Γράφει ο Χρήστος Στρυφτός
Ιστορικός
Ογδόντα έξι χρόνια συµπληρώνονται εφέτος από εκείνο το ταραγµένο πρωινό της ∆ευτέρας 28ης Οκτωβρίου 1940. Το έπος του 1940 αφενός γράφτηκε στις ένδοξες και γενναίες µάχες του ελληνικού στρατού στις βουνοκορφές τις Πίνδου, αφετέρου όµως η όλη αυτή ιστορία ξεκίνησε εκείνο το πρωί στην πρωθυπουργική κατοικία του Ιωάννη Μεταξά στην Κηφισιά.
Οι κύκλοι της σύγχρονης δηµόσιας ιστορίας κι ελληνικής ιστοριογραφίας δεν αφήνουν και µεγάλο περιθώριο στην µελέτη και στην αναγνώριση της πρώτης αυτής άρνησης της Ελλάδας στο αίτηµα του Άξονα για συνεργασία. Η σηµερινή τουλάχιστον ελληνική ιστοριογραφία και περισσότερο η µαρξιστική σχολή αυτής εξετάσει αυτό το γεγονός καθαρά ως µια και µοναδική λαϊκή εντολή εναντίον της ιταλικής φασιστικής επιβουλής.
Το µείζον πρόβληµα εδώ φυσικά είναι ότι ο πρωταγωνιστής της ελληνικής πλευράς κι ο πραγµατικός εντολέας όλης αυτής της υπόθεσης ήταν ένας γερµανοµαθής δικτάτωρ µε αγγλικές όµως «πλάτες» όπου στο καθεστώς που είχε δηµιουργήσει ο ίδιος δεν µπορούσε ο λαός να πάρει τέτοια πρωτοβουλία στα χέρια του αν εκείνος και η κυβέρνησή του δεν το ενέκριναν.
Οφείλουµε να εξετάζουµε τα ιστορικά γεγονότα χωρίς πολιτικές παρωπίδες µε αµεροληψία και αντικειµενικότητα όσο το δυνατόν είναι αυτό εφικτό. Εκ των πραγµάτων ο Μεταξάς ήταν ένας δικτάτορας όπου το καθεστώς του οµοίαζε µε αυτό του φασίστα Μουσολίνι στην Ιταλία, αλλά η πράξη του εκείνη την στιγµή τα ξηµερώµατα της 28ης Οκτωβρίου 1940 στην Κηφισιά έδειξε κάτι τελείως διαφορετικό από την εικόνα που έδινε η πολιτική και ιδεολογική του κοσµοθεωρία.
Έτσι λοιπόν η πρώτη άρνηση και η πρώτη δήλωση για την έναρξη του ιστορικού ελληνοïταλικού πολέµου ειπώθηκε στο σπίτι του Μεταξά στην Κηφισιά κάνοντάς εκείνες τις µέρες την τότε «πριγκίπισσα» των βορείων προαστίων της Αττικής ιστορικό σηµείο αναφοράς!
Ο ίδιος ο Μεταξάς σηµειώνει στο προσωπικό του ηµερολόγιο πως τα ξηµερώµατα της 28ης Οκτωβρίου αρνήθηκε την πρόταση του πρέσβη της Ιταλίας Εµ. Γκράτσι για συνθηκολόγηση απατώντας µε την φράση «Λοιπόν, αυτό σηµαίνει πόλεµος». Την επόµενη στιγµή σηµειώνει πάλι ο Μεταξάς πως κατευθείαν ζητεί την βοήθεια της Αγγλίας αποδεικνύοντας έτσι αναµφισβήτητα την συµπόρευση την Ελλάδας µε την ∆ύση και συγκεκριµένα στην αγγλική «κηδεµονία».
Ο Μοντίνι ήταν εκείνη την µέρα της 28ης Οκτωβρίου ο στρατιωτικός ακόλουθος του Γκράτσι και περιγράφει κατά την άφιξή του στην Κηφισιά πως επισκέφτηκαν µια µικρή έπαυλη µε µέτρια κτιριακή πρόσοψη όπου και εκεί τους υποδέχτηκε ο Μεταξάς φορώντας µια ρόµπα, παντόφλες και ρουχισµό ύπνου. Ο Μοντίνι κατέκρινε την ενδυµατολογική κατάσταση του Μεταξά ερµηνεύοντας την ως µη φιλική και ως ασεβής για την εκπροσώπηση µιας χώρας κι ενός ιστορικού έθνους. Σηµειώνει ο Μοντίνι πως το µόνο θετικό στην ατµόσφαιρα εκείνες τις ώρες ήταν η ξαστεριά και οι όµορφες καιρικές συνθήκες στην περιοχή.
Ο διάσηµος Έλληνας λογοτέχνης Γεώργιος Θεοτοκάς ως κάτοικος της Κηφισιάς µέσα από το ηµερολόγιό του παρουσιάζει την δική του περιγραφή για αυτό το έντονο πρωινό. Ο Θεοτοκάς ξυπνά την 28η Οκτωβρίου 1940 από τις καµπανοκρουσίες της εκκλησίας σχετικά µε την κήρυξη του πολέµου. Επιβεβαιώνει κι εκείνος τον όµορφο καιρό που επικρατούσε στον κηφισσιώτικο ουρανό.
