Ω, εσύ Γη, που πάνω στ’αδράχτια των ξερών κλαδιών
γνέθεις αιώνια τον Απρίλη, υφάντρα της Άνοιξης
και της υπομονής (Kαντάτα στίχ. 106 κε.)
ΤΑΣΟΣ ΛΕΙΒΑΔΙΤΗΣ
Σπάνια στο Μαρούσι έχουν διοργανωθεί ποιητικές βραδιές σαν αυτή που παρακολουθήσαμε από το Θέατρο Έρευνας και Έκφρασης «Διθύραμβος» της οδού Λητούς στις 20 τ’ Απρίλη. Ήταν μια βραδιά σαν εκείνες, που πραγματοποιούσε στην έπαυλή του στην Κηφισιά ο σπουδαίος ρήτορας, μαικήνας των γραμμάτων και των τεχνών Ηρώδης ο Αττικός (103-177 μ.Χ.) από τον Μαραθώνα και μετά ακολουθούσε συζήτηση.
Γράφει ο Δηµήτρης Μασούρης
Αυτή η βραδιά με τον τίτλο «Διανυκτέρευση», ήταν αφιερωμένη στον ποιητή Τάσο Λειβαδίτη (1922-1988), τον ειρηνιστή που η κύρια έμπνευσή του είχε τα δρώμενα στην κοινωνία με τα καθιερωμένα σ’ αυτήν πανανθρώπινα ερεθίσματα, τον έρωτα, τη φιλία, το συναίσθημα, τη διανθρώπινη αλληλεγγύη κ. λ.π. Στο στίχο του ακολουθεί νεότροπη τεχνική, που προχωρεί δυναμικά μέχρι τη συνειδητή αγνόηση του απλού ρυθμού (της ρίμας). Ανάλογη είναι και η έκφραση της γλώσσας, η επιλογή των λέξεων με μια προσεκτική αποφυγή βαρυφορτωμένων διακοσμήσεων. Στην ποίησή του ο Λειβαδίτης διατηρεί εικόνες πυκνές, καθαρές με άφθονα και συχνά κατανοητά σύμβολα.
Είναι ένας κοινωνικός, αγωνιστής ποιητής με λόγο τρυφερό, απαλό, με εξαίρεση τις περιπτώσεις, που το πάθος ή η οργή τον παρασύρει σε ηχηρή μεγαλοστομία.
Μπορούμε να διακρίνουμε γενικά στην ποίηση του Λειβαδίτη δύο περιόδους: την πρώτη, που είναι λυρική γεμάτη αγωνιστικότητα και τη δεύτερη που διαπνέεται από αισθήματα μοναξιάς, αποξένωσης, απελπισίας, δοσμένα με μια γλώσσα του παράδοξου και του παράλογου με βιώματα, που θα μπορούσε κανείς ν’ αναζητήσει δικές του καταστάσεις σ’ αυτά, το δικό του εαυτό. Και τούτο γιατί πηγή έμπνευσής του είναι ο άνθρωπος και η σύγχρονη βίωσή του μέσα στην κοινωνία.
Ποιος π.χ. δε θα μπορούσε να δει τον εαυτό του ως επιβάτη, όταν εκτελώντας εντολές προϊσταμένων του ξενυχτά, αναμένοντας στο σιδηροδρομικό σταθμό την αμαξοστοιχία σ’ ένα αργοπορημένο δρομολόγιο ή στο μουράγιο μέσα στο αγριοβόρι ένα επιβατηγό καράβι, που όλο φτάνει, και τρώει τις ώρες του στον άγριο πόλεμο με τα κύματα; Η «Διανυκτέρευση» του Τάσου Λειβαδίτη ξυπνάει μνήμες στο θεατή και επαναφέρει βιωματικές καταστάσεις στην επικαιρότητα. Αυτές έχουν θέση ζωντανής παρουσίας. Ο θεατής μετέχει ενεργά στα δρώμενα ή τουλάχιστον νοερά ταυτίζεται με αυτά. Και αυτό πιστεύω πως το επέτυχε πλήρως με τη θεατρική διδασκαλία του ο ευρηματικός κ. Μιχάλης Ζωγραφίδης. Σπουδαίο απόκτημα για το θεατρικό Μαρούσι και στην ερμηνευτική απόδοση του ποιητικού κειμένου του Τάσου Λειβαδίτη. Ο ίδιος, θεατράνθρωπος, εποίησε έναρξη του ποιητικού λόγου, υποβάλλοντας το θεατή σε άκρα εγρήγορση ακρόασης, καθήμενος σ’ ένα απλό πάγκο δημοσιάς.
