Αθανάσιος Μανώλης
Καρδιολόγος, Πρόεδρος στο Δευτεροβάθμιο Συμβούλιο του ΕΟΦ
Η παχυσαρκία είναι ένα πλέον σύνηθες και πολύ σημαντικό πρόβλημα υγείας, καθώς αυξάνει τον κίνδυνο άλλων νόσων, όπως τις καρδιαγγειακές παθήσεις, τον διαβήτη τύπου 2, την υπέρταση, τη στεφανιαία νόσο και μερικές μορφές καρκίνου. Επιπλέον, συνδέεται και με ένα ευρύ φάσμα ψυχολογικών προβλημάτων, επηρεάζει την ποιότητα ζωής ενός ατόμου, ενώ αυξάνει το άμεσο και έμμεσο κόστος της υγειονομικής περίθαλψης.
Στις μέρες μας, ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ) χρησιμοποιείται για τη μέτρηση της παχυσαρκίας και υπολογίζεται ως το πηλίκο του σωματικού βάρους σε κιλά, δια το ύψος στο τετράγωνο. Υπολογίζεται με βάση την ηλικία, το ύψος και το βάρος, αν και ο δείκτης αυτός δέχεται αρκετή κριτική γιατί δεν λαμβάνει υπόψη και άλλες σημαντικές παραμέτρους. Με βάση αυτόν τον δείκτη έχουμε την ακόλουθη κατάταξη:
- Φυσιολογικός < 25 kg/m2
- Αυξημένο βάρος 25-30 kg/m2
- Παχύσαρκος > 30 kg/m2
Η σημερινή εικόνα της παχυσαρκίας στην Ελλάδα
Το ποσοστό των υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων παρουσιάζει διακυμάνσεις, τόσο στην Ελλάδα, όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Το 2022, στην Ελλάδα καταγράφηκε μικρή μείωση στο ποσοστό των υπέρβαρων σε σύγκριση με το 2019. Συγκεκριμένα, το 54% του πληθυσμού ήταν υπέρβαρο, ποσοστό μειωμένο κατά 2,5 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2019. Αντίστοιχα, το ποσοστό των παχύσαρκων μειώθηκε από 17% το 2019 σε 11% το 2022.
Το πρόβλημα όμως στη χώρα μας είναι η παιδική παχυσαρκία. Το 2020, η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα ήταν 14%, αυξημένη κατά 3,2 μονάδες σε σχέση με το 2000 και υψηλότερη κατά 5,6 μονάδες από ό,τι στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Σύμφωνα με έρευνα, το 70% των παχύσαρκων παιδιών παραμένουν παχύσαρκα και ως ενήλικες, ενώ έχουν αυξημένη πιθανότητα να εμφανίσουν παθολογικές καταστάσεις που κατά κανόνα εμφανίζονται στην ενήλικη ζωή (σακχαρώδης διαβήτης, υπέρταση κ.λπ.).
Η παχυσαρκία μπορεί να εμφανιστεί στον καθένα και οφείλεται σε μια συνδυαστική επίδραση γενετικών, περιβαλλοντικών και τρόπου ζωής παραγόντων, όπως η ανθυγιεινή διατροφή, η έλλειψη φυσικής δραστηριότητας, η γενετική κληρονομικότητα, καθώς και διάφορες ενδοκρινικές παθήσεις.
Πριν μιλήσουμε για τις καινούργιες θεραπείες που έχουμε στη διάθεσή μας, είναι πολύ σημαντικό να αντιληφθούμε ότι καμία θεραπεία δεν είναι αποτελεσματική χωρίς την αλλαγή τρόπου ζωής. Οι παχύσαρκοι θα πρέπει να συνεχίσουν τη δίαιτά τους, να κάνουν καθημερινή άσκηση, να κοιμούνται ικανοποιητικές ώρες και να ελέγξουν το στρες τους. Σχετικά με τη διατροφή τους, θα πρέπει να ενυδατώνονται αρκετά και να καταναλώνουν πρωτεΐνες. Η άσκηση θα τους βοηθήσει να χάσουν βάρος, να μειώσουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, ενώ θα μπορέσουν να διατηρήσουν τη μυϊκή μάζα. Ικανοποιητικός ύπνος είναι σημαντικός, αφού η έλλειψή του διαταράσσει τον μεταβολισμό και αυξάνει την όρεξη.
