Την ανάγκη ριζικής αλλαγής του μοντέλου λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με περισσότερη δημοκρατία, διαφάνεια, οικολογικό σχεδιασμό και κοινωνική δικαιοσύνη, ανέδειξε ο Μιχάλης Τρεμόπουλος, δημοτικός σύμβουλος Θεσσαλονίκης και πρώην ευρωβουλευτής των Πράσινων, μιλώντας εκ μέρους του Δικτύου Πράσινων Αυτοδιοικητικών στο Ετήσιο Συνέδριο της ΚΕΔΕ στην Καλαμάτα.
Με αιχμές κατά του συγκεντρωτικού κράτους, των εργολαβικών συμφερόντων, των σχεδιαζόμενων αλλαγών στο εκλογικό σύστημα της Αυτοδιοίκησης και των περιβαλλοντικών πολιτικών που χαρακτηρίζονται «πράσινες» χωρίς να είναι, ο Μιχάλης Τρεμόπουλος παρουσίασε την πρόταση για ένα «Πράσινο Αυτοδιοικητικό Συμβόλαιο», στηριγμένο σε τέσσερις θεμελιώδεις πυλώνες.
Όπως υπογράμμισε, η κρίση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν είναι αποκλειστικά οικονομική, αλλά βαθιά θεσμική, δημοκρατική και περιβαλλοντική.
«Οι δήμοι αποδυναμώνονται συνεχώς από ένα συγκεντρωτικό κράτος, αλλά με νεοφιλελεύθερο πρόσημο. Γίνονται δήμοι των εργολάβων, μεταφέρονται αρμοδιότητες χωρίς πόρους, οι υπηρεσίες υποστελεχώνονται, τα δημοτικά συμβούλια απαξιώνονται και οι πολίτες απομακρύνονται από τη λήψη των αποφάσεων», ανέφερε χαρακτηριστικά.
«Δεν αρκεί να διεκδικούμε περισσότερα χρήματα»
Ο πρώην ευρωβουλευτής επισήμανε ότι η Αυτοδιοίκηση οφείλει να υπερβεί τη συζήτηση που περιορίζεται στις χρηματοδοτήσεις και στις αρμοδιότητες. «Δεν αρκεί να διεκδικούμε περισσότερα χρήματα και περισσότερες αρμοδιότητες. Πρέπει να απαντήσουμε στο ερώτημα τι είδους αυτοδιοίκηση θέλουμε και κυρίως ποιος αποφασίζει για το μέλλον της πόλης και της περιφέρειας. Οι πολίτες, η κυβέρνηση ή τα συμφέροντα;» Σύμφωνα με τον ίδιο, η απάντηση του Δικτύου Πράσινων Αυτοδιοικητικών βρίσκεται σε τέσσερις πυλώνες: τη δημοκρατία και τη συμμετοχή, τη διαφάνεια και τη λογοδοσία, την οικολογική μετάβαση και την κοινωνική δικαιοσύνη.
Δημοκρατία και συμμετοχή: «Η αποκέντρωση δεν μπορεί να σταματά στο γραφείο του δημάρχου»
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην αποδυνάμωση των δημοτικών συμβουλίων και στον περιορισμό της συμμετοχής των πολιτών.
«Δεν μπορεί να μιλάμε για ισχυρή αυτοδιοίκηση χωρίς ισχυρή τοπική δημοκρατία. Η αποκέντρωση δεν μπορεί να σταματά στο γραφείο του δημάρχου. Πρέπει να φτάνει στις κοινότητες, στις γειτονιές, στους ίδιους τους πολίτες», τόνισε.
Ζήτησε δημοτικά συμβούλια με ουσιαστικές αποφασιστικές αρμοδιότητες, αναλογική εκπροσώπηση, συμμετοχικούς προϋπολογισμούς, συνελεύσεις γειτονιάς και πραγματικές δημόσιες διαβουλεύσεις. Παράλληλα, άσκησε έντονη κριτική στο νέο εκλογικό σύστημα που προωθείται για την Αυτοδιοίκηση, χαρακτηρίζοντάς το «καλπονοθευτικό».
Στάθηκε ιδιαίτερα στο ζήτημα των τοπικών δημοψηφισμάτων, υποστηρίζοντας ότι οι πολίτες πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να τα επιβάλλουν για κρίσιμα ζητήματα, όπως οι χρήσεις γης, ο χωροταξικός σχεδιασμός και οι ιδιωτικοποιήσεις. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε τη Θεσσαλονίκη και την προσπάθεια για τη διενέργεια δημοψηφίσματος σχετικά με το μέλλον της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης. Υποστήριξε ότι, ακόμη και όταν συγκεντρώνεται η υποστήριξη του 10% των δημοτών, το δημοτικό συμβούλιο μπορεί να απορρίψει το σχετικό αίτημα, επικαλούμενο λόγους τοπικού χαρακτήρα.
