Ο Ιωάννης ο Πρόδροµος, ο επονοµαζόµενος και Βαπτιστής, είναι µεγάλη φυσιογνωµία. Ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός του απένειµε τον τίτλο αυτό λέγοντας κανείς άνθρωπος δε στάθηκε µεγαλύτερος αυτού. Ο Ιωάννης είναι σύγχρονος του Χριστού, συγγενής και ηλικιακά λίγο µεγαλύτερος από τον Θεάνθρωπο Κύριο. Ζει στο µεταίχµιο δυο εποχών. Της προ Χριστού εποχής και της µετά Χριστόν. Αποτελεί, κατά κάποιο τρόπο, τη γέφυρα που ενώνει τις δυο ιστορικές περιόδους. Είναι προφήτης που προαναγγέλλει την έλευση του Κυρίου και ο Πρόδροµος και Βαπτιστής Του. Μεγίστη τιµή και ευλογία για τον Ιωάννη να γίνει ο Βαπτιστής του Κυρίου των πάντων.
Ο Ιωάννης (εξελληνισµένος τύπος του εβραϊκού ονόµατος Γιοχανάν, που σηµαίνει «παρά Θεώ εύρον χάριν»), γιός του Ζαχαρία και της Ελισάβετ, γεννήθηκε κατά θαυµαστό τρόπο από τους υπέργηρους γονείς του. Ο ερχοµός του προφητεύτηκε από τους προφήτες Ησαΐα και Μαλαχία (Ησαΐας 40,3. Μαλαχίας 3,1. Ματθαίος 3,3 και 11,13-14). Ο Θεός εισάκουσε τις προσευχές των γονιών του οι οποίοι θεωρούσαν ντροπή να είναι άτεκνοι και έστειλε άγγελο για να αναγγείλει το χαρµόσυνο γεγονός στον Ζαχαρία. Ο Ζαχαρίας χάρηκε, αλλά αµφέβαλε και δια τούτο έχασε την φωνή του µέχρι την ώρα που έγραψε στο πινάκιο το όνοµα του παιδιού Ιωάννης, όπως προανήγγειλε ο άγγελος.
Τον Ιωάννη αναφέρουν και οι τέσσερεις ευαγγελιστές. Περί της νεανικής ζωής του Ιωάννη και του ιδιωτικού του βίου καµία πληροφορία δεν υπάρχει εκτός της πολύ λιτής αναφοράς του Ευαγγελιστή Λουκά ότι: «το παιδίον ηύξανε και εκραταιούτο πνεύµατι και ήν εν ταις ερήµοις έως ηµέρας αναδείξεως αυτού προς τον Ισραήλ» (Λουκάς 1,80). Με τη λέξη «ερήµοις» χαρακτηρίζονται τα διάφορα µέρη της ίδιας της ερήµου της Ιουδαίας οι οποίες έφεραν διάφορες επιµέρους ονοµασίες και ασχολούνταν µε τη µελέτη των γραφών, νηστεία και προσευχή. Φορούσε µάλλινο ένδυµα από τρίχες καµήλας και στη µέση του δερµάτινη ζώνη. Η διατροφή του ήταν πολύ λιτή, άγριο µέλι και ακρίδες (Ματθαίος 3,1-5). Προετοίµαζε τον κόσµο να υποδεκτεί τον αναµενόµενο Μεσσία, τον Κύριο ηµών Ιησού Χριστό. Το κήρυγµά του είχε ως κύριο άξονα αναφοράς τη ρήση «ήγγικε γαρ η βασιλεία των ουρανών». Καλούσε τους ανθρώπους σε µετάνοια και βάπτιζε τους µετανοούντας µε νερό, προτυπώνοντας το βάπτισµα «δι’ ύδατος και Πνεύµατος» που µας προσφέρει σήµερα ο Χριστός στην Εκκλησία. Περιέρχονταν σε όλη την περιοχή του Ιορδάνη κηρύσσοντας βάπτισµα µετανοίας (Ματθαίος 3,1. Μάρκος 1,4. Λουκάς 3,3). Το κήρυγµα του Ιωάννη προσήλκυσε πάρα πολλούς ανθρώπους.
