Γράφει ο Γιάννης Μπεθάνης – Από την έντυπη έκδοση της εβδομαδιαίας Αμαρυσίας – 14/11/2026
Κάποτε τα βόρεια προάστια αποτελούσαν απλά… προάστια. Η εσωτερική μετανάστευση από τα τέλη της δεκαετίας του ’90 μέχρι και σήμερα έφερε ένα πραγματικό «τσουνάμι» δόμησης. Τοπικού και υπερτοπικού χαρακτήρα. Κάποτε με κεντρικό άξονα την Λεωφόρο Κηφισιάς και πρώτο «θύμα» της πολεοδομικής εκτίναξης το Μαρούσι, η ευρύτερη περιοχή άρχισε να αλλάζει δραματικά. Κοντά σε όσους ήθελαν απλά να φτιάξουν μια πιο ποιοτική ζωή, ήρθαν και οι υπερτοπικές χρήσεις. Σπίτια και καταστήματα αρχικά, πολυεθνικές και εμπορικά κέντρα αργότερα, υπουργεία και τεράστια γραφεία τα τελευταία χρόνια, ξενοδοχείο-καζίνο στο άμεσο μέλλον, μετέτρεψαν και εξακολουθούν να μεταβάλλουν μια άλλοτε «ήσυχη» περιοχή σε πολύβουο κέντρο προσέλκυσης χιλιάδων εργαζομένων, επισκεπτών και φυσικά κατοίκων. Με ό,τι αυτό συνεπάγεται στην καθημερινότητά τους (κυκλοφοριακό, στάθμευση, συγκοινωνία, βασικές υποδομές).
Η υπόθεση των Ζωνών Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης (ΖΥΣ) στον Βόρειο Τομέα έρχεται να προστεθεί στην υφιστάμενη επιβαρυμένη κατάσταση. Και θα λέγαμε ότι αποκαλύπτει και τη φιλοσοφία με την οποία η Πολιτεία αντιλαμβάνεται την ανάπτυξη, τον δημόσιο χώρο και τελικά την ίδια την ποιότητα ζωής των πολιτών. Διότι ασφαλώς δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μια απλή τεχνική διευθέτηση πολεοδομικών εκκρεμοτήτων, όπως την προβάλλει το ΥΠΕΝ. Ουσιαστικά πρόκειται για ακόμη μια παρέμβαση που ενδέχεται να αλλάξει ουσιαστικά τον χαρακτήρα ολόκληρων περιοχών.
Κανείς δεν αντιλέγει ότι η μεταφορά συντελεστή δόμησης είναι και θεμιτό και χρήσιμο πολεοδομικό εργαλείο. Μπορεί να αποζημιώσει ιδιοκτήτες ακινήτων που δεσμεύονται από πολεοδομικούς περιορισμούς, να συμβάλει στη διάσωση διατηρητέων κτιρίων και να δώσει λύσεις σε χρόνιες εκκρεμότητες.
Ωστόσο το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: Γιατί η αξιοποίηση ενός θεσμού που δημιουργήθηκε για να υπηρετήσει τον ορθολογικό πολεοδομικό σχεδιασμό πρέπει να συνεπάγεται πρόσθετη δόμηση σε ήδη πολεοδομικά επιβαρυμένες σε μεγάλο βαθμό περιοχές;
Για μια ακόμη φορά τις τελευταίες δεκαετίες, τα βόρεια προάστια δεν αντιμετωπίζονται ως ένας εν δυνάμει κορεσμένος πολεοδομικός χώρος, αλλά ως ένας «λευκός χάρτης», πάνω στον οποίο μπορεί κανείς να σχεδιάζει ελεύθερα όποια πολεοδομική δυνατότητα θεωρεί εφικτή.
Η περιοχή ωστόσο έχει συγκεκριμένα πολεοδομικά χαρακτηριστικά, συγκεκριμένες αντοχές και, κυρίως, συγκεκριμένα προβλήματα. Δρόμοι που ασφυκτιούν, ανεπαρκείς χώροι στάθμευσης, προβλήματα σε δίκτυα ομβρίων και αποχέτευσης, σχολικές υποδομές που πιέζονται, λιγότεροι ελεύθεροι χώροι και ολοένα μικρότερες «ανάσες» πρασίνου. Οι πόλεις δεν είναι απλώς ακίνητα προς αξιοποίηση. Είναι ζωντανοί οργανισμοί, με όρια και ανάγκες που ο πολεοδομικός σχεδιασμός οφείλει να σέβεται.
Η Πολιτεία οφείλει να απαντήσει με σαφήνεια στο κρίσιμο ερώτημα: Μπορούν όντως οι ΖΥΣ να λειτουργήσουν ως εργαλείο προστασίας της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και εξορθολογισμού της πολεοδομικής, οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης ή θα αποτελέσουν έναν ακόμη μηχανισμό αύξησης της οικοδομικής δραστηριότητας, χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση των υποδομών;
Αν κρίνουμε πάντως από τις μέχρι τώρα αντιδράσεις των δημάρχων που περιλαμβάνονται στις Ζώνες, δεν εκπλησσόμαστε που για μια ακόμη φορά η Τοπική Αυτοδιοίκηση αποδεικνύει ότι στα κρίσιμα και μεγάλα ζητήματα δυσκολεύεται να ακολουθήσει κοινή προσέγγιση, καθώς η στάση των δημάρχων υπαγορεύεται από τα επιμέρους οφέλη ή προβλήματα που καθένας θεωρεί ότι επιφέρει κάθε κεντρική πολιτική απόφαση.
Οι 6 δήμαρχοι Λυκόβρυσης – Πεύκης, Νέας Ιωνίας, Παπάγου – Χολαργού, Φιλοθέης – Ψυχικού, Κηφισιάς και Χαλανδρίου έφτιαξαν ένα κοινό μέτωπο διόλου αμελητέο πολιτικά – το αντίθετο μάλιστα, στέλνοντας επιστολή στον πρωθυπουργό με την οποία ζητούν την απόσυρση της μελέτης. Την ίδια στιγμή όμως ο δήμαρχος Μεταμόρφωσης εμφανίζεται θετικός, επειδή προφανώς οι ΖΥΣ που προβλέπονται για την πόλη δεν έρχονται στον αστικό ιστό, αλλά τις βιομηχανικές ζώνες της. Και θεωρεί ότι η περιοχή θα αναβαθμιστεί.
Όμως (και) τα βόρεια προάστια δεν λειτουργούν με «τείχη» ανάμεσα στους Δήμους τους. Είναι ένα δυναμικό συγκοινωνούν αστικό περιβάλλον, το οποίο διατηρεί (ακόμη) αρκετά προαστιακά πλεονεκτήματα. Χρειάζονται άραγε ακόμη περισσότερα τετραγωνικά μέτρα δόμησης; Ή καλύτερες και πιο λειτουργικές πόλεις;
