Ο Μιχάλης Λιανός μιλάει στην ΑΜΑΡΥΣΙΑ και μας συστήνει το νέο του βιβλίο: «Delirium».
Σε μια άκρως ενδιαφέρουσα συζήτηση, ο συγγραφέας, μας αποκαλύπτει πτυχές του χαρακτήρα της πρωταγωνίστριας του βιβλίου του, το τι τον ενέπνευσε να δημιουργήσει αυτή την ηρωίδα αλλά και τι κάνει μια γυναίκα να αρνείται να σωπάσει.
Ο κύριος Λιανός απαντάει σε όλες μου τις ερωτήσεις με δυναμισμό και σαφήνεια.
Εγώ δεν έχω παρά να σας παραδώσω τη σκυτάλη.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΦΡΑΓΚΟΥΛΑΚΗ
Delirium- Μιλήστε μας για το βιβλίο σας
Πρόκειται για το παραλήρημα μιας γυναίκας που βυθίζεται στον εαυτό της και προβάλει μια γυμνή και ανυπόκριτη αντίληψη τόσο της ίδιας όσο και των ανθρώπων, που αποφεύγουν την αλήθεια και κρύβουν τις αδυναμίες και τη μικρότητά τους.
Αποκαλύψτε μας κάτι για την πρωταγωνίστριά σας;
Είναι μια διαταραγμένη, ευφυής γυναίκα με τη διάθεση να ξεκαθαρίσει τους λογαριασμούς της. Θυμίζει τον εξαίρετο στίχο της Λίνας Νικολακοπούλου «Βγες καρδιά, κανόνισε να χτυπηθούμε μόνοι».
Η σεξουαλική σχέση που της επέβαλε ο πατέρας της, η αστάθεια από τις εξαρτήσεις της μητέρας της, ο έγκλειστος αδελφός της, οι καταχρήσεις, η πορνεία, η αναζήτηση της αγάπης… Όλα αναμιγνύονται μέσα της, σχηματίζοντας μια σκληρή αλλά ιδιοφυή αναπαράσταση του κόσμου.
Τι σας ενέπνευσε ώστε να «γεννηθεί» αυτή η ηρωίδα;
Η ανάγκη να δείξω ότι η διπλανή πόρτα, η διπλανή θέση στο μετρό, ακόμη και η διπλανή σουίτα, περιέχουν συχνά, χωρίς να το σκεφτόμαστε τα τραγικά συστατικά της ζωής. Το θέατρο γεννήθηκε για να δώσει στους ανθρώπους μια άλλη προοπτική για τον κόσμο τους, δηλαδή να διδάξει ήθος.
Αλήθεια, οι σπουδές σας, επηρεάζουν τη γραφή σας, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντικρύζετε τον κόσμο και την κοινωνία;
Φυσικά. Όταν ασχολείστε με το ζεύγος της κανονικότητας και της παρέκκλισης, καταλαβαίνετε γιατί η παρέκκλιση βιώνεται ως μια εναλλακτική κανονικότητα. Για παράδειγμα, οι κανόνες του οργανωμένου εγκλήματος απαιτούν τον σεβασμό προς θεμελιώδεις αρχές τουλάχιστον όσο και οι κανόνες της έννομης τάξης.
Σκέφτεστε λοιπόν ότι ανάλογα με τον χαρακτήρα και τις εμπειρίες του, κάθε άνθρωπος μπορεί να αναπτύξει μια αντίληψη των πραγμάτων που μπορεί να εκπλήξει και τον ίδιο. Κοντολογίς, έχετε θαυμάσια θέα στις τεθλασμένες γραμμές της ζωής.
