Το αυθόρμητο και αυτοδημιούργητο παιχνίδι θα αποτελέσει τη βάση για την διαπαιδαγώγηση των παιδιών ηλικίας 4-6 ετών. Το παιχνίδι σ’ αυτή την ηλικία είναι το κέντρο του ενδιαφέροντος του παιδιού, η μόνιμή του απασχόληση. Το παιδί ζει για να παίζει, ενεργεί για να παίζει, μέσα από το παιχνίδι του ασκείται και δυναμώνει το σώμα, ασκείται το μυαλό του, εξάπτει και θρέφει την φαντασία του και αρχίζει µε τον καιρό και προετοιμάζεται και αναζητάει την ανάγκη της ομάδας, της συντροφικότητας, της ομαδικής συνεργασίας και του ομαδικού παιχνιδιού.
O παιδικός σταθμός συνιστά ένα χώρο όπου υπό τις κατάλληλες προϋποθέσεις, οργανώνεται έτσι ώστε να παρακινεί και να διευκολύνει την ενεργητικότητα του παιδιού. Εκεί το μικρό παιδί έχει τη δυνατότητα να εκτονωθεί σωματικά, να παίξει. Το παιχνίδι στη νηπιακή ηλικία δεν είναι χάσιμο χρόνου, αλλά η κατεξοχήν δημιουργική απασχόληση που ευνοεί την καλλιέργεια της επιδεξιότητας και της εφευρετικότητας του νηπίου.Πνευματική ανάπτυξη
Ο παιδικός σταθμός όμως δεν συμβάλλει µόνο στην φυσική υγεία και ανάπτυξη του παιδιού αλλά και στην πνευματική ανάπτυξή του. Συνήθως τα παιδιά που πηγαίνουν σε κάποιο παιδικό σταθμό, έχει παρατηρηθεί μέσα από μελέτες ότι είναι περισσότερο πολυμήχανα, έχουν πλουσιότερο λεξιλόγιο και είναι πιο εκφραστικά όταν μιλούν, ξέρουν περισσότερα για το περιβάλλον και κάνουν περισσότερες ερωτήσεις.
Το παιδί στην ηλικία των 2- 6 ετών αν και φυσιογνωµικά είναι σαν ένας ενήλικας σε μικρογραφία, νοητικά είναι ένα εξελισσόμενο άτομο. Η προσχολική ηλικία είναι η περίοδος κατά την οποία εμφανίζονται οι βασικές δομές της νοητικής λειτουργίας και αναπτύσσεται το μεγαλύτερο μέρος της γενικής νοημοσύνης. Οι περιβαλλοντικές επιδράσεις στο νοητικό και το γλωσσικό τομέα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία κατά την παιδική ηλικία, γιατί η ανάπτυξη είναι ταχύτατη και οι αλλαγές δραματικές.
Κατά την περίοδο αυτή το παιδί αρχίζει να χρησιμοποιεί την γλώσσα όχι µόνο ως µέσο επικοινωνίας αλλά και ως µέσο καθοδήγησης των ενεργειών του. Ο παιδικός σταθμός λειτουργεί ως ένα περιβάλλον όπου το παιδί διευρύνει τα ενδιαφέροντα του, επεξεργάζεται γνώσεις και πληροφορίες, ρωτά, μαθαίνει και οδηγείται στη γλωσσική του αφύπνιση.
Το παιδί στον παιδικό σταθμό παρακινείται και μερικές φορές αναγκάζεται από τις συνθήκες προκειμένου να γίνει κατανοητό να μιλά σωστά και καθαρά. Μαθαίνει να χρησιμοποιεί το λόγο όχι μόνο για να εκφράσει την επιθυμία του, αλλά και για να επικοινωνήσει με τα άλλα παιδιά, να πει μια ιστορία, να παίξει. Με τη βοήθεια της νηπιαγωγού και με δραστηριότητες της, όπως η αφήγηση παραμυθιών, η ανάγνωση ιστοριών, οι απαντήσεις σε ερωτήματα, το παιδί γίνεται δέκτης των σωστών γλωσσικών προτύπων και λαμβάνει πλούσια και ποικίλα γλωσσικά ερεθίσματα με τεράστια οφέλη για τη γλωσσική και συνακόλουθα νοητική του ανάπτυξη.
