Σημειώνω πως ο Έλγιν, για να εξευμενίσει τους Αθηναίους, μετά την αφαίρεση τμημάτων της ζωφόρου, τοποθέτησε έναν πύργο (1811) στη μέση της αγοράς τους, που ονομάστηκε «πύργος του Έλγιν» ένα ρολόι και μία επιγραφή. Ο πύργος κάηκε (1884) και το ρολόι καταστράφηκε στην επανάσταση. Μία επιγραφή (λιθογραφία) φυλάσσεται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο Αθήνας.
Ο Έλγιν δημιούργησε μεγάλη συλλογή αρχαίων, που τη φυγάδευσε σιγά-σιγά στο Λονδίνο. Εκεί την τοποθέτησε σε ένα σκοτεινό και υγρό υπόστεγο (1807) πρόσκαιρα, που την επισκέπτονταν οι Άγγλοι μέχρι το 1809. Η συλλογή αυτή όλο και πλουτιζόταν με την άφιξη και άλλων αρχαίων και ο θαυμασμός του κοινού προς την αρχαία ελληνική τέχνη και η φήμη της όλο μεγάλωνε. Όμως το 1815 ο Έλγιν ειδοποιήθηκε ότι πρέπει να αδειάσει το υπόστεγο, γιατί επρόκειτο να οικοδομήσουν στο οικόπεδο. Άρχισε τότε να τα συσκευάζει σε κιβώτια για να τα προστατεύσει, όπως έγραφε ο ίδιος, από τη καταστρεπτική υγρασία.
Τέλος τον Αύγουστο του 1816 πωλήθηκε η συλλογή από τον Έλγιν στην Αγγλική κυβέρνηση αντί 3500 λιρών και παραδόθηκε στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτό την τοποθέτησε σε ειδική προσωρινή αίθουσα. Εγκρίθηκε από τη Βουλή επίσημα να ονομάζεται η συλλογή. The Elgin Marble (= Ελγίνεια μάρμαρα) ονομασία, που μέχρι σήμερα επικράτησε, τίτλος που μειώνει τα αρχαία γλυπτά για το λόγο ότι δεν είναι απλά μάρμαρα.
Εκεί έμεινε η συλλογή μέχρι το 1831, όταν εγκαινιάστηκε νέο τμήμα του κτιρίου στο Βρετανικό Μουσείο και μεταφέρθηκαν σ’ αυτό. Το 1914, εξαιτίας του πρώτου παγκοσμίου πολέμου, τα πιο σπουδαία γλυπτά τα έκρυψαν σε υπόγεια και όταν έγινε ειρήνη, τα τοποθέτησαν στην αίθουσα, που ονόμασαν Elgin room. Όμως κατά τις παραμονές του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου (1939) τα έβγαλαν, τα έκρυψαν και τα ξανατοποθέτησαν στη θέση τους, όταν έληξε ο πόλεμος (1945).
Ο Έλγιν είχε συμπληρώσει τη μεγάλη καταστροφή στην Ακρόπολη, που είχαν προξενήσει: 1ον το 400 μ.Χ. οι αγροίκοι Γότθοι μαχητές του Αλάριχου. Ήταν οι νεοφώτιστοι αιρετικοί χριστιανοί που με περιπλανώμενους μοναχούς, που τους ακολουθούσαν, έκαψαν τα 480 κ.μ. ξυλείας της υπωρόφιας στέγης του ναού του Παρθενώνα, με αποτέλεσμα να καταρρεύσει η μαρμάρινη κεράμωση του βάρους 350 τόνων και 2ον το μοιραίο οβούζιο (=όλμος) του Βενετού Φραντσέσκο Μοροζίνι, που διαπέρασε τη στέγη του ναού και προκάλεσε εφιαλτική έκρηξη στην αποθηκευμένη εκεί πυρίτιδα των Τούρκων (1687).
Την πράξη του Έλγιν επέκριναν και αποδοκίμασαν πολλοί από τους συγχρόνους του αλλά και μεταγενέστεροι εξακολουθούν μέχρι τις ημέρες μας. Ανάμεσα σ’ όλους αυτούς συγκαταλέγεται και ο λόρδος Βύρων, που στιγματίζει την πράξη του Έλγιν στα ποιήματά του «Child Harold» και «Κατάρα της Αθηνάς». Έκτοτε πολλοί λόγιοι υποστήριξαν και υποστηρίζουν την επιστροφή των γλυπτών στην Ελλάδα. Πρώτος ανάμεσα στους ξένους ήταν ο βουλευτής Χαμερσλέυ, ο οποίος, όταν συζητιόταν η αγορά της συλλογής των Ελγινείων από το δημόσιο, συμβούλεψε η συλλογή να αγοραστεί αλλά να φυλαχτεί ασφαλώς στο Βρετανικό Μουσείο για ν’ αποδοθεί εκεί, απ’ όπου άπρεπα αφαιρέθηκε, άμα ζητηθεί από την κυβέρνηση της πόλεως των Αθηνών, χωρίς άλλη διατύπωση ή διαπραγμάτευση.
Την επιστροφή των γλυπτών στην Ελλάδα ζήτησαν κατά καιρούς επίσης πολλοί Άγγλοι ποιητές και διανοούμενοι. Στη δεκαετία του 1980-1990 η αείμνηστη υπουργός του Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη ξεκίνησε μία παγκόσμια προσπάθεια για την επιστροφή των γλυπτών. Μία προσπάθεια, που έμεινε μετέωρη. Και όμως επιβάλλεται σήμερα με τη δημιουργία του νέου σύγχρονου Μουσείου της Ακρόπολης να επιστραφούν τα γλυπτά. Πρέπει να γυρίσουν στη χώρα που γεννήθηκαν. Αυτό επιτάσσει η αρχαιολογική επιστήμη και η τέχνη. Τα γλυπτά του Παρθενώνα που είναι ξενιτεμένα τώρα στο Λονδίνο ζητούν να επανέλθουν στην Αθήνα στο χώρο τους. Τότε θα ξαναλάμψει το μεγαλείο της πρότασης του Χαμερσλέυ και θα δικαιωθούν τα επιτεύγματα του πρώτου αθηναϊκού δημοκρατικού πολιτεύματος στον κόσμο.
