Δημοσιεύτηκε σε ΦΕΚ την Παρασκευή 6 Οκτωβρίου 2023 (163/τ. Α΄/6.10.2023) ο νόμος 5056/2023 του Υπουργείου Εσωτερικών, ο οποίος αλλάζει ριζικά τον «χάρτη» της λειτουργίας των Δήμων, μετά την κατά πλειοψηφία έγκρισή του από την Βουλή την Τρίτη 3 Οκτωβρίου.
Ουσιαστικά, το νομοσχέδιο με τίτλο «Αναμόρφωση του συστήματος διακυβέρνησης Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης α’ και β’ βαθμού, κατάργηση νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου δήμων, παρακολούθηση επιδόσεων τοπικής αυτοδιοίκησης, οικονομική και διοικητική διαχείριση οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, ευζωία των ζώων συντροφιάς, κατασκευή και αναβάθμιση λειτουργούντων χερσαίων συνοριακών σταθμών και λοιπές διατάξεις του Υπουργείου Εσωτερικών», πέρασε μόνο με της ψήφους της ΝΕΑΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, καθώς το καταψήφισαν επί της αρχής και επί του συνόλου ο ΣΥΡΙΖΑ, το ΠΑΣΟΚ, το ΚΚΕ, η ΝΙΚΗ, η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΥΣΗ και η ΠΛΕΥΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, ενώ «παρών» δήλωσαν οι ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ.
Οι αλλαγές
Σύμφωνα με όσα προβλέπει ο νέος νόμος, οι αλλαγές στην λειτουργία των Δήμων, οι οποίες θα τεθούν σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2024, έχουν ως εξής:
– Επανέρχεται ο ορισμός των αντιδημάρχων αποκλειστικά από την παράταξη του δημάρχου.
– Προβλέπεται η δυνατότητα ανάκλησης του ορισμού των αντιδημάρχων από τον δήμαρχο οποτεδήποτε.
– Τροποποιείται η διαδικασία ανάδειξης του προεδρείου του δημοτικού συμβουλίου. Για κάθε θέση του προεδρείου, πλέον υποδεικνύεται ένας υποψήφιος από τον επικεφαλής κάθε παράταξης, στον οποίο δίδεται η εξουσία να αποφασίσει, λαμβάνοντας υπόψη τη σύνθεση της παράταξής του. Η ψηφοφορία καθίσταται φανερή.
– Προβλέπεται ότι δεν είναι δυνατή η διαγραφή του επικεφαλής μιας δημοτικής παράταξης από τα μέλη της, με το σκεπτικό ότι, ως αρχηγός του συνδυασμού που πλειοψήφησε, διαθέτει την άμεση λαϊκή νομιμοποίηση για την εφαρμογή του προγράμματος που εξήγγειλε, το οποίο και «εγκρίθηκε» από την τοπική κοινωνία διά της ψήφου.
– Προβλέπεται ότι δημοτικός σύμβουλος που ανεξαρτητοποιήθηκε ή διαγράφηκε χάνει και τη θέση που κατείχε, λόγω της ιδιότητας του συμβούλου δημοτικής παράταξης, σε πάσης φύσης συλλογικά όργανα, επιτροπές και συμβούλια και δεν μπορεί να παραμείνει ή να οριστεί αντιδήμαρχος ως λογικό απότοκο της εφαρμογής πλειοψηφικού συστήματος.
– Περιορίζεται η υποχρεωτική δια ζώσης διεξαγωγή της συνεδρίασης του δημοτικού συμβουλίου σε μία φορά τον μήνα, καθώς η εμπειρία της πανδημίας του κορωνοϊού COVID – 19 την προηγούμενη αυτοδιοικητική περίοδο κατέδειξε ότι τα σύγχρονα μέσα τηλεδιάσκεψης διευκολύνουν τη διεξαγωγή συνεδριάσεων εξ αποστάσεως.
– Απαλείφεται η υποχρέωση ενημέρωσης των μελών του δημοτικού συμβουλίου με φυσικό τρόπο, καθώς η ηλεκτρονική ενημέρωση πλέον έχει καταστεί συνήθης πρακτική που διευκολύνει την άμεση ενημέρωση όλων των μελών και ορίζει υποχρεωτική ελάχιστη προθεσμία δύο ημερών για την ενημέρωσή τους για τα θέματα των συνεδριάσεών του, προκειμένου να έχουν ικανό χρόνο ενημέρωσης και προετοιμασίας.
