H πρωτόγνωρη εμπειρία που βίωσε ο ελληνικός λαός, με αφορμή την ασύλληπτης έκτασης καταστροφή που προξένησαν οι πρόσφατες πυρκαγιές, θα ήταν κρίμα να πάει χαμένη. Τα έθνη και τα μεμονωμένα πρόσωπα που κατάφεραν να επιβιώσουν και να διακριθούν στο πέρασμα των αιώνων είχαν τη φρόνηση και τη δύναμη να αντλούν χρήσιμα διδάγματα για το μέλλον, ακόμη και μέσα από τη χειρότερη καταστροφή (αν όχι αποκλειστικά από αυτήν). Εξάλλου, όπως σοφά λέγεται, οι νίκες συγκινούν και μεθούν, αλλά σπανίως διδάσκουν. Αντιθέτως, οι ήττες πεισμώνουν, οδηγούν σε ένταση της προσπάθειας και, τελικώς, εξασφαλίζουν την επόμενη νίκη.
Η Ελλάδα αυτό το καλοκαίρι υπέστη σημαντικές ήττες. Ήττα σε επίπεδο ετοιμότητας του κρατικού μηχανισμού, αφενός στο να προλάβει την καταστροφική επέλαση των πυρκαγιών, αφετέρου στο να καταστείλει τα πύρινα μέτωπα. Ήττα σε επίπεδο συνεργασίας της Πολιτείας με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, αλλά και με τις οργανωμένες ή μη δυνάμεις εθελοντών. Και, τέλος, ήττα στο επίπεδο της ίδιας της κοινωνίας, η οποία έβλεπε το κακό να έρχεται (και δεν αναφερόμαστε μόνο στις φωτιές), αλλά παρέμενε αδρανοποιημένη στον… καναπέ της.
Ωστόσο, το μέγεθος της τραγωδίας, μετά το «σοκ» των πρώτων ωρών, κατάφερε να φέρει στην επιφάνεια τις κρυφές δυνάμεις που έχει μέσα του ο Ρωμιός. Τα χέρια ενώθηκαν, οι γκρίνιες παραμερίστηκαν, τον φόβο διαδέχθηκε το πείσμα να σώσουμε ό,τι μπορούμε και αμέσως η κατάσταση άλλαξε. Η τραγωδία άρχισε να μικραίνει κάπως σε διαστάσεις, ο πόνος μετριάστηκε λίγο, η βοήθεια από τον μέχρι χθες άγνωστο γείτονα έδωσε μια στάλα κουράγιο στους πληγέντες. Αρκούν αυτά; Σίγουρα όχι, αλλά αποδεικνύουν ότι τούτος ο τόπος δεν κατοικείται μόνο από αδιάφορους και κλειστούς στο καβούκι τους πολίτες, αλλά και από ανθρώπους έτοιμους να προσφέρουν, να βοηθήσουν, να μοιρασθούν. Φθάνει κάποιος ή κάτι να τους κινητοποιήσει, να τους δείξει ότι τους χρειάζεται, τους έχει ανάγκη.
