«Είστε αλαζόνας;», «Είστε ένας γοητευτικός ψεύτης;» , «Υπήρξατε άνθρωπος των Aμερικανών;», «Τυφλώνει το Δωμάτιο της Εξουσίας;», «Έχετε ποτέ χρηματιστεί;»…
Αυτές είναι μόλις 5 από τις 1.500 περίπου ερωτήσεις τις οποίες απηύθυνε ο σημερινός μας καλεσμένος στον Ανδρέα Παπανδρέου, συνθέτοντας με αυτόν τον τρόπο το ψηφιδωτό μιας αφτιασίδωτης αυτοβιογραφίας ενός από τους σημαντικότερους πρωταγωνιστές της μεταπολιτευτικής Ελλάδας.
Στη συνέντευξη που παραχώρησε στην ΑΜΑΡΥΣΙΑ, ο Θανάσης Λάλας, πιστοποιώντας το ρητό του Μολιέρου «όποιος ξέρει να ακούει, μιλάει πάντα καλά» αναφέρεται στον «άλλον» Ανδρέα Παπανδρέου -αυτόν που γνώρισε μετά από 50 ώρες συνομιλιών μαζί του- και επισημαίνει τις διαφορές που είχε ο ιστορικός ηγέτης του ΠΑΣΟΚ με τους σημερινούς ενοίκους του «Δωματίου της Εξουσίας».
Τέλος, σε σχετική ερώτηση, δεν παραλείπει να σχολιάσει με αιχμηρό λόγο την εικόνα του debate των πολιτικών αρχηγών (10/ 5), οι όροι του οποίου αντίκειντο στους άγραφους νόμους μιας ενδιαφέρουσας συνομιλίας, τους οποίους και παραθέτει.
Συνέντευξη: Τάσος Μεργιάννης
Πώς αποφασίσατε να εκδώσετε σε βιβλίο τις συνομιλίες σας με τον Ανδρέα Παπανδρέου; Είναι το 
«μέγεθος του ανδρός» αυτό που σας παρακίνησε, καθώς μιλάμε για έναν από τους σημαντικότερους πρωταγωνιστές της μεταπολιτευτικής Ελλάδας, ο όγκος του υλικού που συγκεντρώσατε ή το ενδιαφέρον που παρουσίαζε ως άνθρωπος ή ως συνεντευξιαζόμενος;
Κανείς δεν γυρίζει την πλάτη σε έναν από τους δυο βασικούς πρωταγωνιστές της μεταπολίτευσης. Κανείς δεν αμφισβητεί, ακόμα και οι πιο φανατικοί εχθροί του, ότι ο Ανδρέας, μαζί με τον Κωσταντίνο Καραμανλή, είναι ηγετικές προσωπικότητες που καθόρισαν το μεταπολιτευτικό «μυθιστόρημα» της χώρας. Σίγουρα, πενήντα ώρες με τον Ανδρέα είναι ένα ογκωδέστατο ηχητικό ντοκουμέντο, ιστορικής αξίας. Αν είναι στα χέρια σου, καλείσαι να το επεξεργαστείς και να το παραδώσεις σε αυτούς που ενδιαφέρονται να γνωρίσουν και μια ακόμα άγνωστη εικόνα του δωματίου της εξουσίας, του δωματίου που μέσα του πάρθηκαν και παίρνονται σημαντικές αποφάσεις για όλους εμάς!
Στην πρώτη σας συνέντευξη με τον Ανδρέα Παπανδρέου ήσασταν 28 χρονών. Ποιο ήταν το παρασκήνιο της πρώτης σας συνάντησης;
Δεν υπάρχει κάτι κρυφό, αν και το ίδιο το γεγονός ότι ο πρωθυπουργός της χώρας αποφασίζει να μιλήσει με έναν άνθρωπο εκτός δημοσιογραφικού συστήματος, ήταν αρκετά οξύμωρο. Παρ’ όλα αυτά, όταν ο Τηλέμαχος Χυτήρης, με ένα τηλεφώνημά του, μου ανακοίνωσε τη μέρα και την ώρα της συνάντησης, η έκπληξη ήταν μεγάλη. Αλλά από την πρώτη στιγμή ένοιωσα εξαιρετικά άνετα με τον Πρόεδρο. Μια άνεση που ξεκινούσε από το νεαρό της ηλικίας μου, αλλά και τη διάθεση του Ανδρέα να αντιμετωπίσει την ευγενική επιθετικότητά μου με χιούμορ και ευφυία.
