Γράφει η Ελένη Κονιαρέλη – Σιακή.
Βροχερό χειμωνιάτικο απόγευμα, γεμάτο κρύα μοναξιά. Οι αδύνατες ακτίνες του ήλιου με προσπερνούν με βιασύνη και κοντοστέκονται για λίγο στα πολύχρωμα παράθυρα της εκκλησίας ζωντανεύοντάς τα μ’ ένα απροσδιόριστο φως . Τούτη την ώρα, η ορθάνοιχτη πόρτα της εκκλησίας, φιλόξενη και μυρωμένη, σβήνει τις αρνητικές σκέψεις που ασχημίζουν την ψυχή, και αγκαλιάζει σαν στοργική μάνα τον ά ν θ ρ ω π ο, που παλεύει για να μη χαθεί στην απρόβλεπτη μάχη της ζωής.
Μπήκα στην εκκλησία ακολουθώντας τους σιγανούς ήχους που άκουγα, και προχώρησα μέσα. Σε μια γωνία του ναού και κάτω από το άγρυπνο βλέμμα των Αγίων, βρισκόταν μία ομάδα παιδιών, που κοίταζαν με θαυμασμό και δέος τη μεγάλη Εικόνα της Γεννήσεως του Χριστού που ήταν τοποθετημένη μπροστά τους, και δίπλα τους ο Κατηχητής, σοβαρός και σεμνός, με ήρεμη φωνή τους εξηγούσε τις λεπτομέρειες, τους συμβολισμούς και τα βαθιά νοήματα της Εικόνας, όπως τα είχαν προσεγγίσει οι ιερές τέχνες και ειδικότερα η Αγιογραφία. Με σιγανή φωνή ο Κατηχητής εξήγησε: «Η Αγιογραφία εκφράζει μία Θεολογία. Βλέπετε έχουμε ως πηγές μελέτης την Αγία Γραφή, έχουμε τους Ύμνους της Εκκλησίας που είναι η υμνολογική απόδοση της Θεολογίας, και έχουμε και τις εικόνες που είναι η ζωγραφική απεικόνιση της Θεολογίας…»
Κάθισα απόμερα σε μια καρέκλα και αφέθηκα στη διδασκαλία του Κατηχητή, που άρχισε αμέσως την ομιλία του:
«Όπως ξέρετε, τα Χριστούγεννα πλησιάζουν κι εμείς σήμερα θα μιλήσουμε για την Θεολογία της Εικόνας της Γεννήσεως του Χριστού. Θα δούμε προσεκτικά τα πρόσωπα της Εικόνας, τα ζώα, τα πράγματα, και ό,τι άλλο ακόμα υπάρχει σ’ Αυτήν και θα προσπαθήσουμε να ερμηνεύσουμε – σύμφωνα πάντα με την Θεολογία της Εκκλησίας μας – τι συμβολίζει, τι θέλει να πει, και τι εξηγεί, το κάθε ένα από αυτά:
1. Βλέπουμε ότι στη μέση της Εικόνας είναι ο νεογέννητος Χριστός. Το πρόσωπό Του λευκό σαν το χιόνι, λάμπει και φέρνει στα μάτια μας τη μεγάλη α ν τ ί θ ε σ η που κάνει με εκείνα που είναι κοντά Του και πίσω Του, δηλαδή, τη σκοτεινή σπηλιά, τα μαύρα χρώματα, και το θλιβερό γκρίζο των βράχων, όλα μαζεμένα στη γλιστερή παγωνιά της νύχτας. Όλα αυτά, συμβολίζουν το σκοτάδι της κοινωνίας, της παρακμής, του χάους της απώλειας και της ειδωλολατρίας, που επικρατούσε εκείνη την εποχή, σε αντίθεση με το Φως και την Ελπίδα που έρχεται Εκείνος να δώσει. Το σκοτεινόχρωμο σπήλαιο στο εσωτερικό ενός κακοτράχαλου βουνού με μυτερούς βράχους όπου γεννήθηκε ο Χριστός, μαθαίνουμε ότι προέρχεται από την Παράδοση που υιοθέτησε ο Ορθόδοξος Στοχασμός και καθιέρωσε η Υμνολογία.
2. Μέσα σπήλαιο παρατηρούμε τη φάτνη με το Θείο Βρέφος τυλιγμένο με λευκά σπάργανα (νεκρικά σουδάρια), και ποτέ γυμνό. Αν κοιτάξουμε προσεκτικά το πρόσωπο του Βρέφους, θα διαπιστώσουμε ότι έχει τη φωτεινή αγνότητα ενός κοινού παιδιού αλλά συγχρόνως και την ενηλικιωμένη σοφία του Θεανθρώπου.
3. Όμως, με μεγάλη έκπληξη βλέπουμε στην Αγία Εικόνα των Χριστουγέννων , ότι ο νεογέννητος Χριστός μας , είναι τοποθετημένος … μέσα σ’ένα μικρό φέρετρο! Αυτό είναι το σχήμα και το σχέδιο της φάτνης του. Έτσι μαζί με τη χαρά της Γέννησης Του, δ ι α β ά ζ ο υ μ ε και την προγεγραμμένη πορεία αυτού του παιδιού που ήρθε στον κόσμο για να θυσιαστεί και να πεθάνει για όλους εμάς . Γι’ αυτόν τον λόγο είναι εξ’αρχής σπαργανωμένο, όπως συνήθιζαν να κάνουν την εποχή εκείνη στους νεκρούς (π.χ. η εικόνα του Λαζάρου).