Σύγχρονες φαρμακευτικές θεραπείες για την παχυσαρκία
Από πλευράς φαρμακευτικής αγωγής, σήμερα έχουμε στη διάθεσή μας δύο πολύ αποτελεσματικά φάρμακα. Τη semaglutide (Ozempic), και την tirzepatide (Mounjaro). Τα φάρμακα αυτά δρουν στον εγκέφαλο μειώνοντας την όρεξη, αυξάνουν τον κορεσμό, ενώ μειώνουν και την κένωση του στομάχου μετά το φαγητό, προκαλώντας την αίσθηση της πλήρωσης. Και τα δύο φάρμακα είναι ασφαλή, εφόσον χρησιμοποιούνται με βάση τις ενδείξεις τους, καθώς και τα δύο έχουν οφέλη, αλλά και ανεπιθύμητες ενέργειες. Και τα δύο φάρμακα έχουν μελετηθεί σε ασθενείς μη διαβητικούς με ΔΜΣ>30 kg/m2 και ένα άλλο παράγοντα κινδύνου.
Η semaglutide μείωσε το σωματικό βάρος 12.7%, έναντι 15% και 19.5% με την tirzepatide στη δοσολογία 5 και 10 mg. Αυτά τα φάρμακα είναι ιδανικά για ασθενείς με αντίσταση στην ινσουλίνη, μεταβολικό σύνδρομο, καρδιαγγειακή νόσο, και σοβαρή παχυσαρκία. Αν συγκρίνουμε τα δύο φάρμακα, φαίνεται ότι η tirzepatide είναι πιο αποτελεσματική. Πέραν της μείωσης του σωματικού βάρους, έχουν δείξει αποτελεσματικότητα στη μείωση των καρδιαγγειακών επεισοδίων, στη βελτίωση του σακχάρου αίματος, την υπνική άπνοια και άλλες.
Ανεπιθύμητες ενέργειες και σωστή χρήση των φαρμάκων
Όπως όλα τα φάρμακα, έτσι και τα παραπάνω, έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες. Σε αυτές περιλαμβάνονται η δυσκοιλιότητα, η διάρροια, η ναυτία και σπανίως νεφρική ανεπάρκεια, παγκρεατίτιδα, χολολιθίαση, ακόμη και τάσεις αυτοκτονίας. Οι γαστρεντερικές διαταραχές μπορούν να βελτιωθούν αν σταματήσουμε να τρώμε όταν αισθανθούμε πλήρωση και αποφεύγουμε τα λιπαρά φαγητά και τα ανθρακούχα.
Επίσης, τα φάρμακα αυτά μειώνουν τη δίψα και οδηγούν σε αφυδάτωση, γι’ αυτό θα πρέπει τα άτομα αυτά να καταναλώνουν αρκετά υγρά. Αντενδείκνυνται σε άτομα με ιστορικό καρκίνου θυρεοειδούς, ενώ θα πρέπει να χορηγούνται με προσοχή σε άτομα με ιστορικό παγκρεατίτιδας ή χολολιθίασης. Ένα σημαντικό πρόβλημα με αυτά τα φάρμακα, είναι η σαρκοπενία. Η γρήγορη και σημαντική απώλεια βάρους αυξάνει τον κίνδυνο, κυρίως σε ηλικιωμένα άτομα. Η άσκηση και η αυξημένη κατανάλωση πρωτεϊνών μπορεί να μειώσει αυτόν τον κίνδυνο. Αυτό και μόνο δείχνει ότι δεν θα πρέπει να χορηγούνται χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του θεράποντος ιατρού, αλλά και με βάση τις ενδείξεις, τις συνυπάρχουσες παθήσεις και τις αντενδείξεις.
Αυτό που πρέπει να γνωρίζουμε είναι ότι, για να διατηρήσουμε τη μείωση του σωματικού βάρους θα πρέπει η χορήγηση του φαρμάκου να είναι συνεχής για να αποφύγουμε την επαναφορά του σωματικού βάρους στα προηγούμενα επίπεδα και πάντα να συνοδεύεται με αλλαγή τρόπου ζωής.
Τέλος, σε άτομα με νοσογόνο παχυσαρκία που δεν έχουν απαντήσει στα νέα φάρμακα, η βαριατρική χειρουργική ίσως είναι μια εναλλακτική θεραπεία, καθώς η παρατεταμένη παχυσαρκία και οι μεταβολικές της επιπτώσεις, μεταξύ άλλων, επιβαρύνουν σημαντικά την καρδιά και αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων.
