Επιχειρώντας να παρακολουθήσει την τρέχουσα οικονομική επικαιρότητα, στην Ελλάδα και διεθνώς, η στήλη «φλερτάρισε» με τον κίνδυνο να πέσει σε βαθιά κατάθλιψη. Όλες οι αναφορές… ζωγραφίζουν τον οικονομικό πίνακα του άμεσου μέλλοντος με τα πλέον ζοφερά χρώματα, αφήνοντας μόνο να αχνοφέγγουν κάποιες ελπίδες για ανάκαμψη από το 2011 και μετά.
Αλλά τι ανάγκη έχουμε από τις αναφορές των «ειδικών»; Αρκεί να ρίξουμε μια ματιά στις ανακοινώσεις των επιχειρήσεων -μικρών και μεγαλύτερων- για να διαπιστώσουμε ότι τα δύσκολα έπονται. Οι προγραμματισμένες απολύσεις σύντομα θα εκτινάξουν τον δείκτη ανεργίας στη χώρα μας, οδηγώντας μερικές ακόμη χιλιάδες οικογένειες σε αδιέξοδο και, βέβαια, κλείνοντας εκ των προτέρων την πόρτα στους νέους που πλέον βρίσκονται σε φάση παραγωγικής αξιοποίησης. Η οικοδομή καταρρέει, παρασύροντας στον κατήφορό της μία πλειάδα συγγενών επαγγελμάτων, που βλέπουν το αντικείμενο της εργασίας τους να πιέζεται ασφυκτικά.
Τα χρέη, νοικοκυριών και επιχειρήσεων, «κτυπούν κόκκινο», εξαναγκάζοντας τους υπερχρεωμένους σε απέλπιδες προσπάθειες αναχρηματοδοτήσεων και μαζέματος των μεγάλων ανοιγμάτων τους.
Κι όλα αυτά, βέβαια, με τεράστιες επιπτώσεις στην κατανάλωση, αφού ο δραματικός περιορισμός του οικογενειακού εισοδήματος δεν αφήνει περιθώρια για αγορές πέραν των απαραίτητων.
Τι συνέβη, λοιπόν; Γιατί ξαφνικά δεν βγαίνουν τα νούμερα; Πού οφείλεται το γεγονός ότι οι αυτορυθμιζόμενες αγορές -τουλάχιστον έτσι μας τις παρουσίαζαν οι «ειδικοί»- τα θαλάσσωσαν και δεν μπόρεσαν να προβλέψουν και να αποτρέψουν το «κραχ»;
Στην πράξη φάνηκε ότι τα «χρυσά αγόρια» (golden boys, όπως έγινε μόδα να τα αναφέρουμε) δεν ήταν καθόλου προετοιμασμένα να αντιμετωπίσουν τα… απόνερα του σύνθετου χρηματοοικονομικού τσουναμιού, που τα ίδια δημιούργησαν. Χαμένοι στα διαγράμματα, τους δείκτες, τα ποσοστά, τα λογιστικά κέρδη και τις προοπτικές του γρήγορου και άνετου πλουτισμού, ξέχασαν το βασικό αξίωμα.
Ότι, δηλαδή, η οικονομία δεν είναι ένα μαθηματικό μοντέλο που μας επιτρέπει να γεμίζουμε κατά το δοκούν κάποια «κουτάκια», να αυξομειώνουμε κάποια νούμερα και να σχεδιάζουμε στο χαρτί μελλοντικά κέρδη και χασούρες, αλλά μία εξίσωση ζωής. Η οικονομία αφορά ανθρώπους και για να θυμίσουμε τη ρήση ενός παλαιότερου πολιτικού, συνήθως «όταν ευημερούν οι αριθμοί, δυστυχούν οι άνθρωποι».
Ακούσαμε πρόσφατα Έλληνα πολιτικό, υπουργό κατά το παρελθόν, να αναφέρει σε κάποια εκπομπή, με προκλητικά χαλαρό ύφος, ότι καλά πάθαμε, αφού στην εποχή των «παχιών αγελάδων» ασχοληθήκαμε μόνο με την κατανάλωση και δεν φροντίσαμε να «θωρακιστούμε» για τα δύσκολα. Εάν η αναφορά αυτή είχε ως αποδέκτη το ίδιο το κράτος -άρα και τον ίδιο ευτραφή πολιτικό- θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ακόμη κι εύστοχη.
