Σχόλια & Σχολιανά [24/1]

Υπάρχουν & ηθικοί κανόνες πολέμου. Το παρακάτω κείμενο φίλοι αναγνώστες είναι προϊόν μιας συζητήσεως που είχα με τον εκδότη της ΑΜΑΡΥΣΙΑΣ. Σχολιάζαμε την αγριότητα που παρακολουθεί η ανθρωπότητα, στα όσα εφαρμόζονται σήμερα στις συρράξεις, που δεν έχουν κανένα ηθικό έρεισμα και δεν τηρούν τους νόμους του πολέμου. Υπάρχουν νόμοι που προβλέπουν τις συμπεριφορές των νικητών έναντι των ηττημένων. Υπάρχει πολεμικό δίκαιο.

Ταξινομώντας τα βιβλία μου, βρήκα τις επιστολές που ανταλλάξανε τότε ο Εσάτ πασάς και ο διάδοχος Κωνσταντίνος, προ της παραδόσεως των Ιωαννίνων.

Ήταν το 1912. Τα Γιάννενα πολιορκούσε ο ελληνικός στρατός από τις 5 Οκτωβρίου 1912 έως τις 10 Ιανουαρίου 1913 υπό τον Αντιστράτηγο Κων/νο Σαπουτζάκη. Πλησίαζε η ώρα και ο οθωμανικός στρατός, ενισχύθηκε με 40.000 άνδρες, που φέρανε από την Σερβία και με 108 πυροβόλα. Απ’ την ελληνική πλευρά έφθασε στις 10 Ιανουαρίου 1913 μια μεραρχία στρατού, υπό τον διάδοχο Κωνσταντίνο και εγκαταστάθηκε στην Φιλιππιάδα.

Μετά το πέρας των ετοιμασιών για την απελευθέρωση της πόλεως των Ιωαννίνων και προ της επιθέσεως των Ελλήνων, οι οποίοι είχαν βεβαία την έκβαση της μάχης, επειδή ο στρατός της Κορυτσάς αφαιρούσε κάθε ελπίδα διαφυγής και η αιχμαλωσία του οθωμανικού στρατού ήταν βεβαία.

Γι’ αυτό, προ του βεβαίου αποτελέσματος και προ της επιθέσεως, αντηλλάγησαν επιστολές, μεταξύ του αρχιστρατήγου διαδόχου και του Εσάτ πασά, στην προσπάθεια αποφυγής της αιματοχυσίας, μια που οι Οθωμανοί κατά τις συζητήσεις στο Λονδίνο, για τη σύναψη ειρήνης, είχαν παραιτηθεί των εδαφών μας από Θράκης μέχρι Αδριατικού Πελάγους. Τότε, μεταξύ των στρατιωτικών ηγετών, οι ανταλλασσόμενες επιστολές διεκρίνοντο από ιπποτικής μορφής φιλοφρονήσεις, έστω κι αν ήταν στα χαρακώματα. Αυτά σίγουρα θα φανούν εξωπραγματικά στους βάρβαρους καιρούς της τυφλής βίας και της άγριας αιμοβορίας των νεοβαρβάρων.

Παραθέτω τα γράμματα που αντηλλάγησαν μήπως και μάθουν και κάποια νέα παιδιά, πως η βία, η αγένεια και η καταστροφική μανία δεν διέκριναν επ’ ουδενί τους Έλληνες. Ακόμα και σε περιόδους συρράξεων, η ευγένεια των Ελλήνων -διότι είχαν το δίκιο με το μέρος τους- συμπαρέσυρε και τους αντιπάλους, σε ανάλογες συμπεριφορές. Ακόμα και σήμερα οι Έλληνες αντιδρούν στην αδικία. Ακόμα σώζοντας κάποιες αξίες μας.

