Αύγουστε καλέ μου μήνα… να ’σουν δυο φορές το χρόνο. (1ο)
Καλό μήνα, καλές διακοπές, καλή…αποτοξίνωση…
Με τραγούδια θαλασσινά, καλοκαιρινά, ταξιδιάρικα, θα γεμίσουμε τη σημερινή εκπομπή του ΡάΔΙΟ ΑΝΤάΡΑ, ξορκίζοντας το «μαύρο» που έχει πέσει πάνω από τη γαλάζια μας χώρα και…
«Φύσα αεράκι φύσα με, μη χαμηλώνεις ίσαμε…», να φέρουμε γύρω τα νησιά του Ικάριου, του Ιόνιου, του Κρητικού, του Αιγαίου.
-Εκεί που οι αθάνατοι έσμιξαν με τους θνητούς και διαμόρφωσαν τους Έλληνες.
-Εκεί που ο θάνατος είχε μεγάλο μερτικό από τη δύσκολη θαλασσοδαρμένη ζωή, και η ανθρωπιά έπαιρνε μέρος στην πάλη για την κάθε λογής ελευθερία.
-Εκεί όπου ο έρωτας, ο ήλιος και η θάλασσα, έπλασαν τους ποιητές….
Στη Μύκονο, στη Σέριφο, στη Σίκινο στη Μήλο
πετάς κυπαρισσόμηλο κι εγώ πετάω μήλο.
Στην Αμοργό, στην Κίμωλο στη Νιό στη Σαντορίνη
μου στέλνεις κιτρολέμονο, σου στέλνω μανταρίνι.
Παράγγειλα του κύρη σου, που πίνει τον καφέ του
να σ’ έχει μαντζουράνα του, να σ’ έχει κατιφέ του.
Παράγγειλα της μάνας σου που πλένει στο σκαφίδι
να μη σου λέει πικρόλογα, τι θα τη φάει το φίδι.
Να δώσει η Μεγαλόχαρη κι η Παναγιά η Κανάλα
να μεγαλώσεις γρήγορα, με τα κορίτσια τ’ άλλα.
Και τ’ Αγιο-Λιός ανήμερα, στη Νάξο και στην Πάρο
να δώσει η Καλαμιώτισσα, γυναίκα να σε πάρω.
Παράγγειλα του κύρη σου, που ρίχνει παραγάδι
να ’ρθεί να κουβεντιάσουμε, την Κυριακή το βράδυ.
Παράγγειλα της μάνας σου, που μοιάζει με βαρέλι
να σε ποτίζει αφρόγαλο, να σε ταΐζει μέλι.
Στη Μύκονο στη Σέριφο, στη Σίκινο, στη Μήλο
πετάς κυπαρισσόμηλο κι εγώ πετάω μήλο.
Στην Αμοργό, στην Κίμωλο, στη Νιό στη Σαντορίνη
μου στέλνεις κιτρολέμονο, σου στέλνω μανταρίνι.
Με το «Κυκλαδίτικο» του Νίκου Γκάτσου που μας τραγούδησε ο Μανώλης Μητσιάς, ξεκίνησε γλυκά κι αγαπησιάρικα το ταξίδι μας στους 2013 Αυγουστιάτικους ΟνειρόΚυκλους. Κι’ επειδή έχω και τις αδυναμίες μου, θα περάσουμε κι από την όμορφη κυρά του Αιγαίου, την αγαπημένη Λέρο.
Στη Λέρο, θα τύχουμε θερμής υποδοχής, Ανταριασμένοι συνταξιδιώτες μου, γιατί έτσι υποδέχτηκαν πάντα οι Λεριοί τους απόκληρους, τους στιγματισμένους, τους κυνηγημένους, τους εξόριστους, που ζήτησαν περίθαλψη, απάγκιο, καταφύγιο, ή ζεστή χειραψία σαν αυτήν που μας περιμένει…
Πρώτη χειραψία, πρώτη αγκαλιά, από μία σπουδαία γυναίκα -για την προσφορά της στη Λέρο και όχι μόνο-, την κυρία Νινόν Δημητριάδου – Καμπούρη.
