Γράφει ο Νίκος Καρούσος: Πολιτικός Μηχανικός
1. ΠΕΡΙ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ
H λέξη «Χωροταξία», άγνωστη δυστυχώς στο μεγαλύτερο μέρος των πολιτών, φαίνεται ότι αγνοείται επιλεκτικά και από τους αρμόδιους υπουργούς όλων των κυβερνήσεων, αλλά κυρίως από τους δημάρχους και περιφερειάρχες. Αυτούς που είχαν και έχουν την ευθύνη για ζωτικές αποφάσεις που αφορούν στην ποιότητα ζωής και στην πολυσυζητημένη καθημερινότητα του πολίτη, στο πολεοδομικό σύμπλεγμα της Αθήνας. Και λέμε επιλεκτικά γιατί η χωροταξία παρουσιάζει ενδιαφέρον, τόσο για τις κυβερνήσεις όσο και για τις τοπικές ηγεσίες, μόνο στον βαθμό που οι προβλεπόμενες από αυτήν ρυθμίσεις πρόκειται να διευκολύνουν την ακόμη μεγαλύτερη εκμετάλλευση της γης και του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος.
Η «Τάξη στον Χώρο», που είναι το αντικείμενο της επιστήμης που λέγεται Χωροταξία, και το Φυσικό Περιβάλλον, χρησιμοποιούνται από τη μεν Πολιτεία για να «κλείνουν τρύπες» σε ελλειμματικούς προϋπολογισμούς, από τους δε ιδιώτες ως μέσον προσπορισμού χρημάτων και πλουτισμού.
Αν η χωροταξία είναι σχετικά άγνωστη έννοια, η «φέρουσα ικανότητα» είναι σε όλους, λίγο ως πολύ, γνωστή. Όλοι γνωρίζουν ότι μια κατασκευή, ένα κτίριο, δεν μπορεί να «σηκώσει» με ασφάλεια φορτία πάνω από κάποιο όριο. Και το όριο αυτό καθορίζεται επακριβώς με επιστημονικές μεθόδους. Το ίδιο ακριβώς ισχύει και με την ανάπτυξη των πόλεων. Με επιστημονικές μεθόδους καθορίζονται τα όρια, οι προδιαγραφές και οι απαιτήσεις δηλαδή, που διασφαλίζουν τις ανάγκες των κατοίκων για μια οργανωμένη και ασφαλή διαβίωση μέσα σ’ αυτές.
Η υπέρβαση των ορίων αυτών, των προδιαγραφών δηλαδή που ορίζονται από τα χωροταξικά σχέδια, έχει συνέπειες καταστροφικές. Συνέπειες που μπορεί να μην είναι άμεσα αντιληπτές, όπως η κατάρρευση ενός κτηρίου από την υπέρβαση των φορτίων που μπορεί να «σηκώσει», είναι όμως εξ ίσου επικίνδυνες και οδυνηρές για τους κατοίκους που ζουν, κινούνται και δραστηριοποιούνται μέσα σε ένα πολεοδομικό συγκρότημα. Αυτές, μεταξύ των άλλων, είναι: κατασπατάληση χρόνου και ενέργειας για τις μετακινήσεις, ρύπανση, προβλήματα υγείας και άγχους, προβλήματα για τους νέους και τα παιδιά, αύξηση της εγκληματικότητας, καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος κ.λπ.
Η πορεία της χώρας μας ακολουθούσε πάντα μια πορεία χρονικής υστέρησης σε όλους τους τομείς, σε σχέση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, κυρίως λόγω ιστορικών συγκυριών. Γι’ αυτό, πολιτικοί, δημοκρατικοί και άλλοι θεσμοί κοινωνικής οργάνωσης λειτούργησαν στη χώρα μας με καθυστέρηση. Εν προκειμένω, η καθυστερημένη εφαρμογή σύγχρονων κανόνων πολεοδομίας, συνέβαλε σημαντικά στη σημερινή εικόνα της στρεβλής ανάπτυξης του πολεοδομικού ιστού μέσα στο Λεκανοπέδιο της Αθήνας. Πιο συγκεκριμένα δύο ήταν οι καθοριστικοί λόγοι:
• Ο πρώτος και σημαντικότερος λόγος ήταν η άναρχη και αυθαίρετη δόμηση στην ευρύτερη περιοχή του Λεκανοπεδίου, που οφειλόταν κυρίως στις μετακινήσεις μεγάλων πληθυσμιακών ομάδων από εξωτερική και εσωτερική μετανάστευση προς την Πρωτεύουσα (1922, μεταπολεμικά χρόνια κλπ.).
• Ο δεύτερος λόγος που εξακολουθεί μέχρι σήμερα να υφίσταται, είναι η πελατειακή αντίληψη των εκάστοτε πολιτικών ηγεσιών της χώρας. Αυτές από τη μια εξυπηρετούσαν διαχρονικά τα συμφέροντα των οικονομικά ισχυρών, και από την άλλη ως αντίβαρο επέτρεπαν και υπέθαλπαν τη σιωπηρή καταστρατήγηση κοινά αποδεκτών κανόνων κοινωνικής συμπεριφοράς και τη μικροπαραβατικότητα.