– Ορίζεται η απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των μελών του δημοτικού συμβουλίου ως προϋπόθεση για την έγκριση της συζήτησης κατεπειγόντων ή εκτός ημερησίας διάταξης θεμάτων.
– Το δικαίωμα ψήφου προέδρων δημοτικών κοινοτήτων στα δημοτικά συμβούλια ασκείται επί θεμάτων που αφορούν αποκλειστικά τις δημοτικές κοινότητες που εκπροσωπούν.
– Εισάγεται ειδική μη – αποφασιστικού χαρακτήρα διμηνιαία συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου για τον έλεγχο των πεπραγμένων της δημοτικής αρχής. Σε αυτή τη συνεδρίαση γίνεται συζήτηση για έως 10 θέματα που θέτουν οι σύμβουλοι εγκαίρως και απαντάει ο εκπρόσωπος της δημοτικής Αρχής.
– Καταργούνται η οικονομική επιτροπή και η επιτροπή ποιότητας ζωής, στη θέση των οποίων λειτουργεί εφεξής η δημοτική επιτροπή.
– Καταργούνται τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου των δήμων – Αρμοδιότητες και μισθοδοσία μεταφέρονται στους ίδιους τους δήμους. Το πάσης φύσεως προσωπικό, συμπεριλαμβανομένου του προσωπικού ορισμένου χρόνου, μεταφέρεται πλέον στον δήμο. Το δημοτικό συμβούλιο δύναται να συγκροτεί επιτροπές για τη βέλτιστη διαχείριση των θεμάτων των νομικών προσώπων που καταργούνται. Στις επιτροπές θα συμμετέχουν και μη αιρετά μέλη.
– Καθιερώνονται δείκτες ποιότητας και παρακολούθησης των επιδόσεων των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης με ανοιχτά διαθέσιμα δεδομένα σε όλους τους πολίτες και επιβράβευση των αποδοτικότερων. Στόχος είναι η δημόσια απεικόνιση κρίσιμων δεδομένων των δήμων και των περιφερειών, βασισμένων σε διεθνή πρότυπα. Με τον τρόπο αυτό, ο πολίτης θα μπορεί να βλέπει, σε κεντρικό σημείο, κρίσιμα δεδομένα για τη λειτουργία των ΟΤΑ και να συγκρίνει τις επιδόσεις τους.
– Οι αρμοδιότητες των σχολικών επιτροπών και των δημοτικών επιτροπών μεταφέρονται στους οικείους δήμους προκειμένου να βελτιωθεί η διαχείριση των σχολικών μονάδων σε κεντρικό επίπεδο. Τα χρήματα που θέλει ένα σχολείο για θέρμανση ή για βελτίωση του σχολικού κτιρίου θα τα διαχειρίζεται ο δήμος κεντρικά και όχι η σχολική επιτροπή. Συστήνεται πάγια προκαταβολή με διαχειριστή το διευθυντή κάθε σχολικής μονάδας για τη στήριξη της λειτουργίας της. Τα έξοδα για πετρέλαιο, για επισκευές και συντήρηση θα προβλέπονται εφεξής στον Ενιαίο Δημοτικό Προϋπολογισμό.
– Μεταφέρεται στους δήμους η αρμοδιότητα αποκομιδής σκουπιδιών από δρόμους για τους οποίους είχε ευθύνη η περιφέρεια (στο οδικό δίκτυο, στις παράπλευρες οδούς αυτού, στις νησίδες, στις υπόγειες διαβάσεις και τα πρανή τους, κατά το τμήμα που διέρχεται εντός των ορίων τους). με μεταφορά πόρων έως 2% από τις περιφέρειες στους δήμους. Από την 1η Ιανουαρίου 2024, μεταβιβάζονται στους δήμους τα οχήματα των περιφερειών, τα οποία χρησιμοποιούνται για την καθαριότητα του οδικού δικτύου. Συμβάσεις που έχουν συναφθεί για την καθαριότητα του οδικού δικτύου από τις περιφέρειες εκτελούνται από την ίδια αναθέτουσα Αρχή έως τη λήξη τους. Αυτές οι ρυθμίσεις εφαρμόζονται και για το οδικό δίκτυο των χερσαίων συνοριακών σταθμών.
– Προβλέπονται ρυθμίσεις για την ευζωία των ζώων:
· Παρέχεται η δυνατότητα παράδοσης σε φιλοζωικό σωματείο ή φιλοζωική οργάνωση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα δεσποζόμενου ζώου συντροφιάς από τον ιδιοκτήτη του, εφόσον συντρέχουν λόγοι υγείας του ιδιοκτήτη ή τον κληρονόμο του.