Θα μας…ξεναγήσει με το δικό της τρόπο, μέσα από την «Έκφραση Λόγου και Τέχνης»: Εκδόσεις ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΛΕΡΟΥ.
Μιλάμε για ένα έξοχο περιοδικό, και αυτό που κρατώ στα χέρια μου, είναι από τον 5ο χρόνο λαμπρής πορείας και τεράστιας προσφοράς στον Τόπο –διότι έδωσε διέξοδο στους πνευματικούς ανθρώπους, ενός νησιού με μεγάλη Ιστορία, να εκφραστούν, να δημιουργήσουν, να επικοινωνήσουν με… τον έξω κόσμο- αλλά ΔΥΣΤΥΧΩΣ, με την αλλαγή διοίκησης του Δήμου, μάλλον… ΟΛΟ αυτό, εθεωρήθη… περιττό!..
Ας ακολουθήσουμε όμως τη Νινόν…
Οι μύθοι
Αγάπησε τους μύθους…
Τους έγραψες εσύ
μες των θανάτων, των γεννήσεων
το παιχνίδι.
Αγάπησε τους μύθους που σε τρόμαξαν…
Τους έγραψες εσύ
για να θυμάσαι τα περάσματα
του δρόμου που οδηγούσε στη ζωή.
●●●
Με το ίδιο μέσο: την «Έκφραση Λόγου και Τέχνης», αφού περάσαμε από το «ιερό λουτρό» των μύθων για τη μετάληψη μεγάλων μυστικών της ζωής, θα επισκεφθούμε τα πυργόσπιτα της Λέρου, με τη μοναδική, λαϊκή, αιγαιοπελαγίτικη αρχιτεκτονική. Ξεναγός μας αυτή τη φορά, είναι ο κύριος Κώστας Ασλανίδης, Προϊστάμενος (2010) ΓΑΚ – Τοπικού Αρχείου Λέρου.
ΠΥΡΓΟΣΠΙΤΑ ΤΗΣ ΛΕΡΟΥ
Τα πυργάκια ή πυργόσπιτα της Λέρου είναι μοναδικά κτίσματα της λαϊκής μας αρχιτεκτονικής. Δε γνωρίζουμε πολλά πράγματα γι’ αυτά. Σίγουρα ανάγουν τη νεότητά τους αρκετά χρόνια πίσω, στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, όταν η πειρατεία ήταν καθημερινό φαινόμενο και η ανάγκη προστασίας των αγροτικών οικογενειών του νησιού επιτακτική.
Εκείνη την εποχή, σύμφωνα με μαρτυρίες, υπήρχαν πολλά πυργάκια στο νησί, κυρίως στις περιοχές του Λακκίου, της Γούρνας και της Καμάρας. Όταν ο Διονύσιος Οικονομόπουλος έφτασε στη Λέρο, το 1885, είδε μερικούς τέτοιους πύργους στην περιοχή της Καμάρας.
Έφτασαν μέχρι τις μέρες μας πολύ λίγα πυργόσπιτα δυστυχώς σε ερειπώδη κατάσταση, ένα στη Γούρνα και πέντε στην ευρύτερη περιοχή του Λακκιού (σ.σ. φωτό μερική άποψη).
Σήμερα στέκει όρθιο, στην αρχική του μορφή, μόνο ένα στο Λακκί, πίσω από το Δημοτικό Σχολείο, με τη στέγη του όμως να καταρρέει. Αν δεν επισκευαστεί άμεσα, σύντομα θα υποστεί ανεπανόρθωτες ζημιές.
Ένα έχει μετασκευαστεί σε σύγχρονη κατοικία, διατηρώντας στην πρόσοψη μόνο την «καταχύτρα»: Πρόκειται για ένα ειδικά κατασκευασμένο άνοιγμα, ακριβώς πάνω από την είσοδο. Στοιχείο καθαρά αμυντικού χαρακτήρα, από το οποίο οι ένοικοι έριχναν καυτό λάδι ή νερό στους επίδοξους εισβολείς. Συναντάται και με την ονομασία «ζεματίστρα», «φονέας» και «κλέφτης».
Το τρίτο, στη Βαγιά, το πυργάκι του Μαράτου, διατηρεί όρθιους μόνο δύο τοίχους του, όπως το πυργάκι στη Γούρνα.
