Παρακολουθώντας τη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Αμαρουσίου για το μείζον θέμα της σχεδιαζόμενης μεταφοράς μονάδας του ΟΚΑΝΑ στο νοσοκομείο ΚΑΤ, μου ήρθε στο νου μια αναφορά-εξομολόγηση του Μπέρτολντ Μπρεχτ.
Του Θάνου Σταθόπουλου
«Όταν ήρθαν να πάρουν τους Εβραίους, δεν διαμαρτυρήθηκα, γιατί δεν ήμουν Εβραίος. Όταν ήρθαν για τους κομμουνιστές, δεν φώναξα, γιατί δεν ήμουν κομμουνιστής. Όταν κατεδίωξαν τους τσιγγάνους, ούτε τότε φώναξα, γιατί δεν ήμουν τσιγγάνος. Όταν έκλεισαν το στόμα των Ρωμαιοκαθολικών που αντιτάσσονταν στον φασισμό, δεν έκανα τίποτα γιατί δεν ήμουν καθολικός. Μετά ήρθαν να συλλάβουν εμένα, αλλά δεν υπήρχε πια κανείς να αντισταθεί μαζί μου…».
❍ ❍ ❍
Πόσα λίγα άλλαξαν από τότε! Κι όσα άλλαξαν, άλλαξαν προς το χειρότερο. Όχι μόνο εξακολουθούμε να μην ενδιαφερόμαστε για τη φωτιά στο σπίτι του γείτονα, αλλά κάνουμε το παν για να του στείλουμε στην αυλή του και ό,τι άλλο μας χαλά και μας βγάζει από τη βόλεψή μας…
Ξεσηκώνονται κάτοικοι από το Μαρούσι, την Κηφισιά, τη Λυκόβρυση – Πεύκη, αντιστεκόμενοι στην πιθανή έλευση μονάδας του ΟΚΑΝΑ στο ΚΑΤ. Από κοντά, δημοτικές αρχές και παρατάξεις σιγοντάρουν τις διαμαρτυρίες, είτε εκφράζοντας την ειλικρινή πρόθεσή τους να συμπαρασταθούν στους δημότες που εκπροσωπούν, είτε επιχειρώντας να «αλιεύσουν» εύκολα χειροκροτήματα και, γιατί όχι, πολύτιμες ψήφους στις επόμενες εκλογές.
Πολύωρη η συζήτηση για το θέμα στην αίθουσα συνεδριάσεων της Βασ. Σοφίας, στο Μαρούσι, αλλά πολύ λίγες οι πραγματικά ουσιαστικές τοποθετήσεις. Μία από αυτές ήταν η εξαιρετική, από επιστημονικής πλευράς, παρέμβαση του επικεφαλής της ΛΑΪΚΗΣ ΣΥΣΠΕΙΡΩΣΗΣ Νίκου Μπουντούρογλου περί των προγραμμάτων απεξάρτησης. Έχοντας πολυετή πείρα στον ευαίσθητο αυτόν χώρο των εξαρτησιογόνων ουσιών, προσπάθησε να βάλει τα πράγματα στη θέση τους, πείθοντας και όσους εξ ημών δεν διαθέτουμε την επιστημονική του κατάρτιση.
Εξαιρετική ομιλία, αν και μας… παρέσυρε εκτός θέματος. Γιατί η ταπεινή άποψη της στήλης είναι ότι το πρόβλημα δεν έγκειται στη μεταφορά ή μη του ΟΚΑΝΑ στο ΚΑΤ ή οπουδήπουτε αλλού, αλλά στην αυθόρμητη, αντανακλαστική αρνητική αντίδραση ορισμένων κατοίκων, δημοτών, πολιτών σε οτιδήποτε θεωρούν ότι τους θίγει τοπικά ή ακόμη κι ατομικά. Είναι η ίδια αντίληψη που μας εμποδίζει ως χώρα να συνασπιστούμε και να δημιουργήσουμε κοινά μέτωπα ανάπτυξης, που θα μας βγάλουν από τη σημερινή, μεγάλη και δομική κρίση. Είναι η ίδια αντίληψη που μας κρατά χωρισμένους, ακόμη κι όταν ο κίνδυνος είναι προ των πυλών…
Ευθύνονται αποκλειστικά οι δημότες-πολίτες γι’ αυτό; θα αναρωτηθεί κάποιος. Η απάντηση είναι όχι. Δυστυχώς, η Πολιτεία, αφήνοντας για χρόνια να συντηρείται ένα καθεστώς πλήρους διάλυσης σε σχεδόν όλους τους τομείς της λειτουργίας του κράτους, σπεύδει τώρα, υπό τη «δαμόκλειο σπάθη» της οικονομικής κατάρρευσης, να κλείσει όπως-όπως όλα τα «καυτά» μέτωπα. Χωρίς να ενημερώνει τις τοπικές κοινωνίες και τις τοπικές αρχές, χωρίς να συζητά τις προθέσεις και τα σχέδιά της, ουσιαστικά ακυρώνει κάθε πρωτοβουλία της, πριν ακόμη αυτή τεθεί σε εφαρμογή.
