Πόλεμος και αντίσταση
Ο πόλεμος της Αλβανίας αποτέλεσε τον σπινθήρα της πατριωτικής του έκρηξης. Παρά τον διορισμό του σε δύο αθηναϊκά «στρατιωτικά» νοσοκομεία ο Κόκκαλης όρισε από μόνος του την θέση του στον πόλεμο υπεράσπισης της Ελλάδας: στην Πρώτη Γραμμή.
Εκεί, δίπλα στα παιδιά της πατρίδας που σκοτώνονταν, τραυματίζονταν, πάγωναν. Στις 10 Φεβρουαρίου 1941 παρουσιάζεται στα Γιάννενα στην Υγειονομική Υπηρεσίας Βάσεως Ηπείρου στο Νοσοκομείο Ιωαννίνων, αρχίατρος της οποίας ήταν ο Επαμεινώνδας Γκινάκας, (Ο Κόκκαλης εφάρμοσε τον εμποτισμό, γι’ αυτό και το όνομά του στο Νοσοκομείο Ιωαννίνων συνδέθηκε με τη χρήση της νοβοκαϊνης στη θεραπεία των κρυοπαγημάτων).
Μετά στην Κατοχή, που η Ελλάδα στέναζε από την πείνα, τις αρρώστιες, τις εκτελέσεις και τους βασανισμούς, ο Κόκκαλης εντατικοποίησε την προσφορά του. Όχι χωρίς θυσίες. Με μεγάλες θυσίες. Χάνει τη θέση του, οι κατακτητές σπρώχνουν στον θάνατο τον πατέρα του και η οικογένεια μοιράζεται. Η νεογέννητη κόρη αφήνεται «παράνομη» στην Αθήνα και οι υπόλοιποι στο βουνό. Δόσιμο ολοκληρωτικό. Αυτό τον οδήγησε στην Αριστερά, που είχε τότε τον πρωταρχικό και τον μαζικότερο ρόλο στην Εθνική Αντίσταση. Ο Κόκκαλης προσχώρησε σε αυτήν, βγήκε στο βουνό κι έγινε υπουργός της ΠΕΕΑ. Πάλεψε για την υγεία, την περίθαλψη και τη διατροφή του πληθυσμού και τη διάσωση από την πείνα μέσω συσσιτίων 3.000 παιδιών της ελεύθερης και ημι-ελεύθερης Ελλάδας. Χειρούργησε μαχητές και πολίτες σε πρόχειρα ιατρεία και έκτακτα χειρουργεία. Έδωσε τη «Μάχη των Σχολείων» και εισήγαγε με τους άξιους βοηθούς του τα νέα εκπαιδευτικά προγράμματα ποιότητας.
Επέστρεψε στην Αθήνα με την Απελευθέρωση, ειρηνικός, ενωτικός. Ξαναβρήκε το Πανεπιστήμιο, το Αρεταίειο, άρχισε να χειρουργεί και να καινοτομεί. Έγινε πρωτεργάτης στην ίδρυση της ΕΠ-ΑΝ (Επιστημονική Ανοικοδόμηση), για συμβολή στην ανοικοδόμηση της κατεστραμμένης Ελλάδας. Υπερασπίστηκε τους αναπήρους του πολέμου και της Αντίστασης. Περιέλθαψε τη φτωχολογιά. Απολύθηκε από καθηγητής, διώχτηκε από το νοσοκομείο, λεηλατήθηκε, αρρώστησε βαριά από την καρδιά. Έφυγε για το εξωτερικό, κατέφυγε στη Γιουγκοσλαβία. Πέρασε στον ΔΣΕ, έγινε υπουργός στην Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση με τις ίδιες πάντα ευθύνες, Υγεία – Πρόνοια – Παιδεία. Θαυματούργησε χειρουργικά, πάντα κοντά στους συναγωνιστές του και τον απλό κόσμο (ήταν χειρουργός στο Νοσοκομείο του Γράμμου το 1948, το νοσοκομείο στο Βροντερό Πρέσπας, στη σπηλιά – νοσοκομείο του Βροντερού – «σπηλιά του Κόκκαλη» το 1948-1949 και στο Υγειονομικό Συγκρότημα κοντά στο χωριό Κώττας το 1949).