Παράλληλα με τον σπουδαίο και καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει ο παιδικός σταθμός στη φυσική υγεία, στην σωματική και πνευματική ανάπτυξη του παιδιού, στο δεύτερο μέρος του άρθρου θα αναλυθεί η θετική επίδραση του παιδικού σταθμού στην ανάπτυξη της κοινωνικότητας και στην διαμόρφωση της ψυχοσύνθεσης του.Η κοινωνικοποίηση του παιδιού µέσω του παιδικού σταθμού
Τα παιδιά, μέσα από τον παιδικό σταθμό και την συναναστροφή τους µε παιδιά της ίδιας ηλικίας, αποκτούν οικειότητα μεταξύ τους και μαθαίνουν να είναι περισσότερο κοινωνικά και συνεργάσιμα και λιγότερο φοβισμένα και δειλά στις κοινωνικές τους συναναστροφές. Ακόμα είναι περισσότερο εκφραστικά όταν μιλούν, μαθαίνουν να κάνουν μόνα τους τις δικές τους επιλογές, μαθαίνουν να ντύνονται χωρίς βοήθεια και να πλένονται. Τα παιδιά μαθαίνουν να μοιράζονται, να διεκδικούν, να δημιουργούν φιλίες, να αναπτύσσουν ανταγωνισμούς, να συνεργάζονται μεταξύ τους. Μέσα από αυτές τις διαδικασίες, τα παιδιά ολοκληρώνονται και ωριμάζουν ως προσωπικότητες. Όταν αρχίζουν το σχολείο μπορούν να προσαρμοστούν καλύτερα, είναι πιθανότερο να γίνουν αρχηγοί στην ομάδα. Επιπλέον, τα παιδιά που πηγαίνουν σε παιδικούς σταθμούς φαίνεται να είναι πιο αυτάρκη και ανεξάρτητα, εκφράζονται καλύτερα λεκτικά, έχουν περισσότερες γνώσεις και νιώθουν πιο άνετα σε καινούργιες καταστάσεις.
Το παιδί παίζοντας κοινωνικοποιείται, αναπτύσσει δραστηριότητες, λαμβάνει πρωτοβουλίες που τροφοδοτούν την αυτοπεποίθηση του και δοκιμάζει τις δυνάμεις του και την επιβολή του στους άλλους. Έρχεται σταδιακά αντιμέτωπο με κανόνες τους οποίους πρέπει να σεβαστεί για να παίξει, ακόμα κι αν δεν τους αντιλαμβάνεται ακόμα πλήρως. Μέσα από αυτήν τη διαδικασία σχηματίζεται στο μυαλό του νηπίου το αίσθημα του δικαίου, του τι επιτρέπεται και τι όχι, καθώς και το μέχρι πού πρέπει να φτάνουν τα όρια της δράσης του.Διαμόρφωση της ψυχοσύνθεσης
Στο επίπεδο της σκέψης το παιδί είναι εγωκεντρικό, με την έννοια ότι δεν μπορεί να συλλάβει ακόμα τη φυσική πραγματικότητα από την οπτική γωνία ενός άλλου προσώπου. Ο εγωκεντρισμός είναι τόσο ισχυρός ώστε το νήπιο είναι αδύνατο να βγει από το Εγώ του και να μεταφερθεί στη θέση των άλλων, να καταλάβει ότι και αυτοί έχουν το εγώ τους και τις δικές τους ανάγκες. Αυτό διαφαίνεται καθαρά στο επίπεδο της γλώσσας, όταν το παιδί αρχίζει να χρησιμοποιεί τις προσωπικές και τις κτητικές αντωνυμίες: «εγώ», «εμένα», «δικό μου». Ο Άλλος δεν υφίσταται ακόμα στη σκέψη του παιδιού, δεν τον αναγνωρίζει.