Ακολούθησαν κι άλλες συναντήσεις μαζί του, και άλλες συνεντεύξεις, που κάποιες φορές παρουσίαζαν ένα εξομολογητικό χαρακτήρα. Πώς τον κάνατε να σας εμπιστευτεί;
Ήξερε από την αρχή ο Ανδρέας ότι δεν ήθελα μιλώντας μαζί του να το εκμεταλλευτώ για να κάνω μια στιγμιαία επιτυχία. Καταλάβαινε από την αρχή το αυθεντικό ενδιαφέρον μου για τον διάλογο μαζί του. Άλλωστε οι ερωτήσεις μου έδειχναν μια διαφορετική προσέγγιση, μια άλλη αναζήτηση. Με ενδιέφερε από την αρχή ο τρόπος που σκέφτεται ένας άνθρωπος της εξουσίας, τι κάνει κάποιον διαχειριστή της εξουσίας, μεγάλο ηγέτη. Έψαχνα από την αρχή εκεί που κανείς δεν μπορούσε να μπει. Όχι γιατί οι πόρτες ήταν ερμητικά κλειστές, αλλά γιατί δύσκολα θα τολμούσες να τις ανοίξεις. Οι περισσότεροι ακόμα και σήμερα ενδιαφέρονται να εξηγήσουν τα ήδη γνωστά, αυτά που είναι στο φως. Εμένα πάντα με ενδιέφερε το σκοτάδι που κουβαλούν οι άνθρωποι.
Περάσατε μαζί του περίπου 50 ώρες, του απευθύνατε 1.500 ερωτήματα… Υποθέτω ότι γίνατε κοινωνός ακόμα και προσωπικών του στιγμών. Τι άποψη διαμορφώσατε για τον Ανδρέα Παπανδρέου;
Ένας εξαιρετικά ευφυής άνθρωπος, με μεγάλη αναλυτική ικανότητα, που του επέτρεπε να συνθέτει το μέλλον με ακρίβεια. Σε αντίθεση με την εικόνα που άφηνε να φανεί στις δημόσιες εμφανίσεις του, ήταν βαθιά καλλιεργημένος. Έχει μείνει σχεδόν σε όλους η εντύπωση πως ο Ανδρέας ήταν ένας άνθρωπος που άκουγε Ρίτα Σακελλαρίου και κανείς δεν διανοείται ότι ήταν γνώστης της ιστορίας της τζαζ και φανατικός του Γκέρσουιν. Αυτό είναι ένα παράδειγμα εύκολο, για να κατανοηθεί ότι πίσω από το «σπουδαίο» κρύβεται πάντα ένα σκοτεινό κομμάτι μεγάλου ενδιαφέροντος. Τίποτα δεν είναι ανεξήγητο. Ακόμα και τα ανεξήγητα και τα αναπάντητα.
Ίσα-ίσα, πιστεύω ότι τα καταχωρημένα στα ανεξήγητα, αποτελούν την τροφή της δημιουργικής περιέργειάς μας. Ο Ανδρέας επίσης ήταν ένας άνθρωπος που γαλουχήθηκε πλάι σε τρομερά ενδιαφέρουσες σκέψεις ανθρώπων που ήταν διανοητές και έζησαν παλεύοντας να δώσουν μέσα από την καθημερινή τους έρευνα απαντήσεις σε άλυτα προβλήματα. Είχε μια σπουδαία λίστα νομπελιστών φίλων και μαθητών, που μιλούσε πολύ συχνά μαζί τους. Με άλλα λόγια, όπως διαπίστωσα μιλώντας μαζί του, ο Ανδρέας είχε μια προσωπική ζωή άγνωστη σε όλους εμάς, που του έδινε τη δύναμη της γνώσης και την πίστη ότι πίσω από τον ολοφάνερο κόσμο υπάρχει κι ένας κόσμος που αγνοούμε και καθορίζει τις αποφάσεις μας στα πιο ουσιαστικά της ζωής.
Πρόσφατα, αναφερόμενος στο βιβλίο σας είπατε ότι «δεν είναι απλώς και μόνο ένα βιβλίο για τον
Ανδρέα Παπανδρέου, αλλά ένα βιβλίο που δείχνει τι είναι σήμερα το πολιτικό προσωπικό». Ποια ήταν τα στοιχεία εκείνα που έκαναν ηγέτες σαν τον Ανδρέα Παπανδρέου να ξεχωρίζουν σε σχέση με τους σημερινούς ενοίκους του «Δωματίου της Εξουσίας»;
Τι να σας πω; Υπάρχει ένα υλικό που κάνει κάποιον να ξεχωρίζει. Ο Ανδρέας είχε μια σχέση με βασικά αιτούμενα της ανθρώπινης ύπαρξης. Ο Ανδρέας ήξερε τα δίπολα της ζωής και τη σημασία τους. Την πάλη των ανθρώπων να ζήσουν το όνειρο, ενώ η ζωή τους είναι μια κόλαση. Την αδυναμία που κρύβει η δύναμη. Την ήττα που περιέχει κάθε ένδοξη νίκη. Το κόστος του κέρδους κάθε απόφασης. Ήξερε τι κάνει το «φεύγω» «μένω». Ήξερε ότι ο έρωτας είναι μια στιγμιαία αποθέωση, αναγκαία για να ζήσει την αιώνια νεότητα, αλλά κρύβει γκρεμούς. Όλα αυτά κι άλλα πολλά είναι τα υλικά που λείπουν σήμερα από τους περισσότερους διαχειριστές της εξουσίας.
