Ήταν Φεβρουάριος του 2020, όταν η εγγονή του Παύλου Μελά, Ναταλία Ιωαννίδη υπέγραφε τη δωρεά της Οικίας του πρωτεργάτη του Μακεδονικού Αγώνα, στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας. Εννέα μήνες μετά, το ξεχασμένο σπίτι του Παύλου Μελά στην Κηφισιά, λάμπει και πάλι και η εικόνα του ετοιμόρροπου χαλάσματος, η εικόνα της εγκατάλειψης με τα αγριόχορτα και τα σκουπίδια, αποτελεί πλέον παρελθόν.
Μετά από δεκαετίες εγκατάλειψης, το αποτέλεσμα της αποκατάστασης της Οικίας του Παύλου Μελά αποκαλύφθηκε την περασμένη Τρίτη (13/10), σε μία σεμνή αλλά συνάμα συγκινητική τελετή που συνέπεσε χρονικά με τη συμπλήρωση 116 ετών από τον θάνατο του εθνικού ήρωα.
Την τελετή – η οποία πραγματοποιήθηκε υπό τους αυστηρούς περιορισμούς που προβλέπουν τα μέτρα κατά της εξάπλωσης του κορωνοϊού – τίμησε με την παρουσία της η Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου καθώς και ο πρόεδρος της Βουλής Κωνσταντίνος Τασούλας, ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, ο Μητροπολίτης Κηφισίας – Αμαρουσίου & Ωρωπού Κύριλλος ως εκπρόσωπος του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος Ιερωνύμου Β’ και ο δήμαρχος Κηφισιάς Γιώργος Θωμάκος.
«Διπλή η συγκίνηση»
Στον χαιρετισμό που απηύθυνε η Πρόεδρος της Δημοκρατίας δήλωσε διπλά συγκινημένη, αφ’ ενός για το έργο που πραγματοποιήθηκε στην ιστορική Οικία και αφ’ ετέρου διότι την ημέρα της τελετής συμπληρώνονταν 116 έτη από τις 13 Οκτωβρίου 1904, όταν και σκοτώθηκε ο Παύλος Μελάς στα 34 χρόνια του.
Αναλυτικά η κ. Σακελλαροπούλου ανέφερε:
«Με συγκίνηση παρίσταμαι στην τελετή για την αποκατάσταση της οικίας του ήρωα Μακεδονομάχου Παύλου Μελά, την οποία με τόση γενναιοδωρία και εθνικό αίσθημα δώρισε στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας η εγγονή του, κ. Ναταλία Ιωαννίδη. Συγκίνηση διπλή, καθώς σήμερα (σ.σ. την περασμένη Τρίτη) είναι η επέτειος του θανάτου του, στις 13 Οκτωβρίου 1904, στα 34 μόλις χρόνια του. Σκοτώθηκε από πυρά οθωμανικού αποσπάσματος, στο χωριό Στάτιστα της Καστοριάς (που σήμερα φέρει το όνομά του), όπου βρισκόταν για να οργανώσει τον ένοπλο αγώνα του ελληνικού πληθυσμού για την απελευθέρωση της Μακεδονίας.
Φέρνω στο νου μου την προσωπογραφία του με στολή αξιωματικού, που φιλοτέχνησε ο Γεώργιος Ιακωβίδης το 1904, περίπου. Από το σχεδόν ολόσωμο αυτό πορτρέτο του μας ατενίζει με αυτοπεποίθηση μια ευγενής μορφή, ένα πρόσωπο αποφασισμένο, αφοσιωμένο στο εθνικό ιδεώδες που φλόγιζε εκείνη την εποχή τις καρδιές των ελεύθερων Ελλήνων. Ένας πατριώτης, που εγκατέλειψε με αυταπάρνηση την οικογενειακή εστία και την άνεση του αστικού βίου για να βρεθεί σε ένα τόπο άγνωστο και μια φύση εχθρική, όπου μάχονταν βίαια κομιτατζήδες, δυνάμεις του οθωμανικού στρατού, Έλληνες άτακτοι πολεμιστές, και να αντιμετωπίσει, συχνά απογοητευμένος αλλά πάντοτε ακέραιος, πιστός στην αποστολή του, την καχυποψία του τοπικού πληθυσμού, την ασυνεννοησία ακόμα και με τους φυσικούς συμμάχους του, την αγριότητα των αντιπάλων του, και τέλος την προδοσία.
