Γράφει η Αδαμαντία Τριάρχη – Μακρυγιάννη, Φιλόλογος.
Εκείνη την Άνοιξη, εκείνο το Μάη, το βλέμμα της παγκόσμιας κοινότητας ήταν στραμμένο στο Παρίσι. Στην ιδεωδέστερη πόλη, λόγω του επαναστατικού παρελθόντος της, για να ξεσπάσει και να ανθίσει μια εξέγερση της μεταπολεμικής, σπουδάζουσας και εργατικής νεολαίας εναντίον του συντηρητισμού, που διέκρινε τη διεθνή κοινωνική πυραμίδα, από την κορυφή ως τη βάση της – με τις σχετικές διαβαθμίσεις.
Στους δρόμους με τα οδοφράγματα, στο Καρτιέ Λατέν και την πανεπιστημιακή Σορβόννη, το λόγο είχαν τα δυναμικά αιτήματα των διαδηλωτών, με προσανατολισμό των πάντων στην απελευθέρωση από καταπιεστικές μεθόδους και συνήθειες. Σκοπός ήταν η δημιουργία της κοινωνίας από την αρχή, στην οποία θα είχαν θέση σημαντική το συναίσθημα και η φαντασία.
Ευρηματικά και ποιητικά συνθήματα γραμμένα στους τοίχους, αποτελούσαν έκφραση των εξεγερμένων, ακόμη και του 53% της γαλλικής κοινής γνώμης και ταξίδευαν, για να πυροδοτήσουν την ανυπακοή σε πόλεις της Γαλλίας αλλά και σε πανεπιστήμια του εξωτερικού, όπου ήταν δυνατή η ενημέρωση. Στην Ελλάδα της δικτατορίας, ελάχιστοι παρακολουθούσαν τα συμβαίνοντα, μόνον από ευρωπαϊκούς, ραδιοφωνικούς σταθμούς και ξένες εφημερίδες. Ωστόσο, μετά από πέντε χρόνια, αδελφικός ήταν ο χαιρετισμός των νέων του Γαλλικού Μάη στους αγωνιζόμενους και τα συνθήματα του Ελληνικού Πολυτεχνείου.
Δεν επρόκειτο για μεμονωμένο φαινόμενο. Ο Μάης προέκυψε από τη χρόνια, εσωτερική αντίδραση, αλλά ενισχύθηκε από γεγονότα ευρύτερου ενδιαφέροντος. Το 1968, συγκινούσε τον δυτικό κόσμο «Η Άνοιξη της Πράγας», τον Απρίλιο του ίδιου χρόνου είχε δολοφονηθεί ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ στις ΗΠΑ και ογκώδεις ήταν οι εκεί διαδηλώσεις εναντίον του πολέμου στο Βιετνάμ. Στις παρισινές, θυελλώδεις πορείες δέσποζε η σημαία της ασιατικής χώρας, συχνά και είχε κηρυχθεί «Πόλεμος στον πόλεμο», παρά τις σφοδρές συγκρούσεις των νέων με τις δυνάμεις καταστολής.
Η λαμπερή εξέγερση
Ο βιομηχανικός-καπιταλιστικός πολιτισμός της ανασυγκροτημένης, μεταπολεμικής Γαλλίας -και όχι μόνο -, με αγνόηση της εποικοδομητικής γνώμης εκείνων που δημιουργούσαν τον κοινωνικό πλούτο ή φοιτούσαν στα εκπαιδευτικά ιδρύματα, συσσώρευσε τις αντιδράσεις των νέων. Τα ερωτήματά τους, ουσιαστικά και ελκυστικά, θύμιζαν τον Διαφωτισμό του 1750-1760: Μας φτάνει ο καταναλωτισμός; Ποια είναι η σχέση μας με το κοινωνικό γίγνεσθαι; Είμαστε ικανοποιημένοι από τον τρόπο της ζωής μας; Πώς μας αξίζει να ζούμε;
Τα παιδιά της γενιάς του πολέμου προχώρησαν στη φανερή απόρριψη της χειραγώγησης, από τα μέσα ενημέρωσης, το όλο εκπαιδευτικό σύστημα και τους εργασιακούς χώρους, μέχρι την οικογένεια και τις σχέσεις των δύο φύλων. Η άρνηση, η οργή και ο δημιουργικός ρομαντισμός οδήγησαν σ’ εκείνο το ισχυρό, ειρηνικό κίνημα του Μάη, που δεν ζητούσε την εξουσία. Απαιτούσε να έχουν λόγο οι πολίτες, κατά την άσκηση της εξουσίας και στην καθημερινή τους ζωή.