Έγινε μέλος του Παγκοσμίου Συμβουλίου Ειρήνης και πάλεψε για αυτήν. Υπερασπίστηκε τους φυλακισμένους και εξόριστους. Ανέλαβε πρόεδρος της ΕΒΟΠ (Επιτροπής Βοήθεια στο Παιδί), η οποία χάρισε στην Ελλάδα 20.000 περίπου επιστήμονες όλων των βαθμίδων (ένας από αυτούς είναι και ο Θανάσης Οικονόμου, αστροφυσικός και ερευνητής της ΝΑSA σήμερα). Έζησε στην Πολιτική Προσφυγιά. Επανήλθε στην επιστήμη του κι έγινε Διευθυντής του Ινστιτούτου Πειραματικής Καρδιαγγειακής Χειρουργικής της Γερμανικής Ακαδημίας Επιστημών, έγινε μέλος της και ένας από τους πρωτοπόρους που άνοιξαν τον δρόμο στον μεγάλο τομέα των μεταμοσχεύσεων (πολύ πριν από τον Κριστιάν Μπάρναντ).Και το 1962, τέλος…
Μια ζωή ασύλληπτη, μυθιστορηματική στην περιγραφή της, αλλά βάρους προσφοράς και ηθικών αξιών στο περιεχόμενό της…
Το επιστημονικό έργο του
Ο Κόκκαλης υπήρξε ογκόλιθος της ιατρικής και χειρουργικής. Ήταν ο πρώτος που είχε κάνει πνευμονεκτομή, ο πρώτος που είχε κάνει περικαρδιοεκτομή. Μιλάμε για επαναστάτη της ιατρικής και επαναστάτη στη ζωή. Δεν υπηρέτησε κάποια παράταξη, υπηρετούσε το ήθος. Δεν διακατείχετο από πολιτική φιλοδοξία. Δεν ήταν μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος. Ποτέ δεν τον ενδιέφερε η πολιτική.
Στο αριστερό κίνημα τον ώθησαν τα βιώματά του.
Ο Πέτρος Κόκκαλης ήταν ο επιστήμονας, ο ιδεολόγος, ο ανθρωπιστής, ο πατριώτης, ο αγωνιστής, ο ειρηνιστής.
Σε αυτές τις σφαίρες κινήθηκε ο Πέτρος Κόκκαλης. Γήινος, ανθρώπινος, με ελαττώματα οπωσδήποτε -γι’ αυτό και αληθινός- αλλά δεν ανήκει στην κατηγορία εκείνων που η ζωή τους κρίνεται και υπολογίζεται με τα «συν « και τα «πλην». Τι κέρδισε, τι θα κέρδιζε, τι έχασε.
Ο Πέτρος Κόκκαλης έζησε μια δύσκολη περίοδο και είναι από τους λίγους που ακόμα και σήμερα τιμούν την Ελλάδα, αν και η πατρίδα του δεν τον τίμησε…
Αλήθεια, ποιος είναι ο απόηχος του έργου του και της ζωής του στις επόμενες γενιές ;
Τι έχει καταγραφεί από τους νεότερους για τον καθηγητή Πέτρο Κόκκαλη, που έζησε αναγκαστικά τα τελευταία του 15 χρόνια στο εξωτερικό, που τα έργα του στην Ελλάδα είχαν σχεδόν αποσυρθεί και το όνομά του αποτελούσε επικίνδυνο πεδίο για όποιον ήθελε να ασχοληθεί με αυτόν;
Γιατί σήμερα ο Κόκκαλης δεν έχει πάρει τη θέση που του αξίζει για τον ρόλο του στην εξέλιξη των μεταμοσχεύσεων; Δεν είναι αυτό έλλειμμα στην ιστορία της Ιατρικής;