Ευγενής ιδεολόγος, οραματιστής μιας ελεύθερης, ελληνικής Μακεδονίας, ο Παύλος Μελάς, αγωνίστηκε, όπως έγραψε η σύζυγός του, Ναταλία Μελά, για να μην καταστραφεί “ο τρόπος του σκέπτεσθαι και του αισθάνεσθαι που λέγεται Ελληνισμός”.
Η ηρωική του θυσία, όχι μόνο σηματοδότησε την ουσιαστική έναρξη του Μακεδονικού αγώνα που κορυφώθηκε με τους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912-13, αλλά και τον κατέστησε σύμβολο του αγώνα του καλού, σε όποιο πεδίο και αν διεξάγεται αυτός.
“Άλλοι θ’ αγωνισθούν κατά μεγαλύτερων εχθρών”, έγραψε χαρακτηριστικά η Ναταλία Μελά. Ο αγώνας του μπορεί όλους “να τους βοηθήσει, να τους στηρίξει στις ώρες τις αδύνατες. Γιατί οι ευγενικές ιδέες έχουν κάτι κοινό μεταξύ τους. Και καμιά δεν προκόβει χωρίς ηρωισμό”. Ας γίνουν οι ευγενικές ιδέες και ο ανιδιοτελής ηρωισμός του Παύλου Μελά πηγή έμπνευσης για όλους μας, στις δύσκολες εποχές που διανύουμε».
Γιώργος Θωμάκος: Ένας Εθνικός και Κηφισιώτικος πόθος υλοποιείται
Ο δήμαρχος Κηφισιάς Γιώργος Θωμάκος, με αφορμή την παράδοση της οικίας Μελά, τόνισε: «Ένας Εθνικός και Κηφισιώτικος πόθος υλοποιείται με την αποκατάσταση – αναστήλωση της ιστορικής οικίας του Παύλου Μελά. Εκφράζω και πάλι την ευγνωμοσύνη του δήμου μας στην δωρήτρια εγγονή του Μακεδονομάχου, στα συναρμόδια υπουργεία Εθνικής Αμύνης και Πολιτισμού, και στον ευεγέρτη κατασκευαστή Α. Θεοδωρίδη. Άφατη η χαρά μας και λυτρωτική δικαίωση τόσο του δήμου μας που διαχρονικά πίεζε και διεκδικούσε, όσο και πλήθους φορέων και προσωπικοτήτων που με πολλούς τρόπους προσπάθησαν να βρεθεί λύση για την ιστορική οικία.
Τα πρόσωπα όλων αυτών πιστεύω ότι δικαίως συμπυκνώνονται στο όνομα του ευπατρίδη Ηπειρώτη – Κηφισιώτη κ. Γιάννη Μελά που έχει πάντα την αγάπη – σεβασμό όλων μας.
Η οικία του Παύλου Μελά με το εκθεσιακό – μουσειακό – ενημερωτικό και εκπαιδευτικό υλικό της ανήκει πλέον στην Σχολή Ευελπίδων. Όμως είναι βέβαιη η πρόθεση της κοινωνικής και εθνικής αξιοποίησής της. Στον κατάλληλο χρόνο και συνθήκες θα γίνουν προγραμματισμένες και οργανωμένες επισκέψεις πολιτών και ασφαλώς των σχολείων του Δήμου μας.
