Γράφει ο Μάνος Κρανίδης *
Πολιτικός μηχανικός ΕΜΠ, MSc, CEO «KRAMA PROPERTY»,
Γραμματέας Ενημέρωσης μέλος ΔΣ ΠΟΜΙΔΑ, Πρόεδρος ΕΝΙΒΟΠΑ,
Δημοτικός Σύμβουλος Χαλανδρίου
Η μαζική ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) αποτελεί σήμερα κρίσιμη προτεραιότητα για την ενεργειακή ασφάλεια και τη μείωση του κόστους για νοικοκυριά και μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Σε μια περίοδο έντονης αβεβαιότητας και αυξημένων τιμών στα ορυκτά καύσιμα, η αυτοπαραγωγή ενέργειας παύει να είναι επιλογή και γίνεται ανάγκη.
Ωστόσο, η Ελλάδα εξακολουθεί να υστερεί. Οι μικρές εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών παραμένουν περιορισμένες – περίπου 35.000 σε όλη τη χώρα – ενώ λιγότερο από το 20% των κατοικιών προ του 2000 έχει ενεργειακά αναβαθμιστεί. Αυτό σημαίνει ότι εκατομμύρια πολίτες συνεχίζουν να επιβαρύνονται με υψηλό ενεργειακό κόστος, χωρίς τη δυνατότητα εύκολης μετάβασης σε πιο αποδοτικές λύσεις, κυρίως λόγω χαμηλών εισοδημάτων και περιορισμένης πρόσβασης σε χρηματοδότηση.
Την ίδια στιγμή, τα οφέλη των ΑΠΕ είναι ξεκάθαρα. Τα φωτοβολταϊκά μειώνουν δραστικά τους λογαριασμούς ρεύματος, οι ηλιακοί θερμοσίφωνες προσφέρουν άμεση εξοικονόμηση, ενώ τα σύγχρονα συστήματα θέρμανσης και ψύξης, όπως οι αντλίες θερμότητας, αυξάνουν σημαντικά την ενεργειακή απόδοση των κατοικιών. Για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η μείωση του ενεργειακού κόστους αποτελεί ζήτημα επιβίωσης.
Παρά τα πλεονεκτήματα, τα εμπόδια παραμένουν έντονα. Η γραφειοκρατία, οι καθυστερήσεις και η πολυπλοκότητα των διαδικασιών αποθαρρύνουν τους πολίτες. Ο ΔΕΔΔΗΕ καθυστερεί σημαντικά τις συνδέσεις, ενώ το ΥΠΕΝ δεν έχει δημιουργήσει ακόμη ένα γρήγορο και λειτουργικό πλαίσιο ανάπτυξης.
Απαιτείται ένα νέο εθνικό πρόγραμμα «πλέγματος» που θα συνδυάζει επιδοτήσεις, φορολογικά κίνητρα, χαμηλότοκα δάνεια και πλήρως ψηφιοποιημένες διαδικασίες. Στόχος πρέπει να είναι η ενεργειακή αναβάθμιση 500.000 κατοικιών και ο διπλασιασμός των εγκαταστάσεων ΑΠΕ μέσα στην επόμενη τετραετία.
Για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, απαιτείται μια πιο ολοκληρωμένη και κοινωνικά δίκαιη προσέγγιση.
Πρώτον, η πρόσβαση στη χρηματοδότηση πρέπει να γίνει πραγματικά καθολική. Τα ευάλωτα νοικοκυριά και οι μικρές επιχειρήσεις δεν μπορούν να επωμιστούν το αρχικό κόστος, ακόμη και αν η επένδυση αποσβένεται σε λίγα χρόνια. Συνεπώς, είναι αναγκαία η πρόβλεψη πλήρους ή υψηλής επιδότησης για τις χαμηλότερες εισοδηματικές κατηγορίες, καθώς και η δημιουργία μηχανισμών εγγυημένων δανείων χωρίς αυστηρά τραπεζικά κριτήρια.
Δεύτερον, η ενεργειακή μετάβαση πρέπει να συνδεθεί με την αποκέντρωση της παραγωγής. Η ενίσχυση των ενεργειακών κοινοτήτων μπορεί να δώσει τη δυνατότητα σε πολίτες, δήμους και τοπικές επιχειρήσεις να παράγουν και να καταναλώνουν τη δική τους ενέργεια, μειώνοντας την εξάρτηση από μεγάλους παρόχους και ενισχύοντας την τοπική οικονομία.
Τρίτον, απαιτείται εκσυγχρονισμός των δικτύων. Χωρίς επενδύσεις σε διευρυμένα και «έξυπνα» δίκτυα και αποθήκευση ενέργειας, η περαιτέρω διείσδυση των ΑΠΕ θα συνεχίσει να συναντά τεχνικά εμπόδια. Η ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης, όπως οι μπαταρίες, είναι κρίσιμη ώστε να αξιοποιείται πλήρως η παραγόμενη ενέργεια και να αποφεύγονται απώλειες. Παράλληλα, χρειάζεται αλλαγή προτεραιοτήτων: λιγότερα φωτοβολταϊκά σε αγροτικές εκτάσεις και περισσότερα σε στέγες, επιχειρήσεις, χώρους στάθμευσης και δημόσιες υποδομές. Καθοριστική είναι και η ενίσχυση των ενεργειακών κοινοτήτων, ώστε να γίνουν μαζικά εφαρμόσιμες από δήμους, επιχειρήσεις και πολίτες. Ενώ είναι απαραίτητη η αναβάθμιση των δικτύων του ΔΕΔΔΗΕ και η θέσπιση νέων φορολογικών κινήτρων.
Τέλος, η ενημέρωση και η τεχνική υποστήριξη των πολιτών παίζουν καθοριστικό ρόλο. Πολλοί ιδιοκτήτες κατοικιών ή μικρών επιχειρήσεων δεν γνωρίζουν τις διαθέσιμες επιλογές ή αποθαρρύνονται από την πολυπλοκότητα. Ένα εθνικό δίκτυο συμβουλευτικής, με απλές και διαφανείς διαδικασίες, μπορεί να επιταχύνει σημαντικά την υιοθέτηση των λύσεων.
Η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι μόνο περιβαλλοντική υποχρέωση· είναι ζήτημα οικονομικής ανθεκτικότητας και κοινωνικής συνοχής. Αν σχεδιαστεί σωστά, μπορεί να μειώσει τις ανισότητες, να δημιουργήσει θέσεις εργασίας και να καταστήσει τη χώρα ενεργειακά αυτάρκη. Το στοίχημα δεν είναι αν θα προχωρήσουμε, αλλά πόσο γρήγορα και με ποιους όρους θα το κάνουμε. Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να περιμένει. Οι λύσεις υπάρχουν αλλά χρειάζεται πολιτική βούληση για να εφαρμοστούν.
* www.kramaproperty.com
