτητικής πολιτικής, όπως συµβαίνει σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες. ∆εν αφορά µόνο την παροχή δωµατίων στις εστίες, αλλά και τη δηµιουργία µηχανισµών που θα διευκολύνουν την εύρεση ασφαλούς, αξιόπιστης και οικονοµικά προσιτής κατοικίας.
Μια ψηφιακή πλατφόρµα στα πρότυπα του Gov.gr
Μία ρεαλιστική και άµεσα εφαρµόσιµη λύση θα µπορούσε να είναι η δηµιουργία µιας εθνικής ψηφιακής πλατφόρµας φοιτητικής στέγης, στα πρότυπα των υπηρεσιών του Gov.gr, υπό την ευθύνη των συναρµόδιων υπουργείων και µε τη συµµετοχή των πανεπιστηµίων. Η πλατφόρµα θα µπορούσε να λειτουργεί ως επίσηµο σηµείο συνάντησης προσφοράς και ζήτησης, όπου ιδιοκτήτες κατοικιών θα αναρτούν διαθέσιµα ακίνητα αποκλειστικά για φοιτητές, ενώ οι ενδιαφερόµενοι θα µπορούν να πραγµατοποιούν αναζήτηση µε βάση την πόλη, το πανεπιστήµιο, την απόσταση από τη σχολή, το ύψος του ενοικίου, τα τετραγωνικά µέτρα και τις παροχές του ακινήτου. Παράλληλα, θα µπορούσε να περιλαµβάνει επαληθευµένες αγγελίες, ηλεκτρονικούς χάρτες, πληροφορίες για τις φοιτητικές εστίες, τα στεγαστικά επιδόµατα, τις µεταφορικές συνδέσεις, αλλά και οδηγίες για ασφαλείς µισθώσεις και τα δικαιώµατα ενοικιαστών και ιδιοκτητών. Μια τέτοια πρωτοβουλία θα περιόριζε την ταλαιπωρία των οικογενειών, θα ενίσχυε τη διαφάνεια στην αγορά, θα µείωνε τον κίνδυνο παραπλανητικών αγγελιών και θα διευκόλυνε την πρόσβαση των φοιτητών σε αξιόπιστες επιλογές στέγασης.
Η φοιτητική στέγη δεν µπορεί να αντιµετωπίζεται κάθε χρόνο ως ένα εποχικό πρόβληµα που επανέρχεται µετά την ανακοίνωση των βάσεων. Απαιτείται µια µόνιµη στρατηγική, µε συνεργασία κράτους, πανεπιστηµίων και αγοράς ακινήτων, ώστε κανένας νέος να µη στερείται το δικαίωµα στις σπουδές του επειδή δεν µπορεί να βρει ή να πληρώσει ένα αξιοπρεπές σπίτι.
Χρήσιµες συµβουλές για την αναζήτηση κατοικίας
Οι ειδικοί της αγοράς ακινήτων συνιστούν στους υποψήφιους φοιτητές και στις οικογένειές τους να κινηθούν όσο το δυνατόν πιο γρήγορα. Η έγκαιρη αναζήτηση αυξάνει σηµαντικά τις πιθανότητες εύρεσης καλύτερου ακινήτου σε χαµηλότερη τιµή. Είναι σηµαντικό να εξετάζονται περισσότερες από µία περιοχές και όχι αποκλειστικά οι γειτονιές που βρίσκονται δίπλα στις σχολές, καθώς πολλές φορές λίγα λεπτά µετακίνησης µε τα µέσα µαζικής µεταφοράς µπορούν να µειώσουν αισθητά το κόστος ενοικίου. Εξίσου σηµαντικός είναι ο προσεκτικός έλεγχος του ακινήτου πριν από την υπογραφή του µισθωτηρίου. Οι ενδιαφερόµενοι θα πρέπει να εξετάζουν την κατάσταση των ηλεκτρολογικών και υδραυλικών εγκαταστάσεων, τη θέρµανση, τη µόνωση, τα κοινόχρηστα και την ενεργειακή απόδοση του διαµερίσµατος, ώστε να αποφύγουν δυσάρεστες εκπλήξεις τους χειµερινούς µήνες.
Η συγκατοίκηση αποτελεί πλέον λύση
Μπροστά στις συνεχείς αυξήσεις των ενοικίων, όλο και περισσότεροι φοιτητές επιλέγουν τη συγκατοίκηση. Η επιλογή ενός µεγαλύτερου διαµερίσµατος και ο επιµερισµός του ενοικίου και των λογαριασµών µπορούν να µειώσουν σηµαντικά το µηνιαίο κόστος. Παράλληλα, η αγορά διαθέτει περισσότερα διαµερίσµατα δύο ή τριών υπνοδωµατίων σε σχέση µε µικρές γκαρσονιέρες, γεγονός που διευρύνει τις διαθέσιµες επιλογές. Οι ειδικοί, πάντως, συµβουλεύουν τους φοιτητές να συµφωνούν εξαρχής για τον τρόπο κατανοµής των εξόδων, τους κανόνες συµβίωσης και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το µισθωτήριο, ώστε να αποφεύγονται µελλοντικές διαφωνίες.
Τα επιδόµατα που µπορούν να µειώσουν το βάρος
Μία σηµαντική οικονοµική ενίσχυση αποτελεί το φοιτητικό στεγαστικό επίδοµα, το οποίο χορηγείται σε φοιτητές που σπουδάζουν µακριά από την κύρια κατοικία της οικογένειάς τους και πληρούν συγκεκριµένα εισοδηµατικά και ακαδηµαϊκά κριτήρια. Το βασικό ποσό του επιδόµατος ανέρχεται σε 1.500 ευρώ ετησίως, ενώ αυξάνεται σε 2.000 ευρώ και µπορεί να φτάσει έως 2.500 ευρώ σε περιπτώσεις συγκατοίκησης δικαιούχων φοιτητών, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόµενες προϋποθέσεις. Το ποσό αυτό, αν και δεν καλύπτει το συνολικό κόστος διαβίωσης, προσφέρει µια σηµαντική οικονοµική ανάσα σε χιλιάδες οικογένειες. Παράλληλα, αρκετά πανεπιστήµια παρέχουν δωρεάν σίτιση, ενώ σε ορισµένες περιπτώσεις προσφέρονται και διευκολύνσεις στις µετακινήσεις µέσω του φοιτητικού πάσου.
Η ανάγκη για ουσιαστική στεγαστική πολιτική
Η φοιτητική στέγη παραµένει ένα από τα µεγαλύτερα κοινωνικά ζητήµατα της ανώτατης εκπαίδευσης. Η δηµιουργία νέων φοιτητικών εστιών, η ανακαίνιση των υφιστάµενων εγκαταστάσεων, η αξιοποίηση ανενεργών δηµόσιων κτιρίων, η ενίσχυση του στεγαστικού επιδόµατος και η διαµόρφωση µιας συνολικής στεγαστικής πολιτικής αποτελούν αναγκαίες παρεµβάσεις για τα επόµενα χρόνια. Μέχρι τότε, χιλιάδες οικογένειες θα συνεχίσουν να αναζητούν µε αγωνία ένα αξιοπρεπές και οικονοµικά προσιτό σπίτι για τα παιδιά τους.
Για τους φετινούς πρωτοετείς, η εισαγωγή στο πανεπιστήµιο δεν σηµαίνει µόνο την έναρξη των σπουδών τους. Σηµαίνει και την έναρξη µιας δεύτερης, εξίσου δύσκολης δοκιµασίας: της µάχης για την εξασφάλιση µιας στέγης που να µπορούν πραγµατικά να αντέξουν οικονοµικά.