Τα παιδιά μας θα αντλήσουν από εκεί σημαντική έμπνευση για να αποκτήσουν ως πρώτιστη αρχή τους τη φιλοπατρία».
Νίκος Παναγιωτόπουλος: «Ένα έργο αγάπης»
Παρόντες στην τελετή ήταν επίσης ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Παναγιωτόπουλος, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, ο υφυπουργός Φορολογικής Πολιτικής & Δημοσίας Περιουσίας Απόστολος Βεσυρόπουλος, ο υφυπουργός Εθνικής Άμυνας Αλκιβιάδης Στεφανής, ο αρχηγός ΓΕΣ Αντιστράτηγος Χαράλαμπος Λαλούσης, ο Γενικός Γραμματέας του ΥΠΕΘΑ Αντώνιος Οικονόμου, η βουλευτής Δράμας του ΚΙΝ.ΑΛ. Χαρά Κεφαλίδου καθώς και εκπρόσωποι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Κατά την ομιλία του, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας δήλωσε εντυπωσιασμένος από το αποτέλεσμα της αποκατάστασης, το οποίο χαρακτήρισε «καταπληκτικό». «Πρόκειται για ένα έργο αγάπης», συμπλήρωσε. «Κι είναι έργο αγάπης διότι εκατό και πλέον χρόνια μετά τον ηρωικό θάνατο του Παύλου Μελά, στην ποτισμένη με αίμα και ιδρώτα Μακεδονική γη, η μνήμη του παραμένει άσβεστη, ένα σύμβολο εθνικής υπερηφάνειας και άδολου πατριωτισμού. Διότι ο Παύλος Μελάς ανήκει στο Πάνθεον των Ηρώων της Ελληνικής Ιστορίας».
Όπως προανήγγειλε ο υπουργός, η αποκατάσταση της Οικίας «αποτελεί και εφαλτήριο για μελλοντικές πολιτιστικές δραστηριότητες που θα τιμούν τον Μακεδονικό Αγώνα και την αφύπνιση του Έθνους… Με την αποκατάσταση αυτή αποτίουμε τον ελάχιστο φόρο τιμής στον Ήρωα Παύλο Μελά και στην οικογένεια του» συμπλήρωσε ο κ. Παναγιωτόπουλος.
Ο υπουργός ευχαρίστησε τους χορηγούς των εργασιών αποκατάστασης, απέδωσε τα εύσημα στον υφυπουργό Εθνικής Άμυνας για τον «ζήλο και την αποδοτικότητά του» στην ολοκλήρωση του έργου και τόνισε κλείνοντας: «Θα ήθελα να ευχαριστήσω εκ βαθέων την κ. Ναταλία Ιωαννίδη για τη δωρεά της προς το υπουργείο Εθνικής Άμυνας και να τη διαβεβαιώσω ότι θα διαφυλάξουμε με κάθε τρόπο την κληρονομιά που μας εμπιστεύτηκε».
Στο σύντομο χαιρετισμό της, η εγγονή του Παύλου Μελά Ναταλία Ιωαννίδη, αναφέρθηκε στην ιστορία της Οικίας, την οποία χαρακτήρισε ως «κιβωτό της στεριάς, σοφά δομημένη», καθώς και στο χρονικό των προσπαθειών για την αποκατάστασή της.
Η Οικία στέκει περήφανη
Η μαρμάρινη πλάκα της αυλόπορτας στην οποία αναγράφεται «Απ’ εδώ έφυγε ο Παύλος για τη Μακεδονία στα 1904», «προετοιμάζει» τον επισκέπτη για ένα κτίσμα που στέκει με υπερηφάνεια και αντανακλά το όραμα του Παύλου Μελά όπως το είχε φανταστεί και πρωτοσχεδιάσει ο ίδιος.
