Επιμέλεια: Λία Βαλάτα – Τσιάμα
Ιστορικός – Ερευνήτρια
* Μια διάλεξη στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης αποκαλύπτει την άγνωστη ιστορία της Ευρωπού
Kρυμμένη στην καρδιά της Μακεδονίας, θυμίζει πως το παρελθόν της Ευρώπης είναι άρρηκτα δεμένο με την αρχαία Ελλάδα.
Άγνωστη στο ευρύ κοινό, αλλά και στην αρχαιολογική κοινότητα, αφού δεν έχει ανασκαφεί σε μεγάλο ποσοστό, βρίσκεται πλάι στον «Νείλο της Μακεδονίας», τον Αξιό, που ένωνε τον Θερμαϊκό με τη βαλκανική ενδοχώρα.
«Η Ευρωπός ήταν μια ακμάζουσα πόλη στον πυρήνα του μακεδονικού βασιλείου, με επώνυμους πολίτες στα Πανελλήνια Ιερά, εξέχοντα μέλη της μακεδονικής αριστοκρατίας, γενέτειρα του Σέλευκου Α’ και με ισχυρό για τη σύγχρονη κοινωνία brand name», αναφέρει η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κιλκίς Γεωργία Στρατούλη, σκιαγραφώντας το προφίλ της πόλης, της οποίας γνωρίζουμε το όνομα χάρη στην επιγραφή που εντοπίστηκε στο τιμητικό βάθρο του ανδριάντα του Μάρκου Μινούκιου Ρούφου, ο οποίος έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην προστασία της από επιθέσεις Γαλατών και θρακικών φύλων.
Αποτέλεσε πατρίδα του Σέλευκου Α’, του πλέον σημαντικού από τους διαδόχους του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Βρίσκεται σε μια περιοχή με ορυκτό πλούτο που ίσως συνδέεται με τον χρυσό που ο Θουκυδίδης παραδίδει ότι αξιοποίησε ο Αλέξανδρος Α’ για να αποκτήσει ισχύ.
Από την εποχή της ακμής της, πιθανότατα να κρατά η παράδοση της παραγωγής εκλεκτού οίνου, που συνεχίζεται ακόμη και σήμερα στη γειτονική Γουμένισσα. Είναι η Ευρωπός, η «Ευρωπαίων Πόλις» – όπως αναφέρεται επακριβώς σε επιγραφή του 2ου αι. π.Χ.
Τι έχει αποκαλυφθεί λοιπόν από την πόλη αυτή; Ο χρόνος έχει ξεθωριάσει ανεπιστρεπτί τη λάμψη της; Και ποια μυστικά μένει να έρθουν στο φως; Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα στα οποία απαντά η Γεωργία Στρατούλη.
Η ιστορία της πόλης αρχίζει να ξετυλίγεται ήδη από το 5.000 π.Χ. και το όνομά της προέρχεται από τον ήρωα των Μακεδόνων Ευρωπό.
«Μήπως όμως υπάρχει κάποια σύνδεση και με την Ευρώπη, που έκλεψε ο Δίας από τη Φοινίκη; Αναζητούμε πιθανές συσχετίσεις και σκοπιμότητες, διότι, ως γνωστόν, οι δυναστείες επεδίωκαν να συνδέονται με μυθικά πρόσωπα, με θεούς και ήρωες. Επίσης ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι η Ευρωπαίων Πόλις ήταν μια ομόσπονδη πόλη, μια πρόγονος δηλαδή της Ευρωπαϊκής Ενωσης σε άλλη κλίμακα», εξηγεί η Γεωργία Στρατούλη.
Τι αποκαλύπτει το νεκροταφείο
Όσα είναι γνωστά για τη βιογραφία της κατ’ εκτίμηση έκτασης 500 στρεμμάτων Ευρωπού -ο επισκέψιμος αρχαιολογικός χώρος ανέρχεται σε 21 στρέμματα- προέρχονται σχεδόν αποκλειστικά από τα τμήματα του νεκροταφείου της που έχουν ανασκαφεί, με εκατοντάδες μικρούς και δεκάδες μεγαλύτερους τάφους, οι οποίοι χρονολογούνται κυρίως από τον 4ο έως και τον 6ο αι., ενώ ορατοί είναι και οι τύμβοι των αριστοκρατών κατοίκων του ύστερου 4ου και των αρχών του 3ου αι. π.Χ. που βρίσκονται έως και 1 χλμ. μακριά από την πόλη, στην οδική αρτηρία που συνέδεε την Ευρωπό με την Πέλλα.
«Τα ταφικά ευρήματα μάς δείχνουν τον πλούτο και την ισχύ των κατοίκων της πόλης, αλλά και την έντονη κοινωνική διαστρωμάτωση. Χάρη δε στη γεωφυσική διασκόπηση που έχει πραγματοποιηθεί από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, αναμένουμε να βρούμε την αγορά, τα δημόσια κτίρια, τους ναούς και τα τείχη της πόλης, που άκμασε τον 5ο και 4ο αι. π.Χ. αλλά συνέχισε να ζει έως και τον 6ο αι. μ.Χ.», εξηγεί η αρχαιολόγος.
Προσθέτει δε πως ανάμεσα στα ευρήματα που έχουν ήδη εντοπιστεί και ξεχωρίζουν, είναι μια πήλινη κεφαλή του θεού Διονύσου που ενδεχομένως συνδέεται με την αμπελοκαλλιέργεια στην περιοχή, η οποία ανθεί έως σήμερα, όπως και ένας όρος που μαρτυρά πως δύο αιώνες μετά την εποχή του Φίλιππου Β’, τμήμα της περιοχής ανήκε στη βασιλική περιουσία.
«Αν και βρίσκεται πολύ κοντά στη δεύτερη μεγαλύτερη πύλη της χώρας, τους Ευζώνους, από όπου περνούν 8,5 εκατ. άτομα ετησίως, η Ευρωπός παραμένει σχεδόν αόρατη. Πρόκειται για μια περιφερειακή αλλά σημαντική πόλη της Μακεδονίας που πιστεύουμε ότι και λόγω του ονόματός της θα πρέπει να αναδειχθεί και να αποτελέσει πόλο ανάπτυξης της Κεντρικής Μακεδονίας», καταλήγει η Γεωργία Στρατούλη.
Δούρα Ευρωπός
Η Δούρα Ευρωπός είναι αρχαία πόλη, στις όχθες του ποταμού Ευφράτη, στα σύνορα μεταξύ Μεσοποταμίας και Συρίας. Ιδρύθηκε, ως στρατιωτική αποικία, μετά το πέρας του Βαβυλωνιακού Πολέμου (311-309 π.Χ.) από τον στρατηγό Νικάνορα για λογαριασμό του γνωστού επιγόνου Σελεύκου Α’ Νικάνορος (358-281 π.Χ.), ενός εκ των βασιλικών φίλων του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η ονομασία Ευρωπός προέρχεται από την ομώνυμη πατρίδα του Σελεύκου στη Μακεδονία.
Από τη λήθη του χρόνου στην αποκάλυψη
Στιγμιότυπο από τα εγκαίνια του Κέντρου Ενημέρωσης Αρχαίας Ευρωπού. Η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κιλκίς Γεωργία Στρατούλη και ο Παναγιώτης Ιωσήφ, καθηγητής Αρχαίας και Μεσαιωνικής Νομισματικής του Πανεπιστημίου Radboud της Ολλανδίας.