Πόσο σημαντικό ρόλο παίζουν τα στερεότυπα, κατά τη γνώμη σας, για τη θέση της γυναίκας σήμερα;
Θα σας αιφνιδιάσω, αλλά τον ίδιο με το παρελθόν. Με την έννοια ότι τα «στερεότυπα» αποτελούν πάντοτε οδηγούς συμπεριφοράς, είτε συμμόρφωσης είτε αποφυγής. Σκεφτείτε ότι μια γυναίκα που πριν εξήντα χρόνια έπρεπε να είναι καλή σύζυγος και μητέρα στο σπίτι της, σήμερα πρέπει να δίνει τη συνεχή μάχη της κοινωνικής και επαγγελματικής επιτυχίας. Αν αποτύγχανε, τότε θα ήταν ‘ανήθικη’, σήμερα θα είναι ανεπαρκής. Στη δεύτερη περίπτωση είναι πιο ανεξάρτητη, αλλά και πολύ πιο εκτεθειμένη στο άγχος του ανταγωνισμού.
Με λίγα λόγια, κανείς και ποτέ δεν ξεφεύγει από την τυραννία της κοινωνικής ταυτότητας η οποία εκφράζεται πάντοτε με ‘στερεότυπα’ που αλλάζουν με τον χρόνο.
Τι κάνει μια γυναίκα άραγε κ. Λιανέ, να αρνείται να σωπάσει;
Υπάρχει, σε στατιστικό επίπεδο, μια ουσιώδης διαφορά μεταξύ της αντρικής και της γυναικείας συμπεριφοράς, από την εφηβεία και μετά, σε ό, τι αφορά τουλάχιστον την πρώτη απόπειρα ανεπιθύμητης σεξουαλικής εμπειρίας. Παρατηρούμε συχνά στις γυναίκες το φαινόμενο της «τονικής ακινησίας», μια εξωτερική παράλυση που περιλαμβάνει και τη σιωπή, και ερμηνεύεται αρκετές φορές ως αποδοχή από τους άντρες, που δεν αντιδρούν με τον ίδιο τρόπο. Η εξοικείωση με τη σιωπή μπορεί λοιπόν να έχει, για μια γυναίκα, την πηγή της στην αδυναμία να εκφραστεί. Χρειάζεται να δώσει μια εσωτερική μάχη για να μιλήσει.
Πρόκειται άρα για την προσπάθεια εδραίωσης μιας σχέσης με τον εαυτό της και τον κόσμο, όπου κερδίζει αυτή τη μάχη και απελευθερώνει το εσωτερικό της μάγμα. Στο έργο, αυτό γίνεται με τη μορφή παραληρήματος. Η άρνηση να σωπάσει είναι η απόπειρά της να δει την πραγματικότητα με τα δικά της μάτια, και να μας υποχρεώσει να τη δούμε έτσι κι’ εμείς.
Ποιο είναι το μήνυμα που θέλετε να περάσετε στο κοινό σας μέσα από αυτόν τον μονόλογο;
Η τέχνη δεν αφορά μηνύματα αλλά εναύσματα. Είναι μια γεννήτρια συναισθημάτων, σκέψεων και ιδεών για τους αναγνώστες, τους ακροατές, τους θεατές. Αν το έργο μου ευτυχήσει να δώσει αυτό το αποτέλεσμα, υποθέτω ότι το πρώτο στοιχείο του είναι να θυμίσει ότι ζούμε σε διαφορετικούς κόσμους, έστω και όντας δίπλα ο ένας στον άλλον, και ότι έχει σημασία να μην παίρνουμε μόνο τον εαυτό μας στα σοβαρά.
Γιατί θα προτείνατε σε έναν άνδρα να διαβάσει το βιβλίο σας;
Αντίθετα με ό, τι πιστεύεται, σχεδόν όλοι οι άνδρες αγωνιούν για την κατανόηση, την επιδοκιμασία και, αν είναι δυνατόν, τον θαυμασμό των γυναικών. Είναι βαθιά εξαρτημένοι από το γυναικείο βλέμμα γενικά, ιδίως όσοι ανήκουν στην ετεροφυλόφιλη πλειονότητα.
Από αυτή τη σκοπιά, το παραλήρημα της ηρωίδας μου είναι ένα ταχύρρυθμο βιωματικό σεμινάριο στο τί μπορεί να προσφέρει ένας άνδρας σε μια γυναίκα, και τί πρέπει να απαγορεύσει αυστηρότατα στον εαυτό του.
