Στις 19/6/2026, βρήκα στο facebook μια πάρα πολύ ενδιαφέρουσα ανάρτηση του καθ. Ανδρέα Λύτρα (Πάντειο Πανεπιστήμιο) με τον ταυτόσημο τίτλο «Η ιεραρχική γραφειοκρατία παρακμάζει. Η ομάδα εργασίας ακμάζει».
Η δημοσίευση έγινε από τον καθ Ανδ. Λύτρα μετά την δημοσιοποίηση του Eurofound (2026: σ. 37) που αναγράφει σήμερα: almost 6 in 10 workers (59 %) reported working in teams (σχεδόν 6 στους 10 εργαζόμενους (59%) δουλεύουν σε ομάδες). Σημαντικό μέρος από αυτές είναι αυτό-διευθυνόμενες ομάδες εργασίας.
Το Eurofound είναι ο Τριμερής Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας. Για το 2026, το πρόγραμμα εργασίας του Eurofound με τίτλο Supporting better policies for a strong social Europe (Υποστηρίζοντας καλύτερες πολιτικές για μια ισχυρή κοινωνική Ευρώπη) εστιάζει στην ποιότητα της εργασίας, τη φτώχεια, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την τεχνητή νοημοσύνη (AI) και τις επιπτώσεις στην αγορά εργασίας.
Δεν υπάρχει πλέον (τουλάχιστον ισοδύναμα με το παρελθόν) η κατάσταση στην οποία οι διευθυντές διοικούν τους εργαζόμενους με ακτιδική ιεραρχία. Η σχετική αυτονομία και αυτό-διευθυνόμενες ομάδες εργασίας ξεχωρίζουν ως ένα νέο φαινόμενο σήμερα. Θυμάμαι την δεκαετία του 1970 τις πειραματικές ομάδες της volvo στην Σουηδία, που απέδειξαν ότι οι ομάδες εργασίας υπερείχαν, σε παραγωγικότητα, αποτελεσματικότητα και ικανοποίηση των εργαζομένων, από την μέχρι τότε κυριαρχία της γραμμής παραγωγής …
Η ομάδα των εργαζομένων (οι οποίοι στη συντριπτική τους πλειονότητα είναι μισθωτοί!) κυριαρχεί, στις σύγχρονες οργανώσεις των επιχειρήσεων.
Η αποδεδειγμένη αιτιολόγηση είναι ότι: 5 άτομα μαζί παράγουν περισσότερο από 5 άτομα μόνα. Η τεχνολογία έκανε τον συντονισμό των εργαζομένων πιο φθηνό και αποτελεσματικό. Άρα η ομάδα εργασίας επικρατεί επί της γραφειοκρατικής πυραμίδας.
Η «ατομική καριέρα» είναι μύθος. Η ομαδική εργασία είναι ο κανόνας – 59%. Όσοι ζουν σε διαφορετικά μοντέλα εργασίας πρέπει να προετοιμαστούν. Το πιο αποδοτικό «ομαδικό» μοντέλο θα γίνει καθολικό, παντού.
Το 1975 στην Ανώτατη Βιομηχανική Σχολή Θεσσαλονίκης, ο καθ Ξουρής, μας έλεγε ότι τελικά η διοίκηση κάθε μορφής δομής-οργανισμού γίνεται από μικροομάδες, συνήθως άτυπες, οι οποίες δεν περιλαμβάνουν περισσότερους από 7-9 ανθρώπους. Μέχρι 8 άτομα μπορούν να επιτύχουν την άριστη προσωπική απευθείας επικοινωνία και να επιτύχουν τα καλύτερα αποτελέσματα.
Το 1966, ως μέλος της ενωμοτίας Αετών του 19ου Συστήματος Αεροπροσκόπων Αναλήψεως Θεσσαλονίκης, ακόμα θυμάμαι, που συμμετείχα στις διαδικασίες εκλογής του ενωμοτάρχη μας (τότε Κώστα Κουρμπέτη) για την αυτό-διοικούμενη μικροομάδα μας.
Είχαμε και τακτική εβδομαδιαία συνάντηση-συζήτηση για τις επιλογές μας, για την μορφή της εβδομαδιαίας μας «αναφοράς» (ένα καλλιτέχνημα), για τις προσεχείς μας εκδηλώσεις, για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων των μελών μας και όλα όσα μας απασχολούσαν τότε … (εξήντα χρόνια πριν … αυτά που σήμερα τα θεωρούν καινοτομίες …). Μάλιστα κάθε εβδομάδα είχαμε και το λεγόμενο Συμβούλιο Τιμής, όπου όλοι οι ενωμοτάρχες και υπενωμοτάρχες (εκλεγμένοι) αξιολογούσαμε το τί έγινε, και προγραμματίζαμε το τί θα γίνει … πριν 60 χρόνια … στην καλύτερη σχολή management μέχρι σήμερα (που είναι ο προσκοπισμός).
