Γράφει ο
Χρήστος Ι. Π. Κολοβός
Ανεξάρτητος Ενεργειακός Σύµβουλος
∆ρ Μηχανικός Μεταλλείων – Μεταλλουργός Μηχανικός ΕΜΠ
τ. ∆ιευθυντής Μεταλλευτικών Μελετών & Έργων ∆ΕΗ ΑΕ/
Λιγνιτικό Κέντρο ∆υτικής Μακεδονίας – ck-energy.blogspot.com
Mε πρόσφατο άρθρο («Η λογική της απολιγνιτοποίησης») o Υφυπουργός Ενέργειας επιδόθηκε σε συστηµική παραπληροφόρηση. Για αποκατάσταση της πραγµατικότητας οι πολίτες πρέπει να ξέρουν τα εξής:
1) Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ λιγνίτης χρησιµοποιήθηκε για ηλεκτροπαραγωγή στη δεκαετία του 1950, ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΗΣΕΙ ΤΟ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ. Μετά τις ενεργειακές κρίσεις του 1973 και 1979 οι κυβερνήσεις Ν∆-Πασοκ αξιοποίησαν εντατικά τον ΕΛΛΗΝΙΚΟ λιγνίτη για λόγους αφενός ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ της χώρας και αφετέρου για ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΣΥΝΑΛΛΑΓΜΑΤΟΣ.
Είναι ΨΕΜΑ ότι η απολιγνιτοποίηση στην Ελλάδα πάει πίσω δεκαετίες! Το 2003 εντάχθηκε στο σύστηµα ο ΑΗΣ Μελίτης και η λιγνιτική παραγωγή κορυφώθηκε το 2005, καθώς το 1996 ήρθε το φυσικό αέριο. Επειδή οι ποσότητες είχαν ρήτρα take or pay (πληρώνεις είτε κάψεις είτε όχι) και δίκτυα διανοµής δεν είχαν ετοιµαστεί, το αέριο κατευθύνθηκε στην ηλεκτροπαραγωγή µέσω της ∆ΕΗ και ιδιωτικών εταιρειών. O ΑΗΣ Μελίτης έµπαινε πρώτος στο σύστηµα, «περιέργως» όµως από το 2007 αντιµετώπισε «πρόβληµα» εφοδιασµού µε λιγνίτη. Ταυτόχρονα, όπως αναλυτικά περιγράφεται σε άρθρο του τ. Προέδρου της ∆ΕΗ κ. Αθανασόπουλου, εφαρµόστηκαν «τεχνικές» στρέβλωσης της αγοράς, «εξασφαλίζοντας σε κάθε µονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο µία περίοδο αποπληρωµής της επένδυσης περίπου οκτώ χρόνια, χωρίς να λειτουργεί καν η µονάδα!»( https://www.kathimerini.gr/opinion/755340/apeileitai-i-viosimotita-tis-dei/).
2) Η ευστάθεια του ηλεκτρικού συστήµατος βασίζεται ευλαβικά στην ισορροπία ανάµεσα στην προσφορά και στη ζήτηση ηλεκτρισµού. Εάν η προσφορά ηλεκτρισµού υπολείπεται της ζήτησης, το ρεύµα δεν φτάνει για όλους. Αλλά εάν υπάρχει υπερπροσφορά, για την οποία δεν υπάρχει αντίστοιχη ζήτηση, υπάρχει άµεσος κίνδυνος αποσταθεροποίησης του συστήµατος και µπλακάουτ.
Το µερίδιο του λιγνίτη στην ηλεκτροπαραγωγή συσχετίζεται µε τις εκάστοτε ανάγκες σε «φορτίο βάσης» του ηλεκτρικού συστήµατος (µονάδες που καλύπτουν σταθερά τουλάχιστον την ελάχιστη ζήτηση ηλεκτρισµού), καθώς και µέρος του «µεταβαλλόµενου» φορτίου (που µεταβάλλεται στη διάρκεια του 24ώρου). Το 2012 η λιγνιτική παραγωγή ήταν 54,5% των συνολικών αναγκών. Αλλά ενώ τον Ιανουάριο 2010, στο 33ο συνέδριο της ΓΕΝΟΠ ∆ΕΗ, ο τότε Υφυπουργός Ενέργειας κ. Μανιάτης δήλωνε πως «Ο λιγνίτης θα εξακολουθεί να κατέχει τη δική του θέση στο µίγµα καυσίµου της Χώρας και ο σχεδιασµός της Κυβέρνησης είναι να εξαντληθούν τα ήδη ανοικτά λιγνιτικά πεδία, επενδύοντας σε νέες σύγχρονες Μονάδες αντιρρυπαντικής τεχνολογίας προς αντικατάσταση των παλαιών ρυπογόνων Μονάδων», τον Οκτώβριο 2010 δήλωνε στη Βουλή «βαδίζουµε, όσο πιο γρήγορα µπορούµε, σε µια άλλη κατεύθυνση: Πλήρης αντικατάσταση των περισσότερων µονάδων της ∆ΕΗ που καίνε λιγνίτη µε µονάδες ίδιας, ή ανάλογης δυναµικότητας που θα καίνε πια το πολύ πιο ευγενές καύσιµο, το φυσικό αέριο». Ενδιάµεσα µας είχαν βάλει στα µνηµόνια.
