Γράφει η Ελένη Κονιαρέλλη – Σιακή.
Πολλές φορές βλέποντας στη θάλασσα τις κατεστραμμένες και επικίνδυνες βάρκες, καθώς και τα φουσκωτά των διακινητών που μεταφέρουν πρόσφυγες να χοροπηδούν στα κύματα του Αιγαίου, και τη μια στιγμή να φαίνονται και την άλλη να χάνονται, το πρώτο πράγμα που αναρωτιόμαστε με αγωνία είναι, αν θα καταφέρουν να κατεβάσουν «το θλιβερό» φορτίο τους σε κάποια απόκρυφη ξεχασμένη γωνιά των νησιών μας, ή δεν θα προλάβουν και θα χαθούν όλοι μέσα στο ορθάνοιχτο στόμα του σκοτεινού βυθού που χάσκει περιμένοντας την καθημερινή λεία του. Μετά, ο βίαιος και ανατριχιαστικός θόρυβος από τα ουρλιαχτά και τους θρήνους των ναυαγών θα κοπάσει απότομα και η πένθιμη σιωπή θα λάβει τη θέση του. Και η θάλασσα, σπρώχνοντας με οργή επάνω στα βράχια τη σχισμένη πλαστική βάρκα, θ’ αποχαιρετήσει τους αδίστακτους διακινητές που εξαφανίζονται τρέχοντας σαν αερικά μέσα στη σκοτεινή νύχτα για να σώσουν το τομάρι τους, αφού εκπλήρωσαν την αποτρόπαια δική τους αποστολή.
Αυτά συμβαίνουν με αμέτρητες σκοτεινές καταστάσεις, με πολλούς επικίνδυνους τσακωμούς στις κρυφές ακτές του συμπλέγματος των νησιών της χώρας μας, με τους διακινητές να αντιμάχονται με αδιανόητη σκληρότητα το Λιμενικό Σώμα, που πασχίζει να προστατέψει κάθε κομμάτι της γαλάζιας μας θάλασσας. Ιδιαίτερα στα νησιά του Β. Αιγαίου τους τελευταίους μήνες, και μετά από σημαντική μείωση του αριθμού αφίξεων προσφύγων, τώρα παρατηρούμε ότι τα στοιχεία αυτά παρουσιάζουν ανησυχητική άνοδο. Για παράδειγμα στη Λέσβο, την εβδομάδα από 24 – 30/7 ε.έ. αφίχθηκαν 411 παράτυποι μετανάστες, έναντι 24 κατά την αντίστοιχη εβδομάδα του 2022.
Αλλά, δεν είναι μόνο τα ελληνικά νησιά που πιέζονται ασφυκτικά από τις απάνθρωπες πράξεις των διακινητών.
Στην Ιταλία το μικρό νησάκι, η Λαμπεντούζα, δοκιμάζεται καθημερινά από μεγάλες ροές προσφύγων. Πρόσφατα, έφτασαν μέσα σε τρία 24ωρα, 8.500 πρόσφυγες, όταν όλοι οι κάτοικοι αυτού του μικρού νησιού είναι μόλις 6.000 άνθρωποι. Σήμερα το κέντρο υποδοχής του νησιού έχει χωρητικότητα μόνο 400 ατόμων, και οι εικόνες απελπισίας διαδέχονται η μια την άλλη. Η ένταση και οι διαπληκτισμοί δεν έχουν τέλος. Πολλοί κοιμούνται στους δρόμους ανάμεσα στα σκουπίδια, και άλλοι πηδούν τους φράχτες προσπαθώντας να φύγουν.
Όμως ποια είναι η Λαμπεντούζα στην αρχαιότητα, και τι βρίσκουμε στη Λαογραφία μας για τη σχέση της με την Ελλάδα;
Lampedusa στα Ιταλικά, και Λοπαδούσσα στα Αρχαία Ελληνικά. Κατά τους Έλληνες ναυτικούς: Λαμπηδούσα. Είναι ιταλικό νησί που βρίσκεται μεταξύ της Σικελίας και των ακτών της Τυνησίας. Πρόκειται για το αρχαίο νησί Λεπάδουσσα, όπως την αναφέρουν ο Στράβων και ο Κλαύδιος Πτολεμαίος, και είναι το μεγαλύτερο σε έκταση νησί του συμπλέγματος των Πελαγίων Νήσων. Διοικητικά ανήκει στον Δήμο Λαμπεντούζα και Λινόζα, ο οποίος περιλαμβάνει επίσης και τα μικρότερα νησιά Λινόζα (που είναι ηφαιστειογενές με πολλούς κρατήρες), και Λαμπιόνε. Έχει μήκος 11,2 χλμ., και πλάτος 3,7 χλμ., και συνολική έκταση 20,2 τ. χλμ. και πληθυσμό περίπου 6.000 κατοίκους.