Πολλοί πήγαιναν για να τον ακούσουν από ολόκληρη την Παλαιστίνη, ακόµη πήγαν και στρατιώτες και Φαρισαίοι. Αυτό πολύ ανησύχησε το Μεγάλο Συνέδριο των Εβραίων το οποίο έστειλε αντιπροσωπεία για να πάει τι δει και να µάθει τι συνέβαινε µε τον Ιωάννη, από την οποία και έλαβε ως απάντηση σχετική προφητική ρήση του Προφήτη Ησαΐα «φωνή βοώντος εν τη ερήµω, ευθύνατε την οδόν Κυρίου» (κατά Ιωάννη).
Στον Ιορδάνη ποταµό πήγε και ο Χριστός και ζήτησε από τον Ιωάννη να τον βαπτίσει. Ο Ιωάννης αρνήθηκε γιατί ήξερε ποιον είχε µπροστά του, λέγοντας πως δεν είναι άξιος ούτε τα λουριά από τα παπούτσια Του να λύσει. Ο Χριστός του απάντησε ότι έτσι έπρεπε να γίνει και ο Άγιος Ιωάννης υπάκουσε, βάπτισε τον Κύριο.
Όταν ο Χριστός βαπτιζόταν τα νερά του Ιορδάνη εστράφησαν προς τα οπίσω, το Πνεύµα εφανερώθει εν είδη περιστεράς και η φωνή του Θεού Πατέρα ακούστηκε ονοµάζοντας τον βαπτισθέντα Κύριο Υιό Του. Έχουµε την φανέρωση της οµοουσίου και αδιαιρέτου Αγίας Τριάδος. Του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύµατος.
Μετά από αυτό ο Άγιος Ιωάννης δείχνοντας τον Ιησού λέγει «Ιδέ ο αµνός του Θεού, ο αίρων την αµαρτίαν του κόσµου». Αυτός είναι ο αµνός που κουβαλάει στον ώµο Του τις αµαρτίες όλου του κόσµου. Τις αµαρτίες του καθενός µας, του πεπτωκότος ανθρώπου. Τον πεσµένο στην αµαρτία άνθρωπο ήλθε ο Χριστός στον κόσµο να σώσει. Τους αµαρτωλούς, όχι τους αναµάρτητους. Οι µαθητές του Αγίου Ιωάννη Ανδρέας και Ιωάννης έγιναν αργότερα µαθητές του Κυρίου (Ιωάννης 1,35-41).
Όταν ο Χριστός άρχισε να δραστηριοποιείται δηµόσια µε λόγους, διδασκαλίες και θαύµατα ο κόσµος στράφηκε προς Αυτόν και άρχισε να εγκαταλείπει τον Ιωάννη. Ακολουθούσε το πρότυπο και εγκατέλειπε τον Πρόδροµο. Ο καθένας µας θα περίµενε ο άγιος να στεναχωρηθεί. Απεναντίας αυτός χαιρότανε πάρα πολύ.
Ήταν συµπεριφορά πραγµατικού χριστιανού και όχι αντίδραση ενός δασκάλου ή φιλοσόφου. Έβλεπε ο Πρόδροµος ότι ο σπόρος που έσπειρε άρχιζε να δίνει καρπούς, διότι ο Κύριος οδηγούσε τον κόσµο στη σωτηρία.
Στα κηρύγµατά του έλεγχε µε αυστηρότητα τις παρανοµίες και την ανηθικότητα όλων, ακόµα και των δυνατών της εποχής του. Έλεγξε µε δριµύτητα, δηµόσια, και τον τετράρχη της Γαλιλαίας και Περαίας Ηρώδη Αντύπα, για την ανήθικη ζωή του. Ζούσε παράνοµα µε τη σύζυγο του ζώντος αδελφού του Ηρώδη Φιλίππου, την Ηρωδιάδα (Μάρκος 6,18. Λουκάς 3,19). «Οὐκ ἐξεστὶ σοὶ ἔχειν, τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ σου». ∆εν σου επιτρέπεται από το νόµο του Θεού να έχεις τη γυναίκα του αδελφού σου, ο όποιος ζει ακόµα. Ο Ηρώδης θεωρούσε τον Ιωάννη δίκαιο και άγιο άνθρωπο και φοβόταν να τον τιµωρήσει από τις αντιδράσεις του κόσµου. Παρά ταύτα αναγκάστηκε να το κάνει όταν δεσµεύτηκε στη Σαλώµη, την κόρη της Ηρωδιάδας, να της κάνει ως δώρο ό,τι του ζητήσει. Γιατί πρότεινε αυτό ο Ηρώδης;; Γιατί η Σαλώµη χόρεψε πάρα πολύ λάγνα και προκλητικά στα γενέθλιά του και υπό την επήρεια του οίνου και της σαρκικής απόλαυσης. Αυτή συµβουλεύτηκε την µητέρα της Ηρωδιάδα, η οποία βρήκε την ευκαιρία να απαλλαγεί από τον Άγιο, ο οποίος την έλεγχε για τον έκλυτο βίο της. Συζούσε µε άλλον παρά το γεγονός ότι ο άνδρας της ζούσε.