Οι εξεγερμένοι δεν συνδέθηκαν με κάποιο κόμμα – κηδεμόνα και προκάλεσαν το μένος του κομματισμού. Ζητούμενο όταν το βλέμμα προς ένα νέο κόσμο, με περισσότερη ελευθερία και «περισσότερη συμμετοχή»! Τι πιο φυσιολογικό και ωραιότατο! Μια λαμπερή, ιδιόμορφη εξέγερση ήταν πραγματικότητα και θα καταγραφόταν ως ιστορικό γεγονός.
Η ουτοπία είναι εφικτή
Το παράγγελμα του Μάη, «να είστε ρεαλιστές, να ζητάτε το αδύνατο», συνοδευόταν από το επεξηγηματικό σύνθημα «η υπερβολή είναι αρχή της έμπνευσης». Ωστόσο, η εξέγερση της αμφισβήτησης κατ’ ουσίαν δεν απαιτούσε το αδύνατο. Η λεγόμενη «ουτοπία» πάντοτε είχε σχέση με το εφικτό, έστω και αν δεν έφτανε στο τέλειο. Εκεί μας οδηγεί η ετυμολογική και αρχική έννοια της λέξης: Ουτοπία, «αυτό που δεν υπάρχει ακόμη»1, χωρίς να αποκλείεται η ύπαρξή του στο μέλλον.
Κάποια συνθήματα του κινήματος θεωρήθηκαν ακραία. Και όμως, το «απαγορεύεται το απαγορεύειν» έχει μεγάλη δόση αλήθειας, όπως εκείνο το καταπληκτικό «Η ΦΑΝΤΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ»! Η κατάκριση της φαντασίας ήταν και είναι εντελώς λανθασμένη. Το σύνθημα δεν πρέπει να θεωρείται εξωπραγματικό. Σε ένα απλό εγχειρίδιο Γενικής Ψυχολογίας διαβάζουμε, ότι η φαντασία, αποτελεί τον πρόλογο της προόδου. Γενικότερα, η φαντασία επιβάλλεται να εμπνέει εκείνους-ες που αναλαμβάνουν εξουσία, για να χαράζονται νέοι δρόμοι, η φαντασία στην έδρα του δασκάλου απευθύνεται στη νεανική ψυχή και οπωσδήποτε θα βρει ανταπόκριση, ενώ τέχνη χωρίς φαντασία δεν δημιουργείται. Επομένως, η ουτοπία που συνδέεται με τη φαντασία, είναι εφικτή, έστω και αν δεν ταυτιστεί με το ιδανικό. Όσες φορές και αν αποτύχουμε σε μια μεγάλη προσπάθεια, άλλες τόσες πρέπει να την επαναλάβουμε, διότι η εγκατάλειψή της θα μας καταδικάσει σε μια ζωή ακίνητη, χωρίς την πρόκληση του κοινωνικού ορίζοντα.
Η κληρονομιά της αμφισβήτησης
Το φλεγόμενο Παρίσι των 34 ημερών δεν ανέβασε τη φαντασία στην εξουσία. Οι εκλογές του Ιουνίου 1968 ανέδειξαν νικητή τον στρατηγό Ντε Γκωλ και εκδικητικά μέτρα εφαρμόστηκαν, όπως για παράδειγμα απολύθηκαν 200 απεργοί δημοσιογράφοι της ραδιοφωνίας – τηλεόρασης2. Ύστερα όμως, από ένα χρόνο, ο Μάης ήρεμος επέστρεφε. Η δημόσια ενημέρωση σταδιακά εξελισσόταν εντιμότερη. Ο δημόσιος διάλογος κατακτούσε ανοικτότερο ορίζοντα. Ο αγώνας για μαζική εκπαίδευση δικαιωνόταν. Τα οικολογικά αιτήματα παρέμεναν.