· Προβλέπεται η συνεργασία των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των συνδέσμων αυτών με τα καταφύγια αδέσποτων ζώων για τη διαχείριση των νεκρών ζώων του καταφυγίου.
· Παρατείνεται μέχρι τις 31 Μαΐου 2024 η προθεσμία συμμόρφωσης λειτουργούντων καταφυγίων ζώων συντροφιάς με τις προδιαγραφές του ν. 4830/2021, «προκειμένου να μη διαταραχθεί η φιλοξενία ζώων σε αυτά, αλλά και να δοθεί ένας εύλογος χρόνος για να συμμορφωθούν τα καταφύγια μετά και τη θέση σε λειτουργία του Υπομητρώου Καταφυγίων του Εθνικού Μητρώου Ζώων Συντροφιάς εντός του προσεχούς μήνα».
· Προετοιμάζεται από το ΥΠΕΣ το Μητρώο Φιλοζωϊκών Οργανώσεων.
«Παραθυράκι» για ΝΠΔΔ, κοινωφελείς επιχειρήσεις και σχολικές επιτροπές
Ανοιχτό «παράθυρο» για την κατ’ εξαίρεση διατήρηση της λειτουργίας νομικών προσώπων, κοινωφελών επιχειρήσεων και σχολικών επιτροπών, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και χρονικά όρια υποβολής των σχετικών αιτήσεων των Δήμων, αφήνει εγκύκλιος του αν. υπουργού Εσωτερικών Θεόδωρου Λιβάνιου που απεστάλη στους Δήμους και τα αρμόδια αυτοδιοικητικά όργανα την Τετάρτη 11 Οκτωβρίου. Παράλληλα, αναφέρεται και σε μια σειρά άλλων εξαιρέσεων αυτοδιοικητικών ΝΠΔΔ (σύνδεσμοι δήμων, δημοτικά ιδρύματα).
Η πλήρης εγκύκλιος του αν. υπουργού Εσωτερικών:
«Κατάργηση νομικών προσώπων των Ο.Τ.Α. α΄ βαθμού – ενημέρωση επί των διατάξεων του ν. 5056/2023 (Α΄ 163)»
«Σας γνωστοποιούμε ότι στο Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως 163/τ. Α΄/6.10.2023 δημοσιεύτηκε ο ν. 5056/2023 «Αναμόρφωση του συστήματος διακυβέρνησης Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης α’ και β’ βαθμού, κατάργηση νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου δήμων, παρακολούθηση επιδόσεων τοπικής αυτοδιοίκησης, οικονομική και διοικητική διαχείριση οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, ευζωία των ζώων συντροφιάς, κατασκευή και αναβάθμιση λειτουργούντων χερσαίων συνοριακών σταθμών και λοιπές διατάξεις του Υπουργείου Εσωτερικών».
Σύμφωνα με τις διατάξεις του ανωτέρω νόμου:
Καταργούνται/ λύονται αυτοδικαίως την 31η.12.2023 τα δημοτικά ν.π.δ.δ. και οι κοινωφελείς επιχειρήσεις, με την επιφύλαξη της παρ. 7 του άρθρου 27 (Δημοτικά Λιμενικά Ταμεία), της παρ. 8 του άρθρου 29 (δημοτικά περιφερειακά θέατρα) και της παρ. 1 του άρθρου 52 του εν λόγω νόμου (δυνατότητα εξαίρεσης από τις καταργήσεις νομικών προσώπων των άρθρων 27 και 29, υπό τους όρους που προβλέπονται στην παρ. 1 του άρθρου 52).
Καταργούνται αυτοδικαίως την 29η.6.2024 οι σχολικές επιτροπές των δήμων, σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 28, με την επιφύλαξη της παρ. 5 του άρθρου 28 του ίδιου νόμου.
Αναλυτικότερα:
Α. Κατάργηση δημοτικών νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου (ν.π.δ.δ.), βάσει της παρ. 1 του άρθρου 27 του ν. 5056/2023 (Α΄ 163):
Τα ανωτέρω δημοτικά ν.π.δ.δ. που συστήθηκαν με οποιονδήποτε τρόπο από τους O.T.A. α’ βαθμού και λειτουργούν σύμφωνα με τα άρθρα 239 έως 242 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (ν. 3463/2006, Α’ 114) καταργούνται αυτοδικαίως την 31η.12.2023 και οι αρμοδιότητές τους ασκούνται από την 1η.1.2024 από τον οικείο δήμο.