Στα πλαίσια αυτά ήταν και η ανοχή στην καταπάτηση δημόσιων χώρων, μεταξύ των οποίων και η κατάληψη τμημάτων ρεμάτων και παραρεμάτιων περιοχών. Είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό ότι ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα στην Αθήνα, αλλά και στους άλλους δήμους του Λεκανοπεδίου, έχουν ενταχθεί στο εγκεκριμένο Ρυμοτομικό Σχέδιο, ενώ διασχίζονται από τμήματα μικρότερων ή μεγαλύτερων χειμάρρων. Δηλαδή από σημεία που η φύση είχε διαμορφώσει από αιώνες στο πέρασμα του χρόνου, να διέρχονται από εκεί τα νερά της βροχής. Τα αποτελέσματα των επιλογών αυτών είναι γνωστά, και όλοι τα ενθυμούνται κάθε φορά που συμβαίνουν διάφορα «ακραία φαινόμενα».
Σήμερα, που δεν υφίστανται οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες των δεκαετιών 1940-1970, εξακολουθεί να εφαρμόζεται η ίδια πολιτική. Δηλαδή οι περιοχές που εντάσσονται στο Πολεοδομικό Σχέδιο, εντάσσονται με βάση την ήδη διαμορφωμένη κατάσταση, και με δεδομένη την απαίτηση των οικοπεδούχων να μη θιγούν στο ελάχιστο οι αυθαίρετες και παράνομες κατασκευές τους.
Η απόφαση της μεταφοράς αρμοδιοτήτων των Πολεοδομικών Υπηρεσιών από την Κεντρική Διοίκηση στην Τοπική, χωρίς σχεδιασμό και χωρίς μέριμνα για την απαιτούμενη μεταφορά της σχετικής εμπειρίας και τεχνογνωσίας, ήταν μια ακόμα εγκληματική επιλογή του «εκσυγχρονισμού» της περιόδου 1997-2004. Αυτή η επιλογή διέλυσε πολλούς τομείς της Δημόσιας Διοίκησης της χώρας, που παρά τις αδυναμίες και παθογένειες τους, λειτουργούσαν.
Η διαδικασία ένταξης στο Πολεοδομικό Σχέδιο που αναφέρθηκε παραπάνω, ακολουθήθηκε λίγο-πολύ σε όλους τους δήμους του Λεκανοπεδίου της Αθήνας, που ασφυκτιά λόγω της εξαφάνισης – ιδιωτικοποίησης των ελαχίστων δημόσιων χώρων που έχουν απομείνει. Σημαντικό ρόλο σε αυτό έχει παίξει και η οικονομική αδυναμία των Δήμων να αποπληρώσουν τις αποζημιώσεις λόγω απαλλοτρίωσης, που τελευταία αίρονται με μεγαλύτερη ευκολία από ότι στο παρελθόν.
Είναι τρομακτικό, και συγχρόνως απίστευτο, ότι η Αθήνα βρίσκεται στην 4η θέση πριν το τέλος, αναφορικά με τους χώρους πρασίνου που αντιστοιχούν σε κάθε πολίτη. Μόλις 0,96 m2 πρασίνου ανά κάτοικο! Βάσει της έκθεσης του ΟΟΣΑ, η Αθήνα έχει χειρότερη αναλογία πρασίνου ακόμα κι από πόλεις που βρίσκονται κυριολεκτικά μέσα στην έρημο ή πάσχουν από υπερβολική τσιμεντοποίηση, όπως η Τιχουάνα στο Μεξικό, το Λας Βέγκας στις ΗΠΑ, η Βενετία στην Ιταλία και η Τσανγκγουόν στη Νότια Κορέα.
Επισημαίνεται ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) θεωρεί πως η ελάχιστη αναλογία πρασίνου στις πόλεις, δεν πρέπει να είναι κάτω από 9 m2/κάτοικο, που σημαίνει πως η Αθήνα σήμερα βρίσκεται 10 φορές κάτω από το συγκεκριμένο όριο. Υπενθυμίζεται, ότι το 2004 μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες, η αναλογία για την Αθήνα ήταν 2,55 m2 πρασίνου ανά κάτοικο!*
Ο Μιχ. Δεκλερής, επίτιμος αντιπρόεδρος του Σ.τ.Ε., στην ομιλία του με θέμα: «Η Ιδιωτικοποίηση της Δημοσίας Κτήσεως» είχε εύστοχα επισημάνει: «Με την υψηλή τέχνη της νομοθετικής πανουργίας, η Ελληνική Δημοκρατία γίνεται “Ελλάς Α.Ε.” και εκποιείται». Τόνιζε μάλιστα πως το ζήτημα είναι «εθνικών διαστάσεων» και με τρομακτικές επιπτώσεις.
ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ
* https://www.topontiki.gr/2022/03/16/athina-oute-ena-t-m-prasinou-gia-kathe-katiko-chiroteri-analogia-akoma-ki-apo-polis-tis-erimou-photos-video