Ανεπανάληπτα μοναδική, όπως πάντα η κ. Έφη Νιχωρίτη έπεισε με το λόγο της και τον πιο δύσκολο, δύσπιστο θεατή. Παρόμοια καθηλώθηκε ο θεατής κάτω από το δυνατό λόγο του ποιητή, τον πέρα για πέρα ανθρώπινο από τη φυσική ήρεμη απαγγελία -κατά περίπτωση- του αψεγάδιαστου ερμηνευτή κ. Τάσου Ράπτη. Όσο για τη μικρούλα Δήμητρα – Καλυψώ Ζωγραφίδη, ήταν μία χαρούμενη νότα αποκάλυψης στη θεατρική εκδήλωση, πολλά υποσχόμενη στη θεατρική τέχνη.
Η σκηνική σύνδεση, η μουσική επιμέλεια, ο φωτισμός, το video διαδήλωσης και η σκληρή αντιμετώπιση από την εξουσία του διαμαρτυρόμενου λαού – ένα δια-
χρονικό και πάγιο γεγονός στην κοινωνία μας-, η απλότητα του θεατρικού χώρου στην ανάδειξη του ποιητικού λόγου, τα τεχνικοακουστικά εφέ, και τα άλλα θεατρικά σκεύη δημιούργησαν την πρέπουσα ατμόσφαιρα στην ποίηση του Λειβαδίτη.
Οι εμπνευστές της ποιητικής παράστασης -σύμφωνα με το πρόγραμμα- κ. κ. Δήμητρα Μαστορίδου, Έφη Νιχωρίτη, Μιχάλης Ζωγραφίδης, Αθανασία Ζήση, Κυριάκος Βοργιάς έδωσαν το δικό τους ύφος στην ανάδειξη του ποιητικού κειμένου.
Αξίζουν τέτοιες ποιητικές παρουσίες να θεώνται όσο το δυνατό από περισσότερο κόσμο και να υποστηρίζονται όχι μόνον ηθικά αλλά και υλικά από τις αρχές του τόπου μας. Γιατί πραγματικά ανωτατοποιούν πνευματικά τον άνθρωπο σε εποχή όχι μόνο φοβερής οικονομικής κρίσης αλλά και παιδείας, εφόσον η τελευταία κατάντησε να κλυδωνίζεται σε ωκεανούς άγνοιας. Έτσι φωνασκίες -άναρθρες κραυγές- υψώνονται, καλύπτοντας τη φρόνηση. Η ελλιπής παιδεία θριαμβεύει και οι πλείστοι, άσχετοι όντες, επιδιώκουν να έχουν γνώση να μιλάνε και να γράφουν περί παντός επιστητού. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις απαιδευσίας ο αριστοφανικός λόγος εκφράζεται επίκαιρα στις Νεφέλες στιχ. 828.
«Ο Δίνος βασιλεύει τον Δία εξεληλακώς», θέλοντας να τονίσει ότι η αναρχία, ο θόρυβος, η ανομία, η απαιδευσία, ο Δίνος κυριαρχεί, αφού εκδίωξε το νόμο, την ομαλότητα, την τάξη, τη σοβαρότητα από τον κόσμο, που εκπροσωπεί ο Ζεύς, παίζοντας με τις λέξεις Δίνος – Δίας.