Με πράξη του Γραμματέα της οικείας αποκεντρωμένης διοίκησης που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως εντός ενός (1) μηνός από την ως άνω ημερομηνία (31η.12.2023) διαπιστώνεται η κατάργησή τους.
Από τις προαναφερόμενες διατάξεις περί κατάργησης δημοτικών νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, εξαιρούνται ρητώς τα Δημοτικά Λιμενικά Ταμεία, ως νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου των Ο.Τ.Α. α’ βαθμού που ιδρύονται και λειτουργούν σύμφωνα με τις προβλέψεις των άρθρων 28 του ν. 2738/1999 (Α’ 180) και 244 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων. (παρ. 7 άρθρου 27 ν. 5056/2023).
Από τις διατάξεις περί κατάργησης των δημοτικών ν.π.δ.δ. δεν θίγονται:
1. τα Δημοτικά Ιδρύματα, ως νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου των Ο.Τ.Α. α΄ βαθμού, που συστήνονται με την έκδοση προεδρικού διατάγματος του Υπουργού Εσωτερικών και του καθ’ ύλην αρμόδιου Υπουργού, ύστερα από απόφαση του οικείου δημοτικού συμβουλίου, σύμφωνα με τις προβλέψεις των άρθρων 226 επ. του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (ν. 3463/2006, όπως τροποποιήθηκε με το ν. 5056/2023),
2. οι Σύνδεσμοι δήμων, ως νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου των Ο.Τ.Α. Α’ βαθμού, που συστήνονται με πράξη του Γραμματέα της αποκεντρωμένης διοίκησης, η οποία δημοσιεύεται στο Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως, ύστερα από απόφαση του δημοτικού συμβουλίου καθενός από τους δήμους-μέλη, σύμφωνα με τις προβλέψεις των άρθρων 245 επ. του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (ν. 3463/2006),
3. οι Σύνδεσμοι με μέλη τους νεοσύστατους με το άρθρο 154 του ν. 4600/2019 (Α΄ 43) δήμους, που συστήθηκαν αυτοδικαίως ως ν.π.δ.δ. με τις διατάξεις του άρθρου 156 παρ. 2 του ν. 4600/2019 και λειτουργούν σύμφωνα με τα άρθρα 245 έως 250 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (ν. 3463/2006).
Β. Κατάργηση δημοτικών Σχολικών Επιτροπών, βάσει των παρ. 1 και 2 του άρθρου 28 του ν. 5056/2023:
Τα ανωτέρω δημοτικά ν.π.δ.δ. της παρ. 2 του άρθρου 103 του ν. 3852/2010 (Α΄ 87) καταργούνται αυτοδικαίως την 29η.6.2024 και οι αρμοδιότητές τους ασκούνται από την 30η.6.2024 από τον οικείο δήμο.
Με πράξη του Γραμματέα της οικείας αποκεντρωμένης διοίκησης που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως εντός ενός (1) μηνός από την ως άνω ημερομηνία (29η.06.2024) διαπιστώνεται η κατάργησή τους (δεύτερο εδάφιο παρ. 1 άρθρου 27 σε συνδυασμό με την παρ. 2 άρθρου 28 ν. 5056/2023).
Γ. Λύση δημοτικών κοινωφελών επιχειρήσεων βάσει της παρ. 1 του άρθρου 29 του ν. 5056/2023:
Με βάση τα οριζόμενα στο προαναφερόμενο άρθρο, οι δημοτικές κοινωφελείς επιχειρήσεις της περ. α’ της παρ. 1 του άρθρου 252 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (ν. 3463/2006) και της παρ. 1 του άρθρου 156 του ν. 4600/2019 (Α΄ 43) λύονται αυτοδικαίως την 31η.12.2023, κατά παρέκκλιση των διατάξεων περί λύσης ή και εκκαθάρισης, και οι αρμοδιότητές τους ασκούνται από την 1η.1.2024 από τον οικείο δήμο.
Με πράξη του Γραμματέα της οικείας αποκεντρωμένης διοίκησης που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως εντός ενός (1) μηνός από την ως άνω ημερομηνία (31η.12.2023) διαπιστώνεται η λύση τους (δεύτερο εδάφιο παρ. 1 άρθρου 29 ν. 5056/2023).
Διατήρηση Δημοτικών Περιφερειακών Θεάτρων (ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ.): Σημειώνεται ότι, σύμφωνα με την παρ. 8 του άρθρου 29 του ν. 5056/2023, τα δημοτικά περιφερειακά θέατρα (ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ.) που λειτουργούν ως δημοτικές κοινωφελείς επιχειρήσεις, εξαιρούνται από τις διατάξεις περί αυτοδίκαιης λύσης του άρθρου 29 του ν. 5056/2023.