Η ζωή δεν είναι μόνο αριθμοί. Όλοι επιδιώκουν μια καλύτερη υλική ζωή, αλλά οι περισσότεροι γύρω μας πνιγόμαστε σε μια θάλασσα ψυχικών και υπαρξιακών αδιεξόδων, που δεν θεραπεύονται με έναν καλύτερο μισθό, αντιθέτως βαθαίνουν το χάσμα με τον εαυτό μας οι ανέσεις που μας προσφέρονται… Αυτή η ενσυναίσθηση κάνει τον διαχειριστή, ηγέτη. Ο Ανδρέας δεν είχε ανάγκη επικοινωνιολόγων, επειδή ήταν αυθεντικός. Οι σημερινοί «ηγέτες» είναι μικροκατασκευές επικοινωνιακές. Πιστώνουν τις επόμενες γενιές, για να χρεωθούν νίκες προσωπικές με χρήματα άλλων!
Μιας και ήρθαμε στο «σήμερα» με ενδιαφέρει πολύ η γνώμη σας για τις συνθήκες και τους όρους κάτω από τους οποίους διεξήχθη αλλά και γενικότερα η εικόνα που διαμορφώσατε, παρακολουθώντας το πρόσφατο debate των πολιτικών αρχηγών.
Μιλάμε για «επίθεση» στη νοημοσύνη των πολιτών-ακροατών. Ο τρόπος που διεξάγεται η συζήτηση αποκαλύπτει τη μετριότητα και την ασημαντότητα στο διαλέγεσθαι των πρωταγωνιστών. Για μια ακόμα φορά προσπαθούν με μια ψεύτικη εικόνα να μας πείσουν για την ειλικρίνειά τους. Η εικόνα δείχνει ανθρώπους να συζητούν, ο ένας ακούει τον άλλον, ένας θέτει ερώτηση ο άλλος απαντάει. Αυτή είναι πράγματι η εικόνα του διαλόγου. Η εικόνα όμως διαψεύδεται από την ουσία. Η ουσία που δίνει νόημα στην εικόνα λείπει. Άνθρωποι παρέα, μιλάνε μόνοι και λένε ότι θέλουν, χωρίς να έχει τη δυνατότητα ο απέναντι να πει «συγνώμη τι είναι αυτά που λέτε;» Μιλάμε για θέατρο ανειλικρίνειας και μια επίδειξη φοβισμένων ανθρώπων που τους ενδιαφέρει μόνο να πάρουν την εξουσία για προσωπικούς τους λόγους.
Ποιοι είναι οι άγραφοι κανόνες που κάνουν μια συνέντευξη ενδιαφέρουσα;
Ακούω τον συνομιλητή και από τις απαντήσεις του ψαρεύω τις επόμενες ερωτήσεις, με σκοπό να φτάσουμε στην ουσία των λεγομένων. Αν δεν έχει συνέχεια η κάθε απάντηση, ο διάλογος είναι σαν σκύλος χωρίς ουρά. Αν δεν ακούς τον συνομιλητή, καταργείται η ουσία του διαλόγου. Δεν υπάρχουν ερωτήματα που δεν στηρίζονται σε απαντήσεις του άλλου. Μόνο έτσι ο διάλογος μας βοηθάει να κατέβουμε στο σκοτεινό και κρυφό υπόγειο των αποφάσεων που αποφεύγει να αποκαλύψει ο κατέχων μια θέση με εξουσία.
Έχετε κάνει περίπου 3.500 συνεντεύξεις . Με ποιόν ή ποια από όλους αυτούς τους ανθρώπους με τους οποίους συνομιλήσατε θα θέλατε να βγείτε για γεύμα απόψε το βράδυ;
Πάντα πίστευα, ότι η σημασία μιας παρέας δεν καθορίζεται από τον μύθο που κουβαλούν τα ονόματα και τα πρόσωπα. Αυτό που αξίζει σε μια παρέα είναι η σημασία των λεγομένων, η διάθεση της αποκάλυψης με ειλικρίνεια, η απάντηση στο βάσανο των ανθρώπων, η συμμετοχή στη γιορτή του μυαλού και της ψυχής. Σήμερα όλοι παρουσιάζουν ως τρόπαιο ότι πήραν συνέντευξη με τον τάδε, τον Πούτιν για παράδειγμα. Κανείς δεν κρίνει τη σημασία αυτής της συνάντησης από το περιεχόμενο των λεγομένων αυτής της συνάντησης. Είναι σαν να συναντάς τον Θεό και να μιλάς μια ώρα για τον… νικητή του τελευταίου Survivor!
