Φέτος το καλοκαίρι όλοι μας υποφέρουμε από την έξαρση που παρουσιάζει ο πληθυσμός των κουνουπιών. Η έντονη αναπαραγωγή, μάλιστα, του κουνουπιού «τίγρης» δεν μας αφήνει τα περιθώρια να ησυχάσουμε ούτε τις πρωινές ώρες. Διανύσαμε έναν υπερβολικά ήπιο χειμώνα καθώς και ένα ιδιαίτερα βροχερό καλοκαίρι, πιθανότατα οφειλόμενα και τα δύο στην κλιματική αλλαγή. Οπότε, θα πρέπει να περιμένουμε περιοδική επανάληψη του φαινομένου τα επόμενα χρόνια, όλο και πιο συχνά. Αυτές ακριβώς είναι οι ιδανικές συνθήκες γρήγορης και χωρίς απώλειες αναπαραγωγής των κουνουπιών. Ήδη από τον Μάρτιο-Απρίλιο αρχίζει το θηλυκό να ωοτοκεί γύρω στα 100-200 ωά. Σε ιδανικές συνθήκες θα εκκολαφθούν τα περισσότερα από αυτά, σε 15-20 μέρες θα έχει συμπληρωθεί ο κύκλος τους και το αρχικό θηλυκό θα έχει ωοτοκήσει 3-4 φορές. Δηλαδή, σε 2 γενιές, από ένα θηλυκό παράγονται χιλιάδες κουνούπια. Αυτές ακριβώς τις ιδανικές συνθήκες είχαμε φέτος ώστε να ολοκληρωθεί επιτυχώς ο βιολογικός κύκλος επιτυχώς, σε όσο το δυνατόν περισσότερα κουνούπια.
Όμως, τα κουνούπια, πέρα από ενοχλητικά, μεταδίδουν πολλές ασθένειες. Κάποιες από αυτές είναι ιδιαίτερα επικίνδυνες για τον άνθρωπο αλλά και για πολλά άλλα θηλαστικά και πτηνά. Εννοείται ότι το ποσοστό της πιθανότητας μετάδοσης αυξάνεται ανάλογα του πληθυσμού των κουνουπιών. Οι τρόποι με τους οποίους μεταδίδονται οι ασθένειες διαφέρουν κατά περίπτωση και η αύξηση της μετακίνησης ανθρώπων, ζώων, αγαθών και μαζί τους εντόμων συμβάλλουν ουσιαστικά στη γρήγορη εξάπλωση σε μεγάλες αποστάσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι αποδεδειγμένα πολλά έντομα μεταφέρονται ανά την υφήλιο μέσα σε πλοία που κουβαλάν ελαστικά, όπου στις εσωτερικές κοιλότητες, αν είναι υγρές, υπάρχουν οι ιδανικές συνθήκες διαβίωσής τους. Πόσο μάλλον για τα κουνούπια.
Μπαίνοντας στο βασικότερο κεφάλαιο που αφορά τα μέτρα Προφύλαξης και Ελέγχου των πληθυσμών προτιμώ να περιγράψω την προσωπική μου εμπειρία προκειμένου να γίνω κατανοητός. Επιστρέφοντας, λοιπόν, πριν λίγες μέρες από τις διακοπές μου, το πρώτο πράγμα που έκανα, αφού ξεφόρτωσα τις βαλίτσες, ήταν να κάτσω στον κήπο να ηρεμήσω λίγο. Δεν πρόλαβα καλά- καλά να κάτσω και ένα σύννεφο κουνουπιών άρχισε να με γαζώνει αδιακρίτως. Κατευθείαν έτρεξα μέσα και το πρώτο πράγμα που σκέφτηκα ήταν το πώς θα μπορούσα να τα εξοντώσω. Ξεκίνησα από τα εύκολα. Πήρα ότι ήταν δυνατόν από ατομικά μέτρα προστασίας που λειτουργούν απωθητικά προς τα κουνούπια. Άναψα το φιδάκι, άναψα δεύτερο φιδάκι. Τα κουνούπια επέμειναν. Απόρησα. Στο τέλος πασαλείφθηκα από πάνω έως κάτω και σταμάτησαν να με ενοχλούν αλλά είχα πλέον εκνευριστεί και ένιωσα δυσάρεστα με όλα αυτά τα μυρωδικά πάνω μου και γύρω μου.