Οι ανθρώπινες σχέσεις άλλαξαν. Μετά την ισότιμη συμμετοχή των γυναικών στο κίνημα, η νέα γυναίκα δεν ήταν πια η παλιά, όμορφη κοπέλα, αλλά ένα πρόσωπο που έβλεπε και την εκτίμηση του κοινωνικού ρόλου του. Όπως θυμούνται οι παλαιοί των ημερών, ο Μάης επέφερε μιαν απελευθέρωση, ορατή ακόμη και στην απλούστευση της ενδυμασίας αντρών και γυναικών. Η αμφισβήτηση είχε προσφέρει στη Γαλλία ένα νέο, ενδιαφέροντα βηματισμό.
«Κάτω από το πεζοδρόμιο είναι η παραλία…»
Σήμερα, εκείνη η νεανική, συναισθηματική έκρηξη, μόνον για ορισμένους-ες αποτελεί ανάμνηση. Λείπει όμως, η παρουσία της, παρά τα όσα αναχρονιστικά και σοβαρότατα παντού συμβαίνουν. Δεν υπάρχει δυναμική απάντηση, όταν σε χώρα-μέλος της Ε.Ε. η διακυβέρνηση ασκείται με προεδρικά διατάγματα, μετά την περιθωριοποίηση του Κοινοβουλίου. Χιλιάδες πολίτες, στις παρυφές της Ενωμένης Ευρώπης ή εκτός των συνόρων της, ανυπεράσπιστοι βρίσκονται σε φυλακές, επειδή διαφώνησαν με τους κυβερνώντες ή θεωρήθηκαν δήθεν επικίνδυνοι για τη δημόσια τάξη της χώρας τους. Ηγέτης στη Νότια Αμερική δεν πήρε μέτρα εναντίον της καταστροφικής πανδημίας, αλλά παραμένει στη θέση του. Δεν έχουν τέλος τα απαράδεκτα, που περνούν αδιάφορα στις κοινωνίες, σαν να πάσχουν αυτές από μιθριδατισμό. Υπό αυτές τις συνθήκες, γενικά διαφορετικές από εκείνες της Γαλλίας του 1968, αλλά και με ευθύνη των πολιτών, νέος Μάης δεν προβλέπεται και η απογοήτευση επίσης είναι ένα γεγονός.
Ο δημιουργικός ρομαντισμός όμως, δεν είναι δυνατόν να αποβληθεί. Και σήμερα κυκλοφορούν ανάμεσά μας εξαιρετικά παιδιά, νέοι και νέες, που σκέπτονται και ανάλογα πράττουν όσα μπορούν στον κύκλο τους. Ωραίο θα είναι να τους θυμίσουμε ένα ενδιαφέρον περιστατικό του Μάη 1968. Κάποιοι ξήλωσαν λίγες πλάκες από ένα πλακόστρωτο στο Παρίσι, και έκπληκτοι αντίκρισαν θαλασσινή άμμο κάτω από το δρόμο, για να προκύψει αμέσως το θαυμάσιο σύνθημα: «Κάτω από το πεζοδρόμιο είναι η παραλία…»!
Πάντοτε υπάρχει παραλία, χωρίς ποτέ να έχει πει μια τελευταία λέξη. Ούτε πρόκειται να την πει, γιατί η παραλία τέλος δεν έχει…
Παραπομπές
1 «Εξέγερση και Μελαγχολία», Michael Lowy – Robert Sayre, μετάφραση Δέσποινα Καραβία. Εναλλακτικές εκδόσεις, σελ. 422, 1999.
2 «1968. Η χρονιά που άλλαξε τον κόσμο». Ταχυδρόμος, 4-1-2008. Σελ. 22 Ριχάρδος Σωμερίτης, δημοσιογράφος, «Αναγνωρίστηκαν όλες οι διαφορετικότητες».