Προς τον διοικητήν του οθωμανικού στρατού Ιωαννίνων Εσάτ πασά

Εξοχότατε
Προσφεύγω εις υμάς, εν ονόματι της ανθρωπότητος και του πολιτισμού, προ της τελικής εφόδου, όπως αποφευχθεί η αιματοχυσία πολλών ηρώων και όπως περιφρουρηθεί η πόλις εκ καταστροφής, ήν θα φέρει η μάχη εις τας πύλας ταύτης. (Προχωρεί στις εξηγήσεις που αναφέρθηκαν πιο πάνω και συνεχίζει).

Εάν πρόκειται δια την τιμήν και δόξαν των όπλων σας, είμαι έτοιμος εν περιπτώσει παραδόσεως της πόλεως εις τον στρατόν μου, προ της ορμητικής εφόδου, να επιτρέψω εις τον στρατόν Σας, να εξέλθει της πόλεως με όλην την πολεμικήν τιμήν και δόξαν και με τα όπλα και στρατιωτικά του είδη και να μεταφερθή εις κατάλληλον σημείον.

Συγχρόνως εγγυώμαι ότι θα επιδειχθή σεβασμός προς θρησκείαν, ζωήν τιμήν και περιουσίαν των Μουσουλμάνων. Είναι ματαία η επιμονή σας διατηρήσεως των Ιωαννίνων μέχρι της ειρήνης, με την ελπίδα ότι αυτή θα είναι προσεχής. (Τους εξηγεί ότι τότε είχαν διακοπεί οι διαπραγματεύσεις, γιατί έγιναν διάφορα στην Κωνσταντινούπολη, του υπενθυμίζει πως η ειρήνη θα αργήσει και η υπογραφή της θα είναι προσεχώς και του εξηγεί πως η απώλεια των Ιωαννίνων δεν θα του παράσχει ευθύνες, γιατί η χώρα του είχε παραιτηθεί των ελληνικών περιοχών. Και διότι ο αρχιστράτηγος ήταν αποφασισμένος να καταλάβει την πόλη και θεώρησε άδικη την αιματοχυσία και την αιχμαλωσία των στρατιωτών του Εσάτ πασά). Και τελειώνει:

Εάν η Υμετέρα εξοχότης, δέχεται κατ’ αρχήν τις προτάσεις μου, παρακαλώ όπως μου απαντήσει δι’ αξιωματικού ερχομένου προς τους προφυλακάς μου δια της μεγάλης οδού! Εγώ δ’ έχω την στερεάν απόφασιν και την επιθυμίαν να καταλάβω οπωσδήποτε τα Ιωάννινα. Παρακαλώ όπως δεχθήτε την έκφρασιν την εκτιμήσεώς μου Εξοχότατε Πασά.

Αρχηγός της Στρατιάς Μακεδονίας και Ηπείρου
Κωνσταντίνος ∆ουξ της Σπάρτης

Όπως γράφει η ιστορία, ο Εσάτ προς στιγμήν σκέφθηκε να ζητήσει ανακωχή μέχρις ότου αποφανθεί η Τουρκική κυβέρνηση για την πρόταση αυτή, διότι ο στρατός του υπέφερε από έλλειψη τροφίμων. Κάθε στρατιώτης έπαιρνε 200 γραμμάρια ψωμί την ημέρα. Συμφώνησαν μαζί του κι άλλοι Τούρκοι στρατηγοί αλλά ο διοικητής της ∆υτικής Στρατιάς Αλή Ριζά πασάς τους το απαγόρευσε. Τότε ο Εσάτ απάντησε στον Κωνσταντίνο με επιστολή στις 18 Ιανουαρίου 1913.

Προς τον Αρχηγό του Ελληνικού Στρατού
∆ούκα της Σπάρτης Κωνσταντίνον

Υψηλότατε Πρίγκιψ
Τα εν ονόματι της ανθρωπότητος και του πολιτισμού γενομένας προτάσεις της Υμετέρας Υψηλότητος ανέγνωσα μετά της αυτής σοβαρότητος και λεπτότητος και μετά πλήρους σεβασμού. Αναφέρω ότι διαθέτομεν τα απαιτούμενα συν Θεώ δια την άμυναν των Ιωαννίνων κατά πάσης ενεργείας του θαρραλέου Στρατού Σας.