Σημαντικές παρατηρήσεις και προτάσεις σχετικά με το σχέδιο Υπουργικής Απόφασης του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, που αφορά τις προδιαγραφές και τις τεχνικές οδηγίες για την εκπόνηση των Σχεδίων Αστικής Ανθεκτικότητας (ΣΑΑ) κατέθεσε ο πρόεδρος της Επιτροπής Πολιτικής Προστασίας της Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) Βλάσης Σιώμος.
Το θεσμικό πλαίσιο των Σχεδίων Αστικής Ανθεκτικότητας
Η υποχρέωση εκπόνησης Σχεδίων Αστικής Ανθεκτικότητας προκύπτει από τον Νόμο 5106/2024, γνωστό και ως «Κλιματικό Νόμο». Σύμφωνα με το άρθρο 45 του νόμου, οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης οφείλουν να καταρτίσουν σχέδια που θα αποτυπώνουν τους κινδύνους που προκύπτουν από την κλιματική αλλαγή και θα προτείνουν συγκεκριμένα έργα και δράσεις για την προστασία των υποδομών, των υπηρεσιών και της καθημερινότητας των πολιτών.
Τα σχέδια αυτά μπορούν να χρηματοδοτούνται από το Πράσινο Ταμείο, ενώ οι τεχνικές προδιαγραφές τους καθορίζονται με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας μετά από γνώμη της ΚΕΔΕ ή της Ένωσης Περιφερειών.
Ζήτημα χρονικών προθεσμιών
Ένα από τα βασικά ζητήματα που επισημάνθηκαν αφορά τις χρονικές προθεσμίες για την εκπόνηση των σχεδίων.
Σύμφωνα με τον νόμο, τα Σχέδια Αστικής Ανθεκτικότητας έπρεπε να έχουν συνταχθεί έως τις 31 Μαΐου 2025. Ωστόσο, η σχετική Υπουργική Απόφαση που θα καθορίσει τις τεχνικές προδιαγραφές εκδίδεται σε μεταγενέστερο χρόνο, γεγονός που δημιουργεί πρακτικές δυσκολίες για τους δήμους.
Για τον λόγο αυτό, προτείνεται η τροποποίηση της προθεσμίας του νόμου, ώστε να δοθεί τουλάχιστον ένας χρόνος από την έναρξη ισχύος της Υπουργικής Απόφασης για την ολοκλήρωση των σχεδίων.
Συνεργασία με συναρμόδιους φορείς
Σημαντική είναι και η πρόβλεψη του σχεδίου απόφασης για συνεργασία των δήμων με άλλους φορείς που δραστηριοποιούνται στην ίδια γεωγραφική περιοχή, όπως περιφέρειες, οργανισμοί λιμένων ή συγκοινωνιακοί οργανισμοί.
Η Επιτροπή Πολιτικής Προστασίας της ΚΕΔΕ επισημαίνει ότι αυτή η συνεργασία δεν πρέπει να μετατραπεί σε πεδίο καθυστερήσεων ή διοικητικών συγκρούσεων. Για τον λόγο αυτό προτείνεται να θεσπιστεί σαφής διαδικασία και συγκεκριμένες προθεσμίες μέσα στις οποίες οι φορείς θα πρέπει να διατυπώνουν γνώμη ή να καταθέτουν προτάσεις.
Στελέχωση των ομάδων εργασίας
Ένα ακόμη πρακτικό ζήτημα αφορά τη συγκρότηση των ομάδων εργασίας που θα αναλάβουν την εκπόνηση των Σχεδίων Αστικής Ανθεκτικότητας.
Για πολλούς μικρούς δήμους, οι οποίοι αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις σε προσωπικό, η απαίτηση αυτή ενδέχεται να αποδειχθεί δύσκολη. Για τον λόγο αυτό προτείνεται να δοθεί η δυνατότητα συμμετοχής στελεχών από:
-συνδέσμους ΟΤΑ
-αναπτυξιακές εταιρείες
-αναπτυξιακούς οργανισμούς στους οποίους συμμετέχουν οι δήμοι
υπό την προϋπόθεση ότι διαθέτουν την απαραίτητη τεχνογνωσία και στελέχωση.
Από «έκθεση ιδεών» σε σχέδιο δράσης
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στο περιεχόμενο των σχεδίων. Ο Βλάσσης Σιώμος υπογράμμισε ότι τα Σχέδια Αστικής Ανθεκτικότητας δεν πρέπει να αποτελέσουν απλώς μια θεωρητική άσκηση ή μια «έκθεση ιδεών».
Αντίθετα, το σχέδιο δράσης που θα περιλαμβάνεται σε αυτά θα πρέπει να οδηγεί σε
συγκεκριμένα έργα, σαφείς προϋπολογισμούς και ρεαλιστικά χρονοδιαγράμματα υλοποίησης ώστε να μπορούν να μετατραπούν σε πραγματικές παρεμβάσεις που ενισχύουν την ανθεκτικότητα των πόλεων απέναντι σε ακραία καιρικά φαινόμενα, φυσικές καταστροφές και άλλες επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.
Ο ρόλος των δημοτικών συμβουλίων
Σχετικά με τη διαδικασία έγκρισης των σχεδίων, προτείνεται η τελική απόφαση να μην περιορίζεται σε επίπεδο επιτροπών του δήμου, αλλά να λαμβάνεται από το δημοτικό συμβούλιο.