Το υπουργείο Εθνικής Άμυνας ανέλαβε την άμεση αποκατάστασή της με την ευγενική δωρεά της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας Δράμας, «ΚΥΚΛΩΨ», η οποία επέλεξε ομάδα ειδικών και επιστημόνων, με στόχο την επαναφορά της στην πρότερη μορφή. Στον σύντομο χαιρετισμό του, ο πρόεδρός της Άρης Θεοδωρίδης υπογράμμισε ότι αποτελεί τιμή για τον ίδιο η συμβολή του στη διάσωση ενός εθνικού μνημείου.
Σε όλη την πορεία αποκατάστασης και αποπεράτωσης διαδικασιών, συμπαραστάτες υπήρξαν το υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, το υπουργείο Οικονομικών, δημόσιες και δημοτικές υπηρεσίες, αλλά και απλοί πολίτες. Η τελετή ολοκληρώθηκε με την προβολή ταινίας τρισδιάστατης απεικονίσεως και την πρώτη ξενάγηση εντός της Οικίας του Παύλου Μελά.
Η Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο Πρόεδρος της Βουλής, ο πρώην πρωθυπουργός, οι υπουργοί και οι βουλευτές είδαν προσωπικά αντικείμενα του Παύλου Μελά, πιστό αντίγραφο της στολής του, ολόγραμμα του Ήρωα να συντάσσει την επιστολή προς τους Ευέλπιδες και ντοκουμέντα από φωτογραφίες, δημοσιεύματα και επιστολές μετά τον θάνατό του.
Δείτε την τελετή στο βίντεο που ακολουθεί:
Σύντομο ιστορικό
Η Οικία σχεδιάστηκε από τον Παύλο Μελά, και κτίστηκε το 1894, χρονιά που γεννήθηκε το πρώτο του παιδί, ο Μίκης. Αποτελεί ιδιαίτερο και μοναδικό δείγμα εξοχικής κατοικίας του 19ου αιώνα των αθηναϊκών προαστίων. Το σπίτι αυτό υπήρξε καταφύγιο για τον Παύλο τη Ναταλία, και τα παιδιά τους Μίκη και Ζωή, κατά τα τελευταία εννέα χρόνια της ζωής του. Είχε έναν «οικογενειακό» χαρακτήρα, αυτόν που οι ίδιοι, ο Παύλος και η Ναταλία, επέλεξαν να έχει το σπίτι τους.
Στην πορεία του χρόνου, κατοικήθηκε από τη σύζυγό του Ναταλία, και έπειτα από την κόρη τους Ζωή Μελά – Ιωαννίδη, για να περάσει αργότερα στην εγγονή τους Ναταλία Ιωαννίδη.
Η Οικία διένυσε μια μακρά περίοδο «σιωπής» από τη δεκαετία του 1980, δεχόμενη επιθέσεις και βανδαλισμούς που επιδείνωσαν την ήδη κακή κατάστασή της. Το κτίσμα κατέρρεε και η εικόνα του αλλοιώθηκε.
Το 2009 με ενέργειες του τότε υπουργού Πολιτισμού Αντώνη Σαμαρά, κηρύχθηκε «διατηρητέο νεότερο μνημείο». Οι πρώτες «ασπίδες» προστασίας είχαν πλέον τοποθετηθεί. Το 2012, επί κυβερνήσεως Σαμαρά, το υπουργείο Πολιτισμού έδωσε άλλη μια μικρή ανάσα ζωής. Προχώρησε σε εργασίες στερέωσης και προστασίας και διέσωσε από την κατάρρευση τον ξύλινο εξωτερικό διάκοσμο.
Η κ. Ιωαννίδη, τηρώντας την παράδοση της οικογένειας, διακατεχόμενη από αγάπη για την πατρίδα και τις Ένοπλες Δυνάμεις υπέγραψε τη δωρεά στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας τον Φεβρουάριο του 2020 δηλώνοντας: «Η Οικία, είναι εθνικό μνημείο, και τα εθνικά μνημεία φυλάσσονται από τις Ένοπλες Δυνάμεις».