4. Στην Εικόνα της Γεννήσεως του Χριστού, θα δούμε και το πρόσωπο της Θεοτόκου, που είναι το μεγαλύτερο από όλα τα άλλα. Η Παναγία απεικονίζεται σχεδόν καθιστή, για να φανεί ότι η Γέννηση έγινε ανώδυνα, χωρίς πόνους, δηλαδή, παρθενικά. Είναι η Μητέρα του Σωτήρα Χριστού, που έχει εκπληρώσει την υψίστη αποστολή Της, και παραδίδει στον Θεό το Γλυκύτατο Τέκνο Της! Από τον Χριστό διατηρεί κάποια απόσταση που υπαγορεύεται από τη γνώση της Θεότητάς Του, και συγχρόνως τον κοιτάζει με λατρεία.
5. Κάτι άλλο που παρατηρούμε στη Εικόνα, είναι τα δύο ζώα: Ο «βους και ο όνος». Αυτό είναι μία υπόμνηση για τους Εβραίους. Ο Προφήτης Ησαϊας είχε προφητεύσει ότι: «Έγνω βους το κτισάμενον, και όνος την φάτνην του Κυρίου Αυτού. Ισραήλ δε… ουκ έγνω». Δηλαδή, λέει περιπαικτικά η Προφητεία, ότι τα ζώα κατάλαβαν ποιος είναι ο Μεσσίας, ενώ οι Ιουδαίοι …περιμένουν ακόμα τον ερχομό Του.
6. Στην Εικόνα βλέπουμε ακόμα τον Ιωσήφ να είναι σκεπτικός και αμέτοχος στη Σάρκωση του Χριστού, ενώ κάποιος δίπλα του κακομούτσουνος και κακότροπος γέρος να του μιλά κρατώντας στα χέρια του ένα ροζιασμένο ραβδί. Αυτός είναι ο Διάβολος! Δείχνει στον Ιωσήφ το ραβδί του και του λέει κοροϊδευτικά: «Είναι δυνατόν αυτό το κούτσουρο που κρατώ να βγάλει φύλλα; Όχι. Έτσι και μία Παρθένος , είναι αδύνατον να γεννήσει…» Η εικόνα αυτή που μας δείχνει το πρόσωπο του Ιωσήφ, μας αφηγείται ένα παγκόσμιο δράμα. Ο ίδιος γίνεται το σύμβολο μιας πάλης ανάμεσα στη λογική και την εμπειρία, την Πίστη. Μία Πίστη που νικά τους όρους της αμφιβολίας. Τελικά ο Ιωσήφ διώχνει κάθε αμφιβολία, και γίνεται αυτός που θα υπηρετήσει με ευλάβεια το Μυστήριο της Σαρκώσεως.
7. Στο αριστερό μέρος της Εικόνας γίνεται το λουτρό του Θείου Βρέφους από τις γυναίκες, όπως γινόταν παλιά. Συμβολίζει τη θεϊκή συγκατάβαση στην τήρηση του Νόμου, δηλαδή, ο Χριστός δεν είναι μόνο τέλειος Θεός, αλλά και τέλειος Άνθρωπος. Χίλια χρόνια μετά (18ος αιώνας) αυτή η αναπαράσταση του λουτρού του Βρέφους θεωρήθηκε μειωτική της Θεότητας και καταργήθηκε, αν και μερικοί εξακολουθούν αυτήν την απεικόνιση.
8. Στην Εικόνα των Χριστουγέννων, βλέπουμε πλήθος Αγγέλων να επικεντρώνουν την προσοχή τους στο πρόσωπο του Χριστού, να χαμηλώνουν για να Τον προσκυνήσουν, να Τον δοξολογούν, και να πληροφορούν τους βοσκούς για το χαρμόσυνο Γεγονός. Οι ποιμένες, αγνοί και ταπεινοί πηγαίνουν πρώτοι να προσκυνήσουν τον Χριστό, και ιστορούνται σε όλη την Εικόνα θυμίζοντας μας την μορφή του Καλού Ποιμένα, δηλαδή, του Χριστού. Όμως, καλεσμένοι στο λαμπρό γεγονός, είναι και οι Μάγοι που έχουν κοσμική μόρφωση, σοφία, και είναι οι Αστρονόμοι της εποχής. Έχουν διαφορετικές ηλικίες, για να φανεί ότι ο Χριστός φωτίζει όλους τους ανθρώπους ανεξαρτήτως ηλικίας. Φορούν στολές και φέρνουν Δώρα στο Θείο Βρέφος, και στην πορεία τους έχουν οδηγό το λαμπερό Αστέρι.
Τέλος, πρέπει να πούμε, ότι οι Ιερές Τέχνες και ειδικά αυτή της Αγιογραφίας, βοηθούν κάθε πιστό να βιώσει την πεμπτουσία της λαμπρής γιορτής των Χριστουγέννων, και μας δίνει τη δυνατότητα να προσεγγίσει ο άνθρωπος τον Θεό».
Ο ομιλητής του Κατηχητικού είχε τελειώσει τη διδασκαλία του για τη Θεολογία της Εικόνας της Γεννήσεως του Χριστού μας. Τον χαιρέτησα με ευγνωμοσύνη και φεύγοντας έστειλα μια τελευταία ματιά στο Θείο Βρέφος, που έλαμπε καθώς το έλουζε το φως της σύνθεσης του γήινου και του ουράνιου, του ανθρώπινου και του Θείου!