3) Τον λιγνίτη ∆ΕΝ τον αντικατέστησαν οι ΑΠΕ. Οι θερµικές µονάδες είναι «κατανεµόµενες» στον ηµερήσιο ενεργειακό προγραµµατισµό, ενώ αιολικά & φωτοβολταϊκά ∆ΕΝ είναι «κατανεµόµενα» λόγω της τυχαιότητάς τους. Οι «κατανεµόµενες» µονάδες αντικαθίστανται ΜΟΝΟ µε «κατανεµόµενες» µονάδες. Το φυσικό αέριο αντικατέστησε το λιγνίτη στην παραγωγή «φορτίου βάσης», ενώ αιολικά & φωτοβολταϊκά αντικατέστησαν το φυσικό αέριο στην παραγωγή «µεταβαλλόµενων φορτίων». Γι’ αυτό το «Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια & το Κλίµα» προβλέπει τη διατήρηση ΜΕΧΡΙ ΤΟ 2050 πολλών µονάδων φυσικού αερίου. Ο Α∆ΜΗΕ θέλει πρώτα να αρχίσει να δουλεύει η νέα µονάδα φυσικού αερίου στην Αλεξανδρούπολη, πριν κλείσουν την Πτολεµαΐδα 5. Μέχρι το 2050 προβλέπεται να έχουµε 59,9GW φωτοβολταϊκών, χερσαίων και θαλάσσιων αιολικών, αλλά, ΌΛΕΣ ΑΥΤΕΣ ΟΙ «Α»ΠΕ ∆ΕΝ ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΈΛΛΗΝΕΣ: εδώ θα έχουµε ρεύµα κυρίως από φυσικό αέριο.
4) Η χρήση του άνθρακα µειώθηκε στην ΕΕ επειδή η ∆υτική Ευρώπη ∆ΕΝ ΕΧΕΙ πλέον (οικονοµικά απολήψιµα) αποθέµατα, γι’ αυτό και πολλές χώρες εισάγουν λιθάνθρακα. Αντίθετα, χώρες της Κεντρικής & Ανατολικής Ευρώπης έχουν. Η Πολωνία πρόσθεσε ΛΙΓΝΙΤΙΚΗ µονάδα το 2021 (Turów 11 -Unit 7R)! Η Γερµανία το 2012, (ΒοΑ3, Neurath), και, µετά το κλείσιµο των πυρηνικών, τώρα τρέχει να προσθέσει µονάδες φυσικού αερίου. Στην Ελλάδα έχουµε ΚΑΙ αποθέµατα ΚΑΙ ανοικτά ορυχεία ΚΑΙ σύγχρονες λιγνιτικές µονάδες. Αλλά, αν κάψουµε ΕΛΛΗΝΙΚΟ λιγνίτη, ∆ΕΝ θα κάψουµε ΕΙΣΑΓΟΜΕΝΟ φυσικό αέριο.
5) Οι παλιές µονάδες των δεκαετιών 1970 & 1980 ήταν προγραµµατισµένο να αντικατασταθούν µε νέες: το επενδυτικό πρόγραµµα της ∆ΕΗ το 2008 έλεγε για 2 λιγνιτικές µονάδες (Πτολεµαΐδα 5 & Μελίτη 2), 2 λιθανθρακικές και 2 µονάδες φυσικού αερίου. Ωστόσο ήδη η Μελίτη 1 αντιµετώπιζε τα πιο πάνω «περίεργα» προβλήµατα τροφοδοσίας και η Μελίτη 2 δεν έγινε ποτέ. Ο προγραµµατισµός έµεινε µέχρι τη χρεοκοπία του 2010. Κι αντί να δουλεύει ο ΑΗΣ Μελίτης, ο λιγνίτης εξάγεται στους Σκοπιανούς, στα Μπίτολα, απ’ όπου παίρνουµε ρεύµα και καυσαέρια.
6) Τη χαριστική βολή στον λιγνίτη ∆ΕΝ «την έδωσε το σύστηµα εµπορίας των ρύπων της Ευρωπαϊκής Ένωσης», αλλά οι πολιτικοί. Η αγορά αποτιµούσε το φόρο CO2 (διοξείδιο του άνθρακα) στα 5-6 ευρώ και οι πολιτικοί χειραγώγησαν άγρια την τιµή, µε απόφαση του Συµβουλίου Κορυφής της ΕΕ στις 27/2/2018 και την Ο∆ΗΓΙΑ (ΕΕ) 2018/410 της 14/3/2018. Απ’ τα €5-6 την πήγαν µέχρι τα €98 και πληρώνουµε οι πολίτες.