Την επόμενη μέρα ξυπνάω και λέω να πιω το καφεδάκι μου στη βεράντα. Έλα όμως που είχα πάλι να αντιμετωπίσω το ίδιο σμήνος που με κυνηγούσε την προηγούμενη το βράδυ. Παίρνω λοιπόν την ψεκαστήρα και αρχίζω να ψεκάζω το γκαζόν και όλα τα φυτά και τοίχους με μανία στη δοσολογία και πάντα με τα μέτρα προστασίας, προφύλαξης και αποθήκευσης όπως αναγράφονται στην ετικέτα του σκευάσματος. Το βράδυ τα πράγματα ήταν κάπως καλύτερα. Επανέλαβα τον ψεκασμό στις 3 μέρες και άδειασα πιατάκια από γλάστρες και δοχεία με λιμνάζοντα νερά. Ναι, η κατάσταση βελτιώθηκε λίγο, έγινε υποφερτή, αλλά για πόσο;
Φανταστείτε ένα δίκτυο αστικών λεωφορείων γεμάτα με κουνούπια. Οι συγκεκριμένες γραμμές ξεκινάνε από τον Μάρτιο-Απρίλιο και γεμίζουν στην Αφετηρία. Η Αφετηρία τους είναι κυρίως λιμνάζοντα νερά σε ρυάκι, όπως αυτό δίπλα στον κήπο μου, της «Πύρνας», σε λίμνες πάρκων και σπιτιών (πισίνες) άδειες που λιμνάζουν τα νερά της βροχής, σε σιντριβάνια που δεν υπάρχει ανακύκλωση, σε γκαζόν, όπου κρατάει νερά, στη βάση ψηλών και πυκνών αγριόχορτων και γενικότερα σε διάφορα σημεία έξω από το σπίτι μου, ειδικά σε συνθήκες υψηλής υγρασίας. Γεμίζουν λοιπόν τα κουνούπια το λεωφορείο και ξεκινάνε το σχετικά κοντινό ταξίδι τους με συνεχείς στάσεις, όπου και εκεί αν βρουν ιδανικές συνθήκες δημιουργούν μία νέα αφετηρία. Μία από αυτές τις στάσεις είναι και το σπίτι μου. Το σημαντικότερο αντίμετρο λοιπόν, φροντίζοντας και ψεκάζοντας τον κήπο μου, είναι ότι δεν δημιουργώ νέες εστίες μόλυνσης (Αφετηρίες) στην ίδια μου την οικία. Επίσης, αποθαρρύνω για κάποιο διάστημα τη στάση των λεωφορείων γεμάτων κουνούπια στον κήπο μου. Αλλά πολλά από αυτά θα κατέβουν στην προηγούμενη ή την επόμενη στάση και από εκεί θα με κυκλώσουν ξανά σε ελάχιστο χρόνο.
Η πρόληψη, το να χτυπήσουμε δηλαδή τις «Αφετηρίες» των κουνουπιών στον σωστό χρόνο με επαναλήψεις ανάλογα τις τρέχουσες συνθήκες είναι το πιο αποτελεσματικό και φιλοπεριβαλλοντικό μέτρο αντιμετώπισης. Στους περισσότερους Δήμους και την Περιφέρεια, τα μέτρα πρόληψης, σχεδόν κάθε χρονιά, ξεκινάνε καθυστερημένα και σίγουρα όχι νωρίτερα από τον Μάιο. Σε πολλές, δε, περιπτώσεις οι πρώτες εφαρμογές γίνονται Ιούλιο, κυρίως λόγω καθυστέρησης διαδικασιών που οφείλονται στη γραφειοκρατία και τον ανθρώπινο παράγοντα. Μέχρι τον Ιούλιο, έχουν δημιουργηθεί χιλιάδες αφετηρίες, που υπό συνθήκες υγρασίας πολλαπλασιάζονται γεωμετρικά άπαξ και δεν αντιμετωπιστούν. Με λίγα λόγια, συνήθως το χάνουμε το παιχνίδι από το σφύριγμα της έναρξης γιατί είμαστε εκτός τόπου και χρόνου. Όμως δεν αρκεί να χτυπήσεις τις Αφετηρίες των κουνουπιών στον σωστό χρόνο αλλά πρέπει να λειτουργήσει ο Μηχανισμός Συνεχούς Ενημέρωσης, Συντονισμού και Συλλογικής Αντιμετώπισης και Προφύλαξης από τα κουνούπια ανάμεσα στις Υπηρεσίες του Δήμου και την Περιφέρεια, ώστε να προλαμβάνουμε και να αντιμετωπίζουμε την απειλή εν τη γενέση της. Τέτοιος Μηχανισμός δεν υπάρχει. Ουδέποτε υπήρχε. Όπως, σε όλους τους Δήμους που έχω ποτάξει τα κονδύλια είναι πενιχρά σε σχέση με την έκταση και την απειλή. Δηλαδή, πάμε να σταματήσουμε τα λεωφορεία γεμάτα κουνούπια με σφεντόνες που και αυτές τις χρησιμοποιούμε όταν πλέον έχουν κατέβει οι απειλητικοί επιβάτες τους.
Δεν είναι σίγουρο ότι η έξαρση των κουνουπιών θα επαναληφθεί του χρόνου. Άλλα είναι σχεδόν σίγουρο ότι το φαινόμενο, λόγω των κλιματικών αλλαγών, θα συμβαίνει, περιοδικά, όλο και πιο συχνά τα επόμενα χρόνια, με τα κουνούπια να γίνονται όλο και πιο ενοχλητικά, καθώς και επικίνδυνα ενώ εμείς θα είμαστε ανήμποροι να αντιδράσουμε, αφού δεν θα υπάρχει μηχανισμός συλλογικών προληπτικών ενεργειών για την αντιμετώπιση του προβλήματος.
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΟΜΙΑΝΟΣ
Γεωπόνος M.Sc. επί της Ολoκληρωμένης Φυτοπροστασίας, Επιχειρηματίας
Εντεταλμένος Δημοτικός Σύμβουλος του Τμήματος Πρασίνου του Δήμου Κηφισιάς