Κλείνοντας, πόσο μεγάλη είναι η ευθύνη που φέρει η Κοινωνία αλλά και η ίδια η Πολιτεία, όταν τα σημάδια της βίας, της κακοποίησης σε μια γυναίκα είναι ορατά αλλά κανείς δεν πράττει ή δεν επεμβαίνει ανάλογα;
Η απάντηση εξαρτάται από τη γενική πολιτειότητα, τη συνείδηση των πολιτών. Σε μια κοινωνία όπου κανείς δεν εμπιστεύεται κανέναν, όπου η δημόσια ζωή διαφθείρεται από ιδιωτικά συμφέροντα, όπου η θεσμική εξουσία μετατρέπεται σε προσωπική επιρροή, δεν μπορείτε να ελπίζετε σε συμπεριφορές που υπερασπίζονται πραγματικά οποιονδήποτε πέρα από τον στενό οικογενειακό κύκλο.
Όταν είστε σε αδύναμη θέση, η μόνη σας απαντοχή είναι η συλλογική και η θεσμική στήριξη, αλλιώς δε θα βρισκόσασταν εκεί. Όμως όταν οι συμπολίτες σας δεν αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία στους θεσμούς, καταλήγετε μόνος. Καμία κοινωνία δεν αποτελεί θεσμικό παράδεισο, αλλά η ελληνική κοινωνία υπολείπεται σοβαρά στον τομέα αυτό.
Λίγα λόγια για το βιβλίο
Delirium του Μιχάλη Λιανού, ένα βιβλίο για μια γυναίκα που αρνείται να σωπάσει
Πώς φτάνει κανείς στην άκρη του εαυτού του;
Η γυναίκα που μιλά εδώ βρίσκεται αποκλεισμένη και μονολογεί δικάζοντας την ίδια την ύπαρξή της με μένος, και τους άλλους ανθρώπους με καυστικότητα και οξύνοια. Τί την έφερε στην απομόνωση; Η καθοδική πορεία της αρχίζει πριν τη γέννησή της, με τις εξαρτήσεις της μητέρας της, και συνεχίζεται με την κακοποίηση του πατέρα της και την ψυχική βύθιση του αδελφού της.
Δίνει μια λυσσώδη μάχη όχι μόνο για την επιβίωση, αλλά και για την επιτυχία, ακόμη και την ευτυχία. Για να αγαπήσει και να αγαπηθεί.
Δεν είναι ηρωίδα για να αντισταθεί, δεν είναι αναίσθητη για να ξεφύγει. Η συνομιλία με τον εαυτό της σφίγγει την αγχόνη που πάει να την πνίξει. Μόνη, ασταθής, καταδικασμένη από ό,τι την έφερε στη ζωή, παραληρεί μπροστά σε ένα φανταστικό κοινό. Φτυαρίζει με πάθος αλήθειες, ερείπια και ημιθανείς προσδοκίες. Καμιά ελπίδα της δεν πραγματοποιήθηκε, αντίθετα με όλους τους φόβους της. Ήθελε να είναι σεβαστή προσωπικότητα των τεχνών, είναι μια άγνωστη ποσότητα, αδιάφορη σε όλους.
Ο μονόλογός της είναι ένας φεμινιστικός εμβολισμός της πραγματικότητας, χωρίς δισταγμούς και διεκδικήσεις. Μια άφοβη αποκάλυψη των σκληρών νόμων της κοινωνικής βαρύτητας.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Μιχάλης Λιανός είναι απόφοιτος της Νομικής Σχολής Αθηνών, Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Ρουέν στη Γαλλία και Επίτιμος Διευθυντής Ερευνών στο Πανεπιστήμιο του Πόρτσμουθ, στη Βρετανία. Προηγουμένως δίδασκε στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου.
Ειδικεύεται στη σχέση δικαίου και κοινωνίας, τους πολιτειακούς θεσμούς, την εγκληματολογία και την πολιτική κοινωνιολογία. Έχει ασκήσει διάφορα άλλα επίσημα καθήκοντα στον ακαδημαϊκό χώρο. Είναι επίσης πρόεδρος της Fair Decision και ιδρυτικό μέλος της Anticor.