Πηγαίνοντας στην Πλατεία Πλατάνου ο Θεοτοκάς ώστε να επιβιβαστεί στο αντίστοιχο λεωφορείο όπου θα κατέβαινε στο κέντρο, αντικρίζει µια έντονη κινητικότητα στους δρόµους, στα σπίτια, στους κηφισσιώτικους κήπους και στις γειτονιές της Κηφισιάς. Από την σχετικά µικρή Κηφισιά της εποχής, σύµφωνα µε τις µαρτυρίες του Θεοτοκά όλα έδειχναν πως ξεκινούσε πανηγυρικά µε εορταστικό κλίµα η συµµετοχή του ελληνικού λαού σε αυτό τον πόλεµο.
Ο Άγγελος Τερζάκης εξίσου αναγνωρισµένος λογοτέχνης διατηρούσε κατοικία στο Καστρί της Νέας Ερυθραίας λίγο πιο πάνω από την Κηφισιά, γίνεται επίσης µάρτυρας των τοπικών γεγονότων της 28ης Οκτωβρίου και περιγράφει µε λογοτεχνικό ύφος το κτήριο όπου έλαβε τόπο το ιστορικό γεγονός.
Πιο συγκεκριµένα ο Τερζάκης µας µεταφέρει µε πολύ παραστατικό τρόπο στο σκιερό αυτό σταυροδρόµι στην γωνία των οδών Κεφαλληνίας και ∆αγκλή στην Κηφισιά όπου πίσω από τα µεγάλα πεύκα και τις ροδοδάφνες ξεπρόβαλλε µια παλιακή και σχετικά ασήµαντη διώροφη βίλλα όπου από την πλαϊνή πόρτα επί της Κεφαλληνίας ο Μεταξάς αναγνωρίζει τον Γκράτσι που επρόκειτο να εισέλθει στην οικία κι εκεί ο ίδιος αντιλαµβάνεται τον οδυνηρό λόγο της επισκέψεώς του. Ο Τερζάκης συνεχίζει αναφέροντας πως η ιστορία ξεκινά από εκείνο το µικρό σαλόνι µε την απλοϊκή επίπλωση στο σπίτι του πρωθυπουργού Μεταξά στην Κηφισιά κατά την διάρκεια της συζήτησης του ιδίου µε τον Γκράτσι.
Το τελεσίγραφο του Γκράτσι είχε απορριφθεί και πιο µετά την αποχώρηση των Ιταλών από την οικία Μεταξά φθάνει στην Κηφισιά εκτάκτως και ο πρέσβης της Αγγλίας ώστε να συζητηθούν τα καθέκαστα καθώς «η ώρα είχε σηµάνει στο ρολόι της Ιστορίας» και µόλις δύο ώρες µετά ξηµέρωνε η 28η Οκτωβρίου µε ένα δροσερό κηφισσιώτικό αεράκι που ξυπνούσε άλλοτε µε µια περίεργη χαρά και άλλοτε µε µια αγωνία και ξάφνιασµα τον κόσµο όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Τερζάκης.
Ο επίσης κάτοικος της Κηφισιάς καταξιωµένος πεζογράφος και επιφανής άνθρωπος του πνεύµατος Γεώργιος ∆ροσίνης καταγράφει κι εκείνος τις προσωπικές του απόψεις για το σηµαντικό αυτό γεγονός. Αναφέρει ο ∆ροσίνης πως εκείνο το πρωί της 28ης Οκτωβρίου ξυπνά στο σπίτι του σε µια απόµερη γωνιά κοντά στην Κηφισίας (Βίλα Αµαρυλλίς) από τις καµπάνες και από τα τηλεφωνήµατα φίλων του ώστε να µάθει συνάµα για τα γεγονότα που συνέβησαν στην οικία Μεταξά την νύχτα.
Ο ∆ροσίνης εκφράζει την ανακούφισή του για την στάση του πρωθυπουργού κι αποδίδει το «ΌΧΙ» του Μεταξά ως εξιλέωση για όλα του τα «αµαρτήµατα» όπως αναφέρει επί της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου. Ο ∆ροσίνης επιβεβαιώνει και χειροκροτεί την άµεση και αποφασιστική αυτή ενέργεια όπως άρµοζε και στην πολιτική συµπεριφορά της αυταρχικής µεταξικής δικτατορίας σε αυτή τη συγκεκριµένη περίσταση καθώς υποστηρίζει πως σε άλλη πολιτική κατάσταση κοινοβουλευτισµού θα έπρεπε να συνέλθει το υπουργικό συµβούλιο και µέχρι να συµφωνηθεί από κοινού µια απόφαση οι Ιταλοί θα είχαν φτάσει ήδη στην Θεσσαλονίκη µπορεί και στην Αθήνα. Σύµφωνα µε αυτή την άποψη του ∆ροσίνη αν εκείνη την φθινοπωρινή νύχτα στην Κηφισιά ο Μεταξάς συµφωνούσε µε τον Γκράτσι τότε δεν θα υπήρχε έπος του Σαράντα ούτε θα απελευθερώνονταν η Βόρεια Ήπειρος και δεν θα προσαρτώνταν εδαφικά στην ελληνική επικράτεια.
Πηγές:
– Γεωργίου ∆ροσίνη, «Άπαντα», Σύλλογος προς ∆ιάδοσίν Ωφέλιµων Βιβλίων, τ11,Αθήνα, 2003
– Συλλογικό, «Ιστορία του Ελληνοïταλικού Πολέµου 1940-1941», εκδ: ΒΙΒΛΙΟΑΘΗΝΑΙΚΗ, Αθήνα