Σε συνάφεια με τα προαναφερόμενα, με βάση τα οριζόμενα στο άρθρο 31 του ν. 5056/2023, επισημαίνεται ότι στο εξής δεν επιτρέπεται η ίδρυση νομικών προσώπων από Ο.Τ.Α. α’ βαθμού τα οποία συστήνονται σύμφωνα με το άρθρο 103 του ν. 3852/2010 (Α΄ 87), καθώς και με τα άρθρα 239, 243 και 254 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (ν. 3463/2003), δηλαδή δεν επιτρέπεται η σύσταση δημοτικών ν.π.δ.δ., σχολικών επιτροπών και κοινωφελών επιχειρήσεων.
Περαιτέρω, εφιστάται η προσοχή σας στις διατάξεις του νέου νόμου που δίνουν τη δυνατότητα στους Ο.Τ.Α. α΄ βαθμού να διατηρήσουν, κατ’ εξαίρεση των προαναφερόμενων αυτοδίκαιων καταργήσεων/λύσεων, νομικά τους πρόσωπα, ύστερα από απόφασή τους και με την έκδοση προβλεπόμενης στο νόμο σχετικής πράξης. Πιο συγκεκριμένα:
– Διατήρηση ν.π.δ.δ. και κοινωφελών επιχειρήσεων: Βάσει της εξουσιοδοτικής διάταξης της παρ. 1 του άρθρου 52 του ν. 5056/2023, προβλέπεται η έκδοση απόφασης του Υπουργού Εσωτερικών με την οποία δύναται να εξαιρεθούν από την κατάργηση των άρθρων 27 και 29, ν.π.δ.δ. και κοινωφελείς επιχειρήσεις, των οποίων η δραστηριότητα από πλευράς εξειδικευμένου αντικειμένου, απόδοσης έργου και ευρύτερης αναγνώρισης δικαιολογεί την ανωτέρω εξαίρεση.
Για την έκδοση της ανωτέρω απόφασης, απαιτείται αίτηση του οικείου δημοτικού συμβουλίου που υποβάλλεται αποκλειστικά έως την 15η.11.2023 στο Υπουργείο Εσωτερικών και συνοδεύεται από τεκμηριωμένη αιτιολόγηση με ποιοτικά και ποσοτικά στοιχεία ως προς τη διαπίστωση της πλήρωσης της ανωτέρω προϋπόθεσης (άσκηση δραστηριότητας του νομικού προσώπου με εξειδικευμένο αντικείμενο, αξιοσημείωτη/μακρόχρονη απόδοση έργου και ευρύτερη αναγνώριση). Επισημαίνεται δε ότι η εν λόγω απόφαση (αίτηση) του οικείου δημοτικού συμβούλιου δεν υπόκειται στους περιορισμούς της παρ. 5 του άρθρου 65 του ν. 3852/2010, όπως συμπληρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4257/2014 (Α’ 93), και δεν εμπίπτει στον έλεγχο νομιμότητας του άρθρου 225 του ν. 3852/2010.
– Διατήρηση Σχολικών Επιτροπών: Σύμφωνα με τα οριζόμενα στην παρ. 5 του άρθρου 28 του ν. 5056/2023, «5. Με διαπιστωτική πράξη του Γραμματέα της οικείας αποκεντρωμένης διοίκησης, ύστερα από απόφαση του οικείου δημοτικού συμβουλίου, η οποία λαμβάνεται έως τις 31.3.2024, μπορούν να εξαιρούνται από την εφαρμογή του παρόντος σχολικές επιτροπές σε δήμους στους οποίους λειτουργούν συνολικά περισσότερες από εκατό (100) σχολικές μονάδες πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης».
Κατόπιν των ανωτέρω, παρακαλούνται οι οικείες Αποκεντρωμένες Διοικήσεις αφενός να ενημερώσουν σχετικά τους δήμους της χωρικής τους αρμοδιότητας αφετέρου να μεριμνήσουν για την έγκαιρη έκδοση της διαπιστωτικής πράξης κατάργησης των προαναφερόμενων δημοτικών νομικών προσώπων.
Τέλος, σας γνωρίζουμε ότι διευκρινίσεις αναφορικά με ειδικότερα ζητήματα που αφορούν στην κατάργηση των δημοτικών ν.π.δ.δ.. και επιχειρήσεων, σύμφωνα με τις ως άνω διατάξεις του ν. 5056/2023, θα παρασχεθούν με διαφορετικές εγκυκλίους».