Αναφερόμενος στο σχέδιο ανάπλασης της ΔΕΘ, σημείωσε ότι αποτράπηκε ο αρχικός σχεδιασμός μεγάλης κλίμακας αξιοποίησης ακινήτων, ενώ κατήγγειλε ότι το νέο σχέδιο για μητροπολιτικό πάρκο 120 στρεμμάτων κινδυνεύει, κατά την εκτίμησή του, να λειτουργήσει ως ιδιωτικός περιβάλλων χώρος, με μακροχρόνιες δεσμεύσεις για τον δήμο. «Δεν μπορεί το τοπικό δημοψήφισμα να εξαρτάται από την καλή διάθεση του κάθε δημάρχου», υπογράμμισε.
Διαφάνεια και λογοδοσία: «Τα δημόσια δεδομένα είναι δημόσιο αγαθό»
Ο δεύτερος πυλώνας της πρότασης αφορά τη διαφάνεια στη διαχείριση των δημοτικών υποθέσεων. Ο Μιχάλης Τρεμόπουλος ζήτησε κάθε απόφαση, κάθε δημόσια δαπάνη και κάθε δημοτικό έργο να είναι προσβάσιμα και ελέγξιμα από τους πολίτες. Πρότεινε την αξιοποίηση ανοιχτών δεδομένων, την ουσιαστική λογοδοσία των διοικήσεων και τη δημιουργία ψηφιακών εργαλείων που θα επιτρέπουν στην κοινωνία να παρακολουθεί και να αξιολογεί τις δημοτικές πολιτικές. «Τα δημόσια δεδομένα είναι δημόσιο αγαθό. Δεν ανήκουν ούτε στις διοικήσεις ούτε στους προμηθευτές των πληροφοριακών συστημάτων», ανέφερε.
Οικολογική μετάβαση: «Δεν είναι πράσινη πολιτική να κόβεις δέντρα και να τσιμεντώνεις πλατείες»
Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν στο ζήτημα της περιβαλλοντικής πολιτικής των δήμων, υποστηρίζοντας ότι η οικολογική μετάβαση δεν μπορεί να εξαντλείται σε αποσπασματικές παρεμβάσεις και έργα βιτρίνας. «Δεν είναι πράσινη πολιτική να τσιμεντώνεις μια πλατεία και στη συνέχεια να φυτεύεις μερικούς θάμνους με χρηματοδότηση από το Πράσινο Ταμείο», σημείωσε. Άσκησε κριτική στην κοπή δέντρων, στις παρεμβάσεις στα ρέματα, στην υποβάθμιση της ανακύκλωσης και της επαναχρησιμοποίησης, καθώς και στην προώθηση της καύσης απορριμμάτων. Εξέφρασε επίσης την αντίθεσή του στα σχέδια ανάπτυξης πυρηνικών εγκαταστάσεων στη χώρα και στις προοπτικές υποδοχής ραδιενεργών αποβλήτων από δήμους και περιφέρειες. Αντί αυτών, πρότεινε ένα διαφορετικό μοντέλο οικολογικής διαχείρισης, με προστασία του εδάφους, των δέντρων, των ρεμάτων και της βιοποικιλότητας, δημόσια διαχείριση του νερού, ενεργειακές κοινότητες, πρόληψη παραγωγής αποβλήτων, ενίσχυση των μέσων σταθερής τροχιάς και βιώσιμη κινητικότητα.
«Να μη μετράμε πόσα εκατομμύρια απορρόφησε ένας δήμαρχος, αλλά τι πραγματικά βελτίωσε»
Ένα από τα κεντρικά σημεία της παρέμβασής του ήταν η ανάγκη αλλαγής των κριτηρίων με τα οποία αξιολογείται η επιτυχία μιας δημοτικής διοίκησης. Όπως υποστήριξε, κάθε δήμος πρέπει να διαθέτει μακροχρόνιο επιχειρησιακό πρόγραμμα, με μετρήσιμους στόχους και τεκμηριωμένο θετικό περιβαλλοντικό ισοζύγιο.
Οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν κάθε χρόνο εάν η πόλη τους έγινε πιο πράσινη, πιο δροσερή, πιο ανθεκτική στην κλιματική κρίση και πιο προσβάσιμη, αλλά και εάν μειώθηκαν οι εκπομπές ρύπων, η ενεργειακή κατανάλωση και οι κοινωνικές ανισότητες. «Να σταματήσουμε να μετράμε την επιτυχία ενός δημάρχου, μιας διοίκησης, από το πόσα εκατομμύρια απορρόφησε και να αρχίσουμε να μετράμε από το τι πραγματικά βελτίωσε», τόνισε. Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε ακόμη και στην ανάγκη αξιολόγησης των πολιτικών μέσα από δείκτες δημόσιας υγείας, όπως η θνησιμότητα από καρκίνο, συνδέοντας την ποιότητα του περιβάλλοντος με την ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Κοινωνική δικαιοσύνη: «Δεν υπάρχει πράσινη μετάβαση αν αφήνει πίσω τους αδύναμους»
Ο τέταρτος πυλώνας του Πράσινου Αυτοδιοικητικού Συμβολαίου αφορά την κοινωνική δικαιοσύνη. Ο Μιχάλης Τρεμόπουλος υποστήριξε ότι η πρόσβαση στο πράσινο, στο νερό, στην ενέργεια, στη στέγη, στη μετακίνηση και στον δημόσιο χώρο πρέπει να αποτελεί δικαίωμα όλων.
Τόνισε ότι οι γειτονιές που πλήττονται περισσότερο από τις υψηλές θερμοκρασίες, τη ρύπανση και τις κοινωνικές ανισότητες πρέπει να αποκτούν προτεραιότητα στον δημοτικό σχεδιασμό. Παράλληλα, συνέδεσε την κοινωνικά δίκαιη οικολογική μετάβαση με την ανάγκη ισχυρών δημόσιων υπηρεσιών, μόνιμου επιστημονικού προσωπικού και οικονομικά αυτοτελών δήμων. «Δεν μπορούμε να σχεδιάσουμε την οικολογική μετάβαση με έναν δήμο που έχει μετατραπεί σε γραφείο απευθείας αναθέσεων και εργολαβικών συμβάσεων», επισήμανε.
«Από τον πολίτη θεατή στον πολίτη συνδιαμορφωτή»
Ολοκληρώνοντας την παρουσίαση του Πράσινου Αυτοδιοικητικού Συμβολαίου, ο πρώην ευρωβουλευτής ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται για έναν ακόμη κατάλογο προτάσεων, αλλά για μια συνολική αλλαγή του μοντέλου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Περιέγραψε τη μετάβαση από τον συγκεντρωτικό στον δημοκρατικό δήμο, από τον εργολαβικό δήμο στον δήμο με ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες, από την αποσπασματική διαχείριση στον μακροχρόνιο οικολογικό σχεδιασμό και από τον πολίτη-θεατή στον πολίτη-συνδιαμορφωτή. Όπως ανέφερε, η πραγματική ισχύς της Αυτοδιοίκησης δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις αρμοδιότητες και τους οικονομικούς πόρους, αλλά και από τη δημοκρατική νομιμοποίηση, τον σεβασμό και το κύρος που αποκτά μέσα από την ενεργό συμμετοχή της κοινωνίας. «Μια αυτοδιοίκηση που δεν διοικεί απλώς έναν τόπο, έναν δήμο, αλλά σχεδιάζει μαζί με την κοινωνία το μέλλον του», ήταν το όραμα που περιέγραψε.
Αιχμηρό κλείσιμο για την ΚΕΔΕ και την εικόνα του Συνεδρίου
Η παρέμβασή του ολοκληρώθηκε με μια ιδιαίτερα επικριτική αναφορά στην ίδια την ΚΕΔΕ, τη σύνθεση και τη λειτουργία της, αλλά και στην εικόνα που παρουσίασε το Συνέδριο.
«Και όπως αποδείχθηκε και σε αυτό το συνέδριο, στην ανδροκρατούμενη ΚΕΔΕ των προνομιούχων δημάρχων, τίποτε δεν είναι τόσο χάλια που να μην μπορεί να γίνει χειρότερο», δήλωσε χαρακτηριστικά. Πρόσθεσε ότι οι Πράσινοι Αυτοδιοικητικοί έχουν υποχρέωση να προσπαθήσουν να αποτρέψουν αυτή την εξέλιξη.
Με την παρέμβασή του, ο Μιχάλης Τρεμόπουλος επιχείρησε να μεταφέρει τη συζήτηση του Συνεδρίου πέρα από τη διεκδίκηση πρόσθετων οικονομικών πόρων, θέτοντας το ερώτημα του ίδιου του χαρακτήρα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης: αν οι δήμοι θα συνεχίσουν να λειτουργούν ως συγκεντρωτικοί μηχανισμοί διαχείρισης έργων και συμβάσεων ή αν θα εξελιχθούν σε θεσμούς δημοκρατικής συμμετοχής, κοινωνικής δικαιοσύνης και οικολογικού μετασχηματισμού.
Ο κ. Τρεμόπουλος ήταν ο τελευταίος ομιλητής του Συνεδρίου.