Σήμερα
Ο Τζέρεμι Ρίφκιν-Jeremy Rifkin (σημερινός διακεκριμένος Αμερικανός οικονομολόγος, κοινωνικός στοχαστής και σύμβουλος πολιτικής κλπ), στο βιβλίο του «Τρίτη Βιομηχανική Επανάσταση-The Third Industrial Revolution» αναφέρει την τάση για κατάργηση της διοικητικής ιεραρχικής πυραμίδας από την ισχύ της οριζόντιας συνεργασίας.
Φαίνεται ότι το επίπεδο της οριζόντιας συνεργασίας θα είναι σε ΤΟΠΙΚΟ επίπεδο, όπου τόπος έχει τρία κύρια χαρακτηριστικά: (1) κοινά γεωγραφικά χαρακτηριστικά, (2) κοινά πολιτιστικά χαρακτηριστικά και (3) πίστη όλων ότι έχουν κοινό μέλλον.
Έτσι μετά την «δολοφονία» της παγκοσμιοποίησης, από τις ΗΠΑ, την μητρόπολη της ιδιωτικής οικονομικής και τον υπερθεματιστή της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, σήμερα παντού διακρίνουμε στοιχεία έντονης τάσης για τοπικοποίηση, ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ή ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ.
ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ είναι (κατά τον καθ Γ. Δαουτόπουλο) «η σχεδιασμένη αλλαγή σε κοινοτικό επίπεδο που αποβλέπει στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης του τοπικού πληθυσμού και μπορεί να υποβοηθηθεί από έναν φορέα αλλαγής σε τρόπο ώστε να επιτευχθεί η μεγίστη δυνατή συμμετοχή των κατοίκων τόσο στον προσδιορισμό του περιεχομένου του τοπικού προγράμματος αλλαγής, όσο και στη διαδικασία υλοποίησής του».
Ο Κτηνοτροφικός Σύλλογος Περιφέρειας Αττικής, τον Ιουν 2022, μετά από ευρεία τοπική διαβούλευση διαμόρφωσε και δημοσιοποίησε το ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΥΠΑΙΘΡΟΥ 2040 (Rural Pact 2040), στο οποίο, από όσα μας είπε η κα Μάγδα Κοντογιάννη (6932094231), πρέπει να είναι στοχεύει (1) στις σταθερές χρήσεις γης για εξασφάλιση ποσοστού διατροφικής αυτάρκειας, (2) στην λειτουργία Αγροτικών Σχολείων Μαθητείας και (3) στην υποστήριξη της αγροτικής επιχειρηματικότητας με Αγροτικό Επιμελητήριο.
Προχθές με χαρά πληροφορήθηκα την ευρωπαϊκή στρατηγική «Right to Stay – Your Region, Your Future-Δικαίωμα στην Παραμονή» που είναι μια εμβληματική πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που στοχεύει στην καταπολέμηση της ερήμωσης της υπαίθρου και στην φροντίδα του φυσικού περιβάλλοντος, ώστε οι πολίτες να ΜΗΝ αναγκάζονται να μετακομίσουν λόγω έλλειψης ευκαιριών.
Το κοινωνικό ζυμωτήριο, όπου διαμορφώνονται οι συνθήκες της ευημερίας των ανθρώπων ενός τόπου, είναι οι εθελοντικές οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών (ΟΧΙ οι επονομαζόμενες μη κερδοσκοπικές εταιρείες της ιδιωτικής οικονομικής) και το ισχυρό χρηματοδοτικό μέσο της ΕΕ είναι το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο-ΕΚΤ.
Στην Ελλάδα ο εθελοντισμός δεν είναι το κύριο χαρακτηριστικό της συμπεριφοράς των κατοίκων, ενώ διάφορες δομές αυτοχαρακτηρίζονται οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών και οι πόροι του ΕΚΤ υφαρπάζονται, ακόμα και με νόμους της Βουλής ή με αποφάσεις των Κυβερνήσεων.
Για την καταγραφή, Δημήτρης Μιχαηλίδης