Μάλιστα προτείνεται η έγκριση να γίνεται σε ειδική συνεδρίαση με μοναδικό θέμα το Σχέδιο Αστικής Ανθεκτικότητας. Με τον τρόπο αυτό σύμφωνα με την ΚΕΔΕ ενισχύεται η πολιτική βαρύτητα του σχεδίου, ενεργοποιούνται όλοι οι αιρετοί, ενισχύεται η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση της τοπικής κοινωνίας ενώ παράλληλα εξασφαλίζεται η παρακολούθηση και ο συντονισμός της εφαρμογής.
Η ΚΕΔΕ εκτιμά ότι η απλή υποβολή εκθέσεων και η ενημέρωση μιας ψηφιακής πλατφόρμας δεν επαρκούν για την παρακολούθηση της υλοποίησης των σχεδίων.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται η δημιουργία μιας διυπουργικής επιτελικής επιτροπής, με τη συμμετοχή της ΚΕΔΕ, της Ένωση Περιφερειών Ελλάδας, του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας και άλλων συναρμόδιων φορέων με στόχο τον συντονισμό και την επιτάχυνση της εφαρμογής των Σχεδίων Αστικής Ανθεκτικότητας.
Η ανάγκη επαρκούς χρηματοδότησης
Ένα από τα κεντρικά ζητήματα που αναδεικνύει η ΚΕΔΕ είναι η χρηματοδότηση τόσο της εκπόνησης όσο και της εφαρμογής των σχεδίων, αναφέροντας χαρακτηριστικά τα εξής:
«Οι δήμοι καλούνται να σχεδιάσουν παρεμβάσεις που συχνά απαιτούν σημαντικούς πόρους, αλλά και χρόνο για μελέτες, αδειοδοτήσεις και ωρίμανση έργων. Για τον λόγο αυτό προτείνεται η δημιουργία ενός πολυετούς και πολυταμειακού χρηματοδοτικού προγράμματος που θα καλύπτει τα έργα που προκύπτουν από τα ΣΑΑ.
Παράλληλα προτείνεται να δημιουργηθεί ειδικός «χρηματοδοτικός χώρος» στα προγράμματα:
-τομεακά προγράμματα περιβάλλοντος
-περιφερειακά προγράμματα
-νέο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026–2030
ώστε να χρηματοδοτούνται κατά προτεραιότητα έργα που προκύπτουν από τα σχέδια των δήμων.
Διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες
Το σχέδιο απόφασης προβλέπει επίσης διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης τόσο κατά τη φάση σύνταξης όσο και πριν την τελική έγκριση των σχεδίων.
Η ΚΕΔΕ θεωρεί θετική τη σχετική ευελιξία, δεδομένου ότι οι δήμοι της χώρας έχουν διαφορετικά μεγέθη και χαρακτηριστικά. Παράλληλα προτείνεται να δημιουργηθεί ειδική ενότητα στην ιστοσελίδα της ΚΕΔΕ όπου θα μπορούν να αναρτώνται σχέδια ΣΑΑ για δημόσια ενημέρωση και διαβούλευση.
Χρηματοδότηση της εκπόνησης των σχεδίων
Τέλος, επισημαίνεται ότι η πρόβλεψη για χρηματοδότηση της εκπόνησης των ΣΑΑ χαρακτηρίζεται από αοριστία, καθώς αναφέρεται μόνο ως δυνατότητα.
Για να διασφαλιστεί ότι όλοι οι δήμοι θα μπορέσουν να προχωρήσουν στην εκπόνηση των σχεδίων, προτείνεται να εφαρμοστεί μοντέλο χρηματοδότησης αντίστοιχο με εκείνο που χρησιμοποιήθηκε για τα Σχέδια Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας (ΣΒΑΚ) καθώς και τα Σχέδια Φόρτισης Ηλεκτρικών Οχημάτων (ΣΦΗΟ).
Παράλληλα προτείνεται να προβλεφθεί τεχνική βοήθεια προς την ΚΕΔΕ και το Ινστιτούτο Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ώστε να στηριχθούν συλλογικά οι δήμοι στην εκπόνηση των σχεδίων.
Αξιοσημείωτο είναι ότι με το σχέδιο της υπουργικής απόφασης. δεν απαιτείται διαβούλευση, επισημαίνει η ΚΕΔΕ.
Στόχος: ανθεκτικές πόλεις απέναντι στην κλιματική κρίση
Η ανακοίνωση καταλήγει:
«Οι παρατηρήσεις της Επιτροπής Πολιτικής Προστασίας της ΚΕΔΕ αναδεικνύουν ότι η αστική ανθεκτικότητα δεν αποτελεί μόνο τεχνικό ζήτημα σχεδιασμού, αλλά και ζήτημα θεσμικής οργάνωσης, χρηματοδότησης και συνεργασίας.
Η επιτυχία των Σχεδίων Αστικής Ανθεκτικότητας θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο το τελικό θεσμικό πλαίσιο θα δώσει στους δήμους τα εργαλεία, τον χρόνο και τους πόρους που χρειάζονται για να μετατρέψουν τον σχεδιασμό σε πραγματικά έργα προστασίας των πόλεων και των πολιτών».