Γεωγραφικά υπάγεται στην Αφρικανική Ήπειρο. Το περίεργο είναι ότι βρίσκεται πιο κοντά στην Αφρική, σχεδόν στη μισή απόσταση. Άλλο επίσης περίεργο είναι ότι, όταν βρίσκεσαι στο όμορφο αυτό μικρό νησάκι της Μεσογείου, η ώρα στα κινητά ρυθμίζεται από μόνη της στην ώρα της Τρίπολης, της πρωτεύουσας της Λιβύης.
Όμως, αυτό το νησί είναι γνωστό και διάσημο για δύο λόγους: Για τις χελώνες Καρέτα-Καρέτα που γεννούν στην άμμο τα αυγά τους, και για το τρομερό ναυάγιο που έγινε το 2013 στ’ ανοιχτά του νησιού με 366 νεκρούς πρόσφυγες και μετανάστες, να χάνουν τη ζωή τους. Η Λαμπεντούζα θεωρείται «Η Πύλη της Ευρώπης». Όμως, από το 1997 και έπειτα, περίπου μισό εκατομμύριο άνθρωποι ξεκίνησαν από την Αφρική διασχίζοντας τη Μεσόγειο ν’ αποβιβαστούν στο νησί χωρίς να το καταφέρουν, γιατί περισσότεροι από 15.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους.
Από τη Λαογραφία μας μαθαίνουμε ότι, η Λαμπεδούσσα ή Λαμπηδούσσα, όπως την αποκαλούσαν χαρακτηριστικά οι Έλληνες ναυτικοί και ιδίως οι ψαράδες, προπολεμικά, ήταν ένας από τους πιο σημαντικούς ψαρότοπους της Μεσογείου για τα μεγάλα αλιευτικά σκάφη. Ιδιαίτερα οι σπογγαλιείς της Αίγινας, αλίευαν σπόγγους στην περιοχή και τους μονοπωλούσαν επαγγελματικά για λογαριασμό των Ιταλών σπογγεμπόρων. Αυτά ήταν τα λεγόμενα «λαμπηδιανά» σφουγγάρια ή «λαμπηδιανοί» σπόγγοι, που ξεχώριζαν για την ομορφιά τους και είχαν μεγάλη ζήτηση. Επίσης, τα αλιευτικά σκάφη μετέφεραν αλιεύματα στον Γερολιμένα της Μάνης, και από εκεί τα προωθούσαν προς το εσωτερικό της Πελοποννήσου ή τα μεταφόρτωναν για τον Πειραιά. Τότε ο Γερολιμένας διέθετε αξιόλογες εγκαταστάσεις πάγου, αποθήκες, και άλλες σχετικές ευκολίες.
Η Λαμπεντούζα έχει υπέροχες παραλίες με ψιλή λευκή άμμο, με κρυστάλλινα γαλαζοπράσινα νερά, και εξαιρετικές τοποθεσίες για κατάδυση. Όμως είναι ένα νησί άνυδρο και το πόσιμο νερό του προέρχεται μόνο από τις βροχοπτώσεις. Εν τούτοις οι επισκέπτες που φτάνουν στο μικρό αυτό νησάκι είναι πολλοί, είτε με τις απευθείας ιταλικές αεροπορικές γραμμές, είτε με φέρι μπόουτ από τη Σικελία.
Για τους ντόπιους του νησιού, τα δυστυχήματα στα δρομολόγια Λιβύη-Ιταλία έχουν γίνει καθημερινά. Ο αριθμός των θανάτων στη θάλασσα αυξάνεται χρόνο με τον χρόνο. Το 2016 περισσότερα από 4.500 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στη θάλασσα. Μετά από τόσα ναυάγια, η Ιταλία ευαισθητοποιήθηκε και διέθεσε ειδικά κονδύλια για τη διάσωση των μεταναστών που έρχονται από διάφορες χώρες της Αφρικής, όπως Νιγηρία, Γουϊνέα, κ.ά. Για δύο χρόνια ο αριθμός των νεκρών σημείωσε μείωση. Όμως από το 2014 που ανέλαβε η Ε.Ε τις επιχειρήσεις διάσωσης και διέθεσε μικρότερα κονδύλια, ο αριθμός των νεκρών άρχισε πάλι να ανεβαίνει με μεγάλα αρνητικά ρεκόρ…
Πρόσφατα το μικρό νησί επισκέφτηκε η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν και η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι. Χαρακτήρισαν τις διαρκώς αυξανόμενες μεταναστευτικές ροές «αφόρητες» και υποσχέθηκαν να περιορίσουν το «κύμα» των προσφύγων.
Το αποτέλεσμα αυτής της θλιβερής υπόσχεσης που έμοιαζε περισσότερο με «έπεα πτερόεντα» ήταν: Μέσα σε τρία 24ωρα έφτασαν περισσότεροι από 8.500 πρόσφυγες στο ιταλικό νησάκι Λαμπεντούζα, των 6.000 κατοίκων…
