Λίγο μετά τον θάνατο του πάπα, καρδινάλιοι απ’ όλο τον κόσμο συγκεντρώνονται στη Ρώμη για να εκλέξουν τον αντικαταστάτη του, σε ένα κονκλάβιο φορτισμένο από εκ διαμέτρου αντίθετες ιδεολογίες περί πολιτικής, κοινωνίας και θρησκείας.
Αυτή είναι η υπόθεση της βραβευμένης με Όσκαρ ταινίας «Κονκλάβιο» («Conclave»), η δημοφιλία της οποίας εκτοξεύτηκε μετά τον πρόσφατο θάνατο του Πάπα Φραγκίσκου – είναι χαρακτηριστικό ότι η τηλεθέαση της ταινίας αυξήθηκε κατά 283% χθες σε όλες τις πλατφόρμες streaming.
Εκτός από το υπέροχο σενάριο και την καθηλωτική ερμηνεία του Ρέιφ Φάινς, η ταινία προσφέρει στον θεατή την ευκαιρία να πληροφορηθεί τον τρόπο με τον οποίο εκλέγεται ένας νέος πάπας. Μπορεί να πρόκειται για μια διαδικασία ουσιαστικά αμετάβλητη εδώ και 800 χρόνια, όμως ένας μη μυημένος θα την χαρακτήριζε από «λαβυρινθώδη» έως αρκετά δυσνόητη, καθώς απαιτεί πολλούς γύρους ψηφοφορίας μέχρι να προκύψει συναίνεση στο πρόσωπο που θα ηγηθεί της Εκκλησίας με τους 1,4 δισ. πιστούς παγκοσμίως.
Για να ξεκινήσει η διαδικασία του Κονκλαβίου, υπάρχει μια ειδική πρωινή λειτουργία, μετά την οποία οι 135 καρδινάλιοι σε ηλικία ψήφου (κάτω των 80) συγκεντρώνονται μέσα στην Καπέλα Σιστίνα. Αφού συγκεντρωθούν, ηχεί η κραυγή «extra omnes» («όλοι έξω») και οι καρδινάλιοι (οι οποίοι έχουν δώσει όρκο μυστικότητας, ενώ έχουν παραδώσει τα κινητά τους) θα κλειδωθούν μέσα στο Κονκλάβιο μέχρι να μπορέσουν να επιλέξουν τον νέο πάπα.
Μέσα από ένα μείγμα ομιλιών, προσευχής, περισυλλογής (και ενίοτε έντονης αντιπαράθεσης) οι καρδινάλιοι επιλέγουν τους υποψήφιους μέσω διαδοχικών γύρων ψηφοφορίας. Ένας πάπας εκλέγεται μόνο όταν ένας μόνο υποψήφιος λάβει πλειοψηφία δύο τρίτων. Μερικές φορές οι πάπες επιλέγονται γρήγορα όταν αναδεικνύεται ένας ισχυρός υποψήφιος. Ωστόσο, από την 34η (!) ψηφοφορία και μετά, το Κονκλάβιο ψηφίζει μόνο μεταξύ των δύο επικρατέστερων που κέρδισαν τις περισσότερες ψήφους στον προηγούμενο γύρο.
■ ■ ■
Καθώς η εκλογική διαδικασία της εκλογής του νέου πάπα ακούγεται δύσκολη και μακρά, ο υπουργός Εσωτερικών Θεόδωρος Λιβάνιος στην κοινή συνεδρίαση των Διοικητικών Συμβουλίων της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) και της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδας (ΕΝΠΕ) που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 28 Απριλίου στο πλαίσιο της διαμόρφωσης των τελικών θέσεων επί του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, είπε να μην ακολουθήσει το …πρωτόκολλο της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στις προσεχείς δημοτικές και περιφερειακές εκλογές, προβλέποντας δομικές αλλαγές στο πλαίσιο της απλούστευσης και συντόμευσης της εκλογικής διαδικασίας.
Σύμφωνα με αυτές, οι εκλογές θα πραγματοποιούνται σε έναν μόνο γύρο, με τη δυνατότητα επιλογής δεύτερου συνδυασμού στο ίδιο ψηφοδέλτιο. Η καινοτομία είναι ότι ο ψηφοφόρος εκτός από την αρχική του επιλογή θα μπορεί να σταυρώσει, εφόσον θέλει και έναν από τους υπόλοιπους συνδυασμούς / υποψήφιους δημάρχους – περιφερειάρχες ως εναλλακτική ψήφο. Ουσιαστικά με αυτόν τον τρόπο θα διεξάγεται αυτόματα ο… δεύτερος γύρος των εκλογών, στην περίπτωση που ένας συνδυασμός δεν καταφέρει να φτάσει το ποσοστό εκλογής.
Το νέο εκλογικό σύστημα εγείρει μια σειρά από ερωτήματα σχετικά με τον βαθμό νομιμοποίησης που θα έχουν οι εκλεγμένες Αρχές. Αυτός είναι ο λόγος που η ΚΕΔΕ ζήτησε χρόνο για να πραγματοποιήσει μια σοβαρή διαβούλευση για ένα τόσο μείζον θέμα, ενώ είναι χαρακτηριστικό ότι ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας έκανε λόγο για «νόμο Φρανκενστάιν».
Πολλοί αιρετοί και αναλυτές εκφράζουν ήδη ανοιχτά τη δυσφορία τους, επισημαίνοντας ότι τέτοιες ρυθμίσεις δεν υπηρετούν την ετυμηγορία της λέξης «αυτοδιοίκηση» (διοίκηση χωρίς εξάρτηση) αλλά τη μετατροπή της σε έναν μηχανισμό ελεγχόμενο από την κεντρική εξουσία.
Το σίγουρο είναι ότι από την -απολύτως θωρακισμένη δημοκρατικά- διαδικασία εκλογής του νέου πάπα έως τη βιαστική πρόταση της κυβέρνησης για τον τρόπο διεξαγωγής δημοτικών – περιφερειακών εκλογών, η απόσταση είναι χαώδης.
Για να γεφυρωθεί το χάσμα (όχι μόνο της δημοκρατικής αντιπροσωπευτικότητας αλλά και της ίδιας της… λογικής) που παρατηρείται ανάμεσα στις δυο διαδικασίες, θα χρειαστεί να μπει πολύ νερό στον μύλο της διαδικασίας της διαβούλευσης, της ανταλλαγής απόψεων και της τελικής πρότασης για τις δημοτικές – περιφερειακές εκλογές που είναι προγραμματισμένες για τον Νοέμβριο του 2028.
Καθώς η φράση «Habemus papam» («έχουμε πάπα») έχει καθιερωθεί να λέγεται λίγο μετά την εκλογή του νέου πάπα, το σίγουρο είναι ότι μέχρι να πούμε το «Habemus magistratum» («έχουμε δήμαρχο»), θα δούμε και θα ακούσουμε ακόμα πολλά…