Επιπλέον, η ΕΕ δεν έχει σύστηµα εµπορίας «ρύπων», αλλά «δικαιωµάτων εκποµπών αερίων του θερµοκηπίου». Έτσι λένε το φόρο CO2. Πρόκειται για µια ΣΚΟΠΙΜΗ ΚΑΙ ΠΡΟΠΑΓΑΝ∆ΙΣΤΙΚΗ ∆ΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ: το CO2 ∆ΕΝ ΕΙΝΑΙ ΡΥΠΟΣ! Είναι το αέριο που δίνει ζωή στον πλανήτη! Και δεν προκαλεί καµιά «υπερθέρµανση», καθώς η περιεκτικότητά του στην ατµόσφαιρα αυξάνεται αφού πρώτα αυξηθεί η θερµοκρασία, όχι το αντίστροφο.
7) Αρχές καλοκαιριού 2021 ξεκίνησε η άνοδος της τιµής του φυσικού αερίου, αµέσως εµφανίστηκε η «Ρήτρα Αναπροσαρµογής» και την 1/10/2021 η κυβέρνηση θέσπισε το Ταµείο Ενεργειακής Μετάβασης (ΤΕΜ), µε το οποίο χρηµατοδότησε τους παρόχους ηλεκτρισµού και φυσικού αερίου. Μέχρι και το 74,9% των εσόδων από δικαιώµατα εκποµπών προβλέφθηκε να πηγαίνει στο ΤΕΜ. Το 2023 δόθηκαν στο ΤΕΜ 1,132 δισεκατοµµύρια και το 2024 455,644 εκατοµµύρια ευρώ (στοιχεία ΕΕ). Πρόκειται για επιδότηση κυρίως του ΕΙΣΑΓΟΜΕΝΟΥ φυσικού αερίου και βγήκε από την τσέπη µας. Όπως από την τσέπη µας βγήκαν τόσο τα ΕΠΤΑ δισεκατοµµύρια, που είπε ο πρωθυπουργός πως πληρώσαµε το 2022 για εισαγωγές φυσικού αερίου αντί για ένα δισεκατοµµύριο, όσο και τα πάνω από ∆ΕΚΑ δισεκατοµµύρια, που δόθηκαν στους παρόχους στην κρίση 2022-23.
8) Τα πιο πάνω ίσως δεν τα γνωρίζει ο κ. Τσάφος, αφού από το 2006 µέχρι το 2022 δούλευε σε θέµατα φυσικού αερίου στη Βόρεια Αµερική. Όπως διαβάσαµε το 2022, είναι «Ο άνθρωπος των ειδικών αποστολών στα ενεργειακά» και «υπέρµαχος του LNG ως τη µοναδική εναλλακτική επιλογή για την Ευρώπη. Με λίγα λόγια, να µπορέσει η Ευρώπη να προµηθευτεί ακόµη περισσότερο αµερικανικό υγροποιηµένο φυσικό αέριο και να µειώσει τις εισαγωγές φυσικού αερίου µέσω αγωγών από τη Ρωσία.» (https://www.protothema.gr/greece/article/1246318/nikos-tsafos-o-anthropos-ton-eidikon-apostolon-sta-energeiaka/)
9) Αν ήθελαν (από το 2010!) να κλείσουν το λιγνίτη, ας τον αντικαθιστούσαν µε ΕΛΛΗΝΙΚΟ φυσικό αέριο! Παρόλο που ο πρωθυπουργός το 2019 είχε εξαγγείλει απολιγνιτοποίηση για το 2028, η ∆ΕΗ, µε επιστολή της προς τη ΡΑΕ και τον Α∆ΜΗΕ τον Φεβρουάριο 2021, ζήτησε την απόσυρση των λιγνιτικών µονάδων από τον Αύγουστο του 2021! (Πρακτικά Βουλής 4/4/2022). Τώρα παίζουν µε την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας και τη νοηµοσύνη µας.
10) Τέλος, συµφωνώ απόλυτα: εκτός απ’ το λιγνίτη, η Ελλάδα έχει εθνικό καύσιµο ΚΑΙ τον ήλιο. Αλλά γιατί έχουν κάνει εντελώς ασύµφορο το να βάλουµε ΌΛΟΙ φωτοβολταϊκά στις στέγες και στα µπαλκόνια µας, όπως ΣΕ ΌΛΟ το ∆υτικό Κόσµο; Σχεδόν 28,5GW φωτοβολταϊκά ΣΤΙΣ ΣΤΕΓΕΣ της Αυστραλίας, πάνω από 1,2 εκατοµµύρια φωτοβολταϊκά ΣΤΑ ΓΕΡΜΑΝΙΚΑ ΜΠΑΛΚΟΝΙΑ, µε 0% ΦΠΑ & επιδοτήσεις. Απλά, αν παράγουµε µόνοι µας ηλεκτρισµό, τι θα µας πουλάνε οι 5-6 πάροχοι;