Υπάρχουν άλλα δύο πυργάκια, το ένα επονομαζόμενο «πυργάκι του Δεσπότη», νότια του Αγίου Νικολάου του παλιού κι αυτά μισογκρεμισμένα.
Χαρακτηριστικά στοιχεία όλων των σωζόμενων πυργόσπιτων της Λέρου είναι: Η απουσία παραθύρων στο ισόγειο, εκτός από κάποια μικρά στενόμακρα ανοίγματα, τις λεγόμενες τουφεκότρυπες, οι οδοντωτές απολήξεις –επάλξεις ή πολεμίστρες, περιμετρικά της οροφής και η «καταχύτρα» πάνω από την είσοδο.
Το πυργάκι του Μαράτου στη Βαγιά στο Λακκί, είναι το μόνο από τα εναπομείναντα που ξεχωρίζει για τα μορφοπλαστικά του στοιχεία, ένδειξη ότι οι ιδιοκτήτες του ήταν ευκατάστατοι της εποχής.
Παρόλο που παραμένουν μόνο δύο όρθιοι τοίχοι (φωτό) μάς δίνουν πολλά ενδιαφέροντα αρχιτεκτονικά διακοσμητικά στοιχεία, όπως εγχάρακτα ορθογώνια και ημικυκλικά σχήματα, με πουλιά και φυτικά σχέδια, ανάγλυφα μοτίβα, που σχηματίζονται από υποτυπώδεις κίονες, οι οποίοι στέφονται με τόξα.
Στο εσωτερικό υπάρχουν ανάγλυφοι μαλτέζικοι σταυροί, δέντρα, πουλιά και διάφορες εγχαράξεις…..»
ΤΟΥΤΟΣ Ο ΤΟΠΟΣ
Τούτος ο τόπος είν’ ένας μύθος
από χώμα και φως
ένας μύθος κρυφός
με τον κόσμο του ήλιου δεμένος,
Καθ’ αυγή ξεκινά
ν’ ανταμώσει ξανά
το δικό του αθάνατο γένος.
Τούτος ο τόπος είν’ ένας κήπος
με κλαμένα παιδιά
στη γαλάζια ποδιά
κάποιας μάνας για πάντα χαμένης
που συντρόφοι ορφανοί
καρτερούν να φανεί
στο κατώφλι μιας πόρτας κλεισμένης.
Τούτος ο τόπος είν’ ένας βράχος
σα σπαθί κοφτερός
που σοφός ο καιρός
θα τον κάνει τραγούδι μια μέρα
και θα ’ρθουν εποχές
που οι φτωχές μας ψυχές
το σκοπό του θ’ ακούν στον αγέρα.
Πάλι με Νίκο Γκάτσο, το ταξίδι (στο μύθο ίσως) φτάνει στο «τέλος» του.
Γυρίσαμε τη Λέρο: από την Αγία Κιουρά, τον Πύργο Μπελλένη (Μουσείο) -όπου συναντήσαμε την αίθουσα ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΤΣΑΚΙΡΗ, του δικού μας από το Μαρούσι- το Αρχαιολογικό Μουσείο, τα στρατόπεδα εξορίας των αριστερών Ελλήνων, τις εκκλησιές, τις παραλίες, τα ιστορικά της ενθυμήματα, μέχρι τους ποιητές, τους ζωγράφους, τους δημοσιογράφους, τους δημιουργούς Πολιτισμού, ΚΟΝΤΡΑ στο Μαύρο της όποιας ηλίθιας Εξουσίας, και τους φιλήσαμε σταυρωτά, γιατί δεθήκαμε μαζί τους αφού κι εκείνοι… «Ανταριασμένοι ως Έλληνες»!…
Ένα ταξίδι που δεν ήταν του γλεντιού.
Στις μέρες μας, νομίζω, πως το να αφουγκράζεσαι ξανά τους «μύθους» γιατί «Τους έγραψες εσύ», το να περιδιαβαίνεις στα «χαλάσματα» που εγκατέλειψε η ζωή στο διάβα της, είναι το καλύτερο ταξίδι που χρωστάμε στον εαυτό μας…
Φιλιά και καααλή σας μέρα.