Η Ηρωδιάδα συµβούλευσε την κόρη της να ζητήσει την κεφαλή του Αγίου επί πίνακι, όπως µας πληροφορούν οι ευαγγελιστές Ματθαίος (14,3-11) και Μάρκος (6,17-29). Έτσι, ο Ηρώδης ακούγοντας την επιθυµία της Σαλώµης διέταξε τον αποκεφαλισµό του Αγίου. Ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδροµος βρήκε µαρτυρικό θάνατο και παρέδωσε τη ψυχή του στον Κύριο. Το σώµα του ενταφιάστηκε από τους µαθητές του (Ματθαίος 14,12. Μάρκος 6,29), οι οποίοι µετά πήγαν να αναγγείλουν το θλιβερό γεγονός στον Ιησού (Ματθαίος 14,12). Η κεφαλή του µετά από εντολή της Ηρωδιάδας, ενταφιάστηκε κοντά στο ανάκτορο του Ηρώδη στη Μαχαιρούντα, όπου βρέθηκε από δύο µοναχούς που είδαν τον Άγιο στο όνειρό τους. Η κεφαλή του Αγίου Ιωάννη χάθηκε άλλες δύο φορές και όταν βρέθηκε µεταφέρθηκε οριστικά στην Κωνσταντινούπολη.
Ο Ιωάννης ο Πρόδροµος συγκαταλέχθηκε στην χορεία των µεγάλων Αγίων της Εκκλησίας µας και η µνήµη του τιµάται στις 7 Ιανουαρίου. Αξίζει να σηµειωθεί, η Εκκλησία αναφέρει πάντα το όνοµα του Αγίου µετά την Παναγία και βρίσκεται πάνω από κάθε άλλο Άγιο της Εκκλησίας µας, σύµφωνα µε το λόγο του Κυρίου «Αλήθεια σας λέω δεν έχει εγερθεί µεταξύ των γεννηµένων από γυναίκες µεγαλύτερος από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή» (Ματθ. 11,11). Αναγνωρίζεται ως ο µεγαλύτερος των Προφητών όπως αναφέρεται στο Απολυτίκιό του.
Ονοµάστηκε Βαπτιστής του λαού και του Χριστού στον Ιορδάνη ποταµό. Υπήρξε Μάρτυρας γιατί αποκεφαλίστηκε επισφραγίζοντας το έργο του µε το αίµα του. Υπήρξε µέγας ασκητής της ερήµου, τρεφόµενος µε ακρίδες και µέλι άγριο, σαν να ήταν πουλί. Γι’ αυτό σε πολλές εικόνες της βυζαντινής αγιογραφίας ο Άγιος εικονίζεται µε δυο φτερά φυτρωµένα στους ώµους του και την επιγραφή «το πτηνόν της ερήµου». Εικονίζεται στα εικονοστάσια των Ναών (τέµπλο) κατά κανόνα αριστερά του Κυρίου. Η Εκκλησία βγάζει ειδική µερίδα στην Αγία Πρόθεση στο όνοµα του. Κάθε Τρίτη είναι υµνολογικά αφιερωµένη στη µνήµη του.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδροµος είναι δηµοφιλής µεταξύ των Ελλήνων ορθοδόξων. Πολλοί άνθρωποι φέρουν το όνοµά του και πολλές εκκλησίες και εξωκλήσια είναι αφιερωµένα στην αγία µνήµη του.
Η αγία Εκκλησία µας τιµά την ιερά µνήµη του κατ’ έτος στις παρακάτω ηµεροµηνίες:
– 7 Ιανουαρίου, Σύναξη του Τιµίου Προφήτου Προδρόµου και Βαπτιστού Ιωάννου.
– 24 Φεβρουαρίου, Α’ και Β’ Εύρεσις της τιµίας κεφαλής του αγίου προφήτου, προδρόµου και βαπτιστού Ιωάννου.
– 25 Μαΐου, Γ’ Εύρεσις της τιµίας κεφαλής του αγίου προφήτου, προδρόµου και βαπτιστού Ιωάννου.