Τι συμβαίνει, λοιπόν, με την είσοδο του παιδιού στον παιδικό σταθμό; Το παιδί εισδύει σ’ ένα χώρο και σε ένα περιβάλλον ευρύτερο από εκείνο της οικογένειας, μέσα στο οποίο έχει την ευκαιρία να συναναστραφεί με τους ομηλίκους του και άλλα πρόσωπα. Μπορεί να καλλιεργεί μεν την ατομικότητα του, καθώς του παρέχεται η δυνατότητα να διαλέγει ελεύθερα το είδος της ασχολίας του ή να λαμβάνει πρωτοβουλίες, τώρα, όμως, έρχεται σε επαφή και με άλλα παιδιά, με τα οποία έχει σχέση ισότιμη και όχι σχέση δυνατού προς αδυνάτου, όπως συμβαίνει στη σχέση του με τους ενήλικες. Αυτό τι σημαίνει; Σημαίνει ότι το παιδί αρχίζει να αναγνωρίζει ότι υπάρχουν κι άλλα άτομα σαν κι αυτό με εξίσου ίδια δικαιώματα και ευθύνες, άτομα που έχουν κι αυτά δικές τους επιθυμίες και που διεκδικούν κι αυτά ένα δικό τους ξεχωριστό κομμάτι χώρου και ύπαρξης. Έτσι, το παιδί με την παράλληλη τροφοδότηση του με καλούς τρόπους συμπεριφοράς και καλές συνήθειες, μαθαίνει σιγά-σιγά να μοιράζεται, μαθαίνει ότι άλλοτε κερδίζουμε και άλλοτε χάνουμε, παύει να είναι το επίκεντρο του ενδιαφέροντος και προσαρμόζεται βαθμιαία στην ομάδα.
Συμπερασματικά, πρέπει να γίνει ευρέως κατανοητό ότι οι παιδικοί σταθμοί εκτός από το ότι αποτελούν κέντρα προσχολικής αγωγής ουσιαστικά προετοιμάζουν το παιδί για την ίδια τη ζωή και την έξοδο σ’ αυτό που λέμε κοινωνία των ανθρώπων.Πότε πρέπει να πάει το παιδί στο παιδικό σταθμό;
Εάν με όσα ανέφερα ήδη, απάντησα στο ερώτημα «γιατί να πάει το παιδί μου στον παιδικό σταθμό», το αμέσως επόμενο ερώτημα που συχνά θέτουν οι γονείς, είναι «πότε πρέπει να πάει».
Το παιδί μέχρι την ηλικία των δυόμισι -τριών ετών έχει ανάγκη την αποκλειστικότητα της μητέρας ή όποιου ενήλικα την αντικαθιστά, δεν είναι έτοιμο να αποχωριστεί ή να μοιραστεί πρόσωπα και πράγματα, παίζει μόνο του, είναι διεκδικητικό και παρορμητικό. Καθώς μεγαλώνει, γίνεται λιγότερο εγωκεντρικό, μοιράζεται τα πράγματά του, αποδέχεται ευκολότερα τους κανόνες της ομάδας και συμμετέχει στα ομαδικά παιγνίδια.
Από την ηλικία των δυόμισι ετών, το παιδί μπορεί να παρακολουθεί και να συμμετέχει στις δραστηριότητες του παιδικού σταθμού σχετικά ικανοποιητικά, εάν όμως υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες, μπορεί να μείνει στο σπίτι μέχρι την ηλικία των τρεισήμισι χρόνων. Εάν αυτό δεν είναι εφικτό, ο παιδικός σταθμός μπορεί να αποτελέσει για το παιδί από νωρίς μια ζεστή αγκαλιά και οικογένεια μετά τη δική του οικογένεια, προκεμένου να εξυπηρετηθεί η εργαζόμενη μητέρα.
Στην κρίσιμη ηλικία των τριών – πέντε ετών αναπτύσσονται οι γνωστικές-μαθησιακές ικανότητες του παιδιού και μπαίνουν τα θεμέλια της προσωπικότητας και της κοινωνικής συμπεριφοράς του ενήλικα ανθρώπου.
Μετά τα τρεισήμισι χρόνια, το παιδί πρέπει να πάει στον παιδικό σταθμό, αφού εκεί υπάρχει το κατάλληλο περιβάλλον για να αναπτύξει τις ικανότητες και δεξιότητες που έχει, ενώ παράλληλα αρχίζει να κοινωνικοποιείται, μαθαίνοντας να συνεργάζεται, να μοιράζεται, να αποδέχεται τους κανόνες και τα όρια της ομάδας.
Άρθρο της Αγγελικής Ταφλανίδου
Παιδίατρου Παιδικών Σταθμών