Δυστυχώς, το κράτος, αυτός ο αόρατος και εν πολλοίς απρόσωπος μηχανισμός, δεν μπορεί ή δεν επιθυμεί την ενεργοποίηση της μεγάλης μάζας του πληθυσμού. Ίσως η διαρκής ενεργοποίηση ευρέων κοινωνικών στρωμάτων να αποτελεί απειλή για όσους πολιτεύονται ασύδοτα και ενεργούν χωρίς να δίνουν λογαριασμό. Ωστόσο, αυτό που πιθανότατα φοβίζει τον κρατικό μηχανισμό, αποτελεί πρώτης τάξεως ευκαιρία για την πραγματική αναγέννηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Το είδαμε και στις φωτιές. Δήμαρχοι και κοινοτάρχες που τιμούν το αξίωμα που φέρουν τέθηκαν μπροστάρηδες στη μάχη με τις φλόγες, κινητοποίησαν τους δημότες τους, «επέβαλαν» την επέμβαση των πυροσβεστικών δυνάμεων και περιόρισαν -στο βαθμό του δυνατού- το μέγεθος της καταστροφής στους τόπους τους. Αντιθέτως, τοπάρχες αδιάφοροι και «διαβρωμένοι» περιορίσθηκαν στο να εξαπολύουν μύδρους κατά πάντων, κατορθώνοντας να εκνευρίσουν ακόμη και εθελοντές που έσπευσαν να τους προσφέρουν τη βοήθειά τους (ναι, είχαμε και τέτοια περιστατικά). Η επόμενη μέρα βρίσκει τους δεύτερους εξαφανισμένους από το προσκήνιο και τους πρώτους να ξεκινούν καινούργιο «πόλεμο», αυτόν της ανασυγκρότησης των κατεστραμμένων περιοχών τους. Κοντά στους τελευταίους σπεύδουν να συστρατευθούν άξιοι δήμαρχοι και κοινοτάρχες από όλη τη χώρα, γνωρίζοντας ότι το κακό δεν γνωρίζει γεωγραφικά όρια. Αυτή είναι η Ελλάδα που θέλουμε. Αυτή είναι η Ελλάδα που αξίζουμε…
Μακάρι αυτό το αίσθημα προσφοράς να μη σβήσει μετά από λίγο καιρό. Μακάρι τούτη η εθελοντική κινητοποίηση απλών πολιτών να τεθεί σε οργανωμένη βάση, να ενισχυθεί με μεγάλα τμήματα πληθυσμού, να ξεπεράσει τον «σκόπελο» της εξαίρεσης και να γίνει ο κανόνας. Ήρθε, ίσως, η ώρα να αντιληφθούμε ότι η επιβίωσή μας, στο εχθρικό περιβάλλον που οι ίδιοι δημιουργήσαμε, δεν μπορεί να εξασφαλισθεί αποκλειστικά από τον όποιο κρατικό μηχανισμό. Ποιος γνωρίζει καλύτερα από τον δήμαρχο ή τον κοινοτάρχη πού «πονά» η περιοχή του; Ποιος γνωρίζει καλύτερα από εμάς τους ίδιους ποιες ελλείψεις παρουσιάζει η γειτονιά, το χωριό, η πόλη που ζούμε; Μόνο η Τοπική Αυτοδιοίκηση και οι δημότες μπορούν να πιέσουν για λύσεις, δηλώνοντας ταυτόχρονα πρόθυμοι να δουλέψουν για την υλοποίηση των όποιων αποφάσεων ληφθούν. Το να αφιερώσουμε λίγες ημέρες μέσα σε έναν ολόκληρο χρόνο, προκειμένου να διατηρήσουμε -αν όχι να βελτιώσουμε- τον χώρο που μας περιβάλλει δεν είναι δα και τόσο δύσκολο. Εξάλλου, ο χρόνος που θα δαπανήσουμε σήμερα θα είναι προς όφελός μας αύριο.
Και επειδή το καλύτερο σχολείο είναι αυτό που δείχνει με παραδείγματα και δεν περιορίζεται σε θεωρητικολογίες, θα τολμούσαμε να συμβουλέψουμε όσους ασχολούνται με την εκπαίδευση των παιδιών μας το εξής: Ας φροντίσουν οι πρώτες εκπαιδευτικές εκδρομές των μαθητών να γίνουν στην Πάρνηθα, την Πεντέλη και όπου αλλού στην ελληνική γη «επέλασαν» οι φλόγες. Ας δείξουν στα παιδιά μας τα «κατορθώματα» των γονιών τους κι ας τα καλέσουν να μην ξεχάσουν ποτέ τις εικόνες που θα αντικρίσουν. Ίσως, με αυτόν τον τρόπο, οι μαθητές να συνειδητοποιήσουν αυτό που κανένα βιβλίο δεν μπορεί να τους διδάξει. Ότι, δηλαδή, η έλλειψη σεβασμού προς τη Φύση, είναι έλλειψη σεβασμού προς την ίδια τη ζωή…
Θάνος Σταθόπουλος