– 24 Ιουνίου, Γενέθλιον του Τιµίου Προφήτου Προδρόµου και Βαπτιστού Ιωάννου.
– 29 Αυγούστου, Αποτοµή της κεφαλής του Τιµίου Προφήτου Προδρόµου και Βαπτιστού Ιωάννου. Η ηµέρα τιµάται µε αυστηρή νηστεία.
– 23 Σεπτεµβρίου, Σύλληψις Τιµίου Προδρόµου.
Ἀπολυτίκιον Ἦχος δ’.
Ταχὺ προκατάλαβε.
Ἡ πρώην οὐ τίκτουσα, στεῖρα εὐφράνθητι, ἰδοὺ γὰρ συνέλαβες, Ἡλίου λύχνον σαφῶς, φωτίζειν τὸν μέλλοντα, πᾶσαν τὴν οἰκουμένην, ἀβλεψίαν νοσοῦσαν, χόρευε Ζαχαρία, ἐκβοῶν παρῥησίᾳ· Προφήτης τοῦ Ὑψίστου ἐστίν, ὁ μέλλων τίκτεσθαι.
Κοντάκιον Ἦχος α’.
Χορὸς Ἀγγελικὸς
Εὐφραίνεται λαμπρῶς, Ζαχαρίας ὁ μέγας καὶ ἡ πανευκλεής, Ἐλισάβετ ἡ σύζυξ, ἀξίως συλλαμβάνουσα, Ἰωάννην τὸν Πρόδρομον, ὃν Ἀρχάγγελος εὐηγγελίσατο χαίρων, καὶ οἱ ἄνθρωποι, ἀξιοχρέως τιμῶμεν, ὡς μύστην τῆς χάριτος.
Κάθισμα Ἦχος πλ. α’.
Τὸν συνάναρχον Λόγον.
Ἐλισάβετ στειρώσεως ἠλευθέρωται, ἡ Παρθένος δὲ πάλιν Παρθένος ἔμεινεν, ὅτε φωνῇ τοῦ Γαβριήλ, γαστρὶ συνέλαβεν, ἀλλ’ ἐν νηδύϊ προσκιρτᾷ τὸν ἐν γαστρὶ παρθενικῇ, Θεὸν προγνοὺς καὶ Δεσπότην, ὁ Πρόδρομος Ἰωάννης, εἰς σωτηρίαν ἡμῶν σαρκούμενον.
Ἕτερον Κάθισμα Ἦχος δ’.
Κατεπλάγη Ἰωσὴφ.
Θυμιῶντι ἐν ναῷ, τῷ Ζαχαρίᾳ Ἱερεῖ, Γαβριὴλ ἐξ οὐρανοῦ, ἐπέστη λέγων πρὸς αὐτον· Ὅτι ἐν γήρᾳ σου ἕξεις καρπὸν εὐκλεῆ. Καὶ στείρωσις ἡ πρίν, τῆς Ἐλισάβετ νυνί, λυθήσεται εὐθύς, καὶ ἀκαρπία γονῆς, καὶ συλλαβοῦσα τέξεται τὸν κήρυκα, τοῦ Ἰησοῦ τε καὶ Πρόδρομον. Αὐτῶν πρεσβείαις, Σωτὴρ τοῦ κόσμου, σῶσον τάς ψυχὰς ἡμῶν.
Ὁ Οἶκος
Τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον ἀναπτύξωμεν, ὁ Λουκᾶς ἡμῖν ἔγραψεν ὁ Ἱερὸς καὶ θαυμάσιος, καὶ τὴν τοῦ Προδρόμου θεασώμεθα σύλληψιν, τὴν φαιδρὰν καὶ ἐπίσημον· φησὶ γάρ, ὡς εἰσῆλθεν ὁ πρεσβύτης καὶ δίκαιος Ζαχαρίας, εἰς τὰ Ἅγια τῶν Ἁγίων τοῦ θυμιᾶσαι, τῷ τῆς ἐφημερίας καιρῷ, ἐπέστη αὐτῷ Γαβριήλ, εὐαγγελιζόμενος καὶ λέγων· Ἕξεις Ἱεράρχα υἱὸν ἐν τῷ γήρᾳ, Προφήτην τε καὶ Πρόδρομον, φωνήν τε καὶ κήρυκα, καὶ λύχνον ἀείφωτον, τὸν μύστην τῆς χάριτος.
ΜΥΡΓΙΩΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
Μαθηµατικός