Κάπως έτσι, «καίγεται» ο «Καλλικράτης, κάπως έτσι απαξιώνεται η μεταρρύθμιση στην Παιδεία, κάπως έτσι θα εκφυλιστεί το άκρως απαραίτητο οικονομικό νοικοκύρεμα της χώρας. Πιστεύει κανείς ότι δεν χρειάζονται ριζικές αλλαγές στους παραπάνω και σε άλλους πολλούς τομείς; Όχι, βέβαια, μόνο που με τον τρόπο που αυτές επιχειρούνται, θα αποτύχουν, γιατί απλούστατα στερούνται της λαϊκής νομιμοποίησης.
Η παραπάνω άποψη, ωστόσο, δεν μπορεί και δεν πρέπει να απο-ενοχοποιεί όσους από εμάς εξακολουθούμε να λειτουργούμε ως «κακοί γείτονες». Όσους από εμάς θέλουμε την αυλίτσα μας καθαρή και από εκεί και πέρα οι υπόλοιποι ας κόψουν το κεφάλι τους. Όσους από εμάς αδυνατούμε ή αποφεύγουμε να ψάξουμε μέσα μας και να παραδεχτούμε ότι λειτουργούμε με πολλά αρνητικά κοινωνικά στερεότυπα.
Θυμάμαι κάποια μέρα, στη σχολή δημοσιογραφίας, που μπήκε στην αίθουσα διδασκαλίας ένας παλιός δημοσιογράφος και μας έθεσε το εξής ερώτημα: «Είναι κανείς από εσάς ρατσιστής;».
Σείστηκε η αίθουσα από τις διαμαρτυρίες μας και μόνο για το ερώτημα που μας τέθηκε. Αφού περίμενε ήρεμος να καταλαγιάσει ο θόρυβος, ο έμπειρος αυτός δημοσιογράφος μάς έθεσε κι ένα δεύτερο ερώτημα: «Ποιος από εσάς θα έδινε χρήματα σ΄ ένα τσιγγανάκι για να πάει στον απέναντι φούρνο και να του αγοράσει μια φρατζόλα ψωμί;» (σημ. για τους νεότερους: τότε το ψωμί το πολύ-πολύ να το τύλιγαν με ένα λεπτό φύλλο χαρτιού, αλλά ουσιαστικά το έπιανες με γυμνά χέρια). Παγωμάρα έπεσε στην αίθουσα διδασκαλίας και όλοι σκύψαμε τα κεφάλια…
Εκείνο το μάθημα το θυμήθηκα αρκετές φορές από τότε, κυρίως τις στιγμές που έπρεπε να γράψω για κάποια από αυτές που ονομάζουμε ευαίσθητες κοινωνικά ομάδες. Τότε που έπρεπε να αποφύγω την παγίδα των δικών μου προκαταλήψεων και στερεοτύπων και τη… γοητεία να παρασυρθώ από τον τυφλό φανατισμό μιας κάποιας δήθεν πλειοψηφίας, προκαλώντας κι εγώ με τη σειρά μου, νέα κύματα φανατισμού.
Κι επειδή μου τέθηκε το ερώτημα, αν θα ήθελα δίπλα στο σχολείο του παιδιού μου ή στο πάρκο που παίζει να λειτουργεί μονάδα απεξάρτησης ναρκομανών, θα έλεγα μονολεκτικά όχι. Μακάρι να μη λειτουργούσε. Όπως θα απαντούσα μονολεκτικά όχι στην ερώτηση αν θέλω η κόρη μου να μπλέξει με τα ναρκωτικά. Την ίδια στιγμή, όμως, οφείλω να προετοιμάζομαι για κάθε ενδεχόμενο, αφού δεν είναι αποκλειστικά στο χέρι του ανθρώπου να αποτρέψει όλα τα δυσμενή ενδεχόμενα.
Αν, λοιπόν, η κόρη μου μπλέξει με τα ναρκωτικά και χρειαστεί απεξάρτηση, θα ήθελα αυτή να της παρασχεθεί μέσα στα όρια του οικιστικού ιστού και όχι σε ένα απομονωμένο στρατόπεδο ή σε μια «γκετοποιημένη» περιοχή. Επίσης, θα ήθελα η κοινωνία να μη την αντιμετωπίζει όπως παλαιότερα τους λεπρούς, αλλά να προσπαθήσει να της δημιουργήσει δομές που να τη στηρίξουν και να την επανεντάξουν. Γιατί αν η κόρη μου πέσει στα ναρκωτικά, θα ευθύνονται οι γονείς της, οι δασκάλοί της και όλοι όσοι από εμάς αποτελούμε την κοινωνία. Άρα, όλοι εμείς θα πρέπει να αναλάβουμε την ευθύνη και το κόστος της αποθεραπείας της.
Εκτός πια κι αν πούμε ότι εμάς δεν μας ενδιαφέρει για την τύχη της, γιατί εμείς δεν είμαστε ναρκομανείς. Μόνο που τότε κινδυνεύουμε από αυτό που τόσο συγκλονιστικά περιγράφει ο Mπέρτολντ Μπρεχτ…