Ωστόσο, ο κύριος αυτός αναφερόταν στον κόσμο, στον πολύ κόσμο και όχι, βέβαια, στα νέα και παλαιότερα «τζάκια». Αναφερόταν στον μέσο πολίτη, ο οποίος, κατά τη γνώμη του, τα περασμένα χρόνια «περνούσε ζωή και κότα» και ξαφνικά «κλαψουρίζει» για την κρίση που ενέσκηψε.
Η στήλη ουδέποτε χάιδεψε αυτιά και για τούτο αρκτετές φορές δέχεται κριτική από πολλές πλευρές. Θα επιμείνει, όμως, σε αυτή τη στάση. Στο πλαίσιο αυτό θα συμφωνήσει ότι κάποιοι από εμάς χάσαμε το μέτρο. Όντως, μη προνοώντας για τις αναποδιές (εκείνο το παλιό, των φρονίμων τα παιδιά…), απλωθήκαμε περισσότερο από εκεί που θα επέτρεπε το πάπλωμά μας, υπερδανειστήκαμε, υπερκαταναλώσαμε και, τελικώς, καταστήσαμε τους εαυτούς και τις οικογένειές μας εξαιρετικά ευάλωτους στην κρίση.
Ισχύει, όμως, για όλους αυτό; Το γεγονός ότι κάποιος οικογενειάρχης χρεώθηκε στις τράπεζες, με τα εξωφρενικά επιτόκια που αυτές επιβάλλουν, προκειμένου να αποκτήσει ένα κεραμίδι για την οικογένειά του και να γλιτώσει το νοίκι είναι αξιοκατάκριτο;
Το γεγονός ότι κάποιοι γονείς, μισθοσυντήρητοι ή συνταξιούχοι, αναγκάζονται να καταφεύγουν σε καταναλωτικά δάνεια (με ακόμη εξωφρενικότερα επιτόκια) προκειμένου, πλην των άλλων εξόδων, να συντηρήσουν και τα παιδιά τους, τα οποία -παρά τα πτυχία τους- η αγορά εργασίας εξακολουθεί να μην τα απορροφά, είναι επιλήψιμο;
Το γεγονός ότι δεν μπορείς να σπουδάσεις εάν δεν τα ακουμπήσεις κανονικά στα φροντιστήρια, δεν μπορείς να βρεις την υγειά σου εάν δεν δώσεις φακελάκι στον γιατρό, δεν μπορείς να εξυπηρετηθείς στην καθημερινότητά σου εάν δεν λαδώσεις τον κατάλληλο παράγοντα, απασχολεί κανέναν; Πώς, αλλιώς, θα βγούν όλα τα παραπάνω έκτακτα (αλλά καθημερινά) έξοδα του μέσου πολίτη, αν όχι με δανεισμό; Από τα υψηλά ημερομίσθια ή τις πλουσιοπάροχες συντάξεις; Και τελικά σε ποιους, ακριβώς, απευθυνόταν ο ευτραφής πολιτικός, που μάλλον ουδέποτε στη ζωή του αντιμετώπισε οικονομικό πρόβλημα;
Σε περιόδους κρίσης, όπως αυτή που διανύει η Ελλάδα, αλλά και ο κόσμος ολόκληρος, προέχουν η επίδειξη σύνεσης και η απουσία προκλήσεων. Ιδιαίτερα οι Έλληνες πολιτικοί, για τους οποίους ο πολύς κόσμος δεν διαθέτει στην παρούσα φάση και τις καλύτερες εντυπώσεις, θα ήταν φρόνιμο να μην προκαλούν. Γιατί, όπως λέει κι ο λαός, η φτώχεια φέρνει γκρίνια κι αυτή η τελευταία κάπου ξεσπά…
Ο νέος πρόεδρος των ΗΠΑ, Μπαράκ Ομπάμα, στην τελετή της ανάληψης των καθηκόντων του, είχε την τόλμη να πει ότι «η οικονομία μας έχει αποδυναμωθεί λόγω της απληστίας…». Εμείς δεν περιμένουμε τους δικούς μας πολιτικούς να βγουν και να πουν ότι η δική μας οικονομία απειλείται με κατάρρευση, λόγω της ανικανότητάς τους, αλλά τουλάχιστον ας μην υποτιμούν και τη νοημοσύνη μας.
Μπορεί η κρίση να απειλεί την αγοραστική μας δύναμη, ταυτόχρονα όμως μάς επιτρέπει να διαπιστώσουμε, εάν αυτοί που ψηφίσαμε να μας κυβερνήσουν, διαθέτουν και τα αντίστοιχα προσόντα (αλλιώς τα έλεγε η γιαγιά μου) για να το πράξουν.
Θάνος Σταθόπουλος
