Λίγα χρόνια αργότερα, το 1809, τη σκυτάλη των κατακτήσεων παίρνουν οι Άγγλοι, δημιουργώντας το «Ενωμένο κράτος των Ιονίων Νήσων». Ο αυταρχικός χαρακτήρας όμως της διοίκησής τους υπό τον κυβερνήτη, αρμοστή των Ιονίων νήσων Μαίτλαντ, αυταρχικός και για έναν πρόσθετο λόγο, ότι οι Ζακύνθιοι πρόσφεραν απροκάλυπτη στήριξη στους εξεγερμένους Έλληνες, εξωθεί τους νησιώτες να ιδρύσουν το δικό τους παρακλάδι της γνωστής πατριωτικής ένωσης, της «Φιλικής Εταιρείας», ένωσης που έσπειρε το σπέρμα της Ελληνικής Εθνεγερσίας. Στο εκκλησάκι του νησιού Άγιος Γεώργιος των Φιλικών, μυήθηκαν και ορκίστηκαν σ› αυτήν πλείστοι γνωστοί αγωνιστές μεταξύ των οποίων και ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Εν κατακλείδι, η συνεισφορά της Ζακύνθου στην Εθνική Παλιγγενεσία υπήρξε αξιοσημείωτη.
Οι αλλεπάλληλες κατακτήσεις του νησιού παίρνουν τέλος το 1864, ο εθνικός πόθος γίνεται επιτέλους πραγματικότητα. Συνεισφέροντας και ο Χαρίλαος Τρικούπης ως διπλωμάτης στην υλοποίησή του, η Ζάκυνθος, μαζί με όλα τα Ιόνια νησιά, αποσπώνται από την Αγγλική κυριαρχία και γίνονται μέρος της Ελληνικής επικράτειας, μετά από πολλούς αιώνες ξένης κατοχής.
Ζάκυνθος και Κεφαλλονιά,
Κέρκυρα και Λευκάδα
αυτά τα τέσσερα νησιά,
στολίζουν την Ελλάδα
Άραγε είναι τυχαία η πρώτη σειρά που τοποθετεί το τραγούδι τη Ζάκυνθο ανάμεσα στα τέσσερα νησιά που θεωρεί στολίδια της Ελλάδας; Με βεβαιότητα, η σειρά δεν είναι τυχαία, γιατί το «ωραίο Τζάντε» είναι ένα νησί ξεχωριστό. Η μακρόχρονη ιστορία και παράδοσή του, οι εξέχουσες προσωπικότητες που γεννήθηκαν σ› αυτό, η αρχοντιά και η φινέτσα των κατοίκων του, κατάλοιπο της υιοθέτησης Ενετικών ηθών, η φανερή και αδιαμφισβήτητη μουσική τους έφεση, το ανεξάντλητο χιούμορ τους, εκείνο το αυθόρμητο «κογιονάρισμα» των πάντων, συνδυασμένο με τον ιδιαίτερο τόνο της αναγνωρίσιμης ζακυνθινής ντοπιολαλιάς τους, κράμα ελληνικής και ιταλικής, καθιστούν το νησί γοητευτικό και ιδιαίτερο. Κι› όλα αυτά γιατί το Φιόρο του Λεβάντε δεν έζησε τον βάναυσο τουρκικό ζυγό που βάρυνε καταλυτικά την υπόλοιπη Ελλάδα, αφού τότε εκεί «ήταν όλα σιωπηλά γιατί τα ‹σκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά», όπως λέει ο Ποιητής μας. Οι δυτικές επιδράσεις που δέχτηκε ανέβασαν το πνευματικό επίπεδο των κατοίκων του και δημιούργησαν υψηλής στάθμης πολιτισμό.
Η ΖΑΚΥΝΘΟΣ ΣΗΜΕΡΑ
Αλήθεια, τι είναι σήμερα η Ζάκυνθος και τι έχει απομείνει από το λαμπρό ιστορικό και πολιτιστικό παρελθόν της, παλαιό και νεώτερο;
Αναμφισβήτητα, οι φυσικές ομορφιές της παραμένουν αναλλοίωτες. Σήμερα Ζάκυνθος είναι οι πανέμορφες παραλίες της … Σε μια από αυτές, στην παραλία του Λαγανά, το σπάνιο θαλάσσιο ζωάκι, είδος υπό εξαφάνιση, η χελώνα καρέτα-καρέτα βρίσκει καταφύγιο και θαλπωρή στη ζεστή άμμο της για να γεννήσει και να επωάσει τα αυγά της. Έπειτα, είναι τα γραφικά παραδοσιακά χωριουδάκια της, τα δάση της, τα όμορφα τοπία της… Αλλά και ο ιστορικός λόφος, η Μπόχαλη, με τα πλακόστρωτα δρομάκια, την πανοραμική θέα και το αρχοντικό του Διονύσιου Σολωμού να στέκει εκεί, αδιάψευστος μάρτυρας του άρρηκτου δεσμού του με το νησί, και ο λόφος του Στράνη εκεί κοντά, τόπος που ο Εθνικός μας ποιητής εμπνεύστηκε τον Εθνικό μας Ύμνο ακούγοντας τους κανονιοβολισμούς του Μεσολογγίου…
Είναι επίσης τα μνημεία, αποτυπώματα της ιστορίας του νησιού που υπάρχουν διάσπαρτα… Το Ενετικό κάστρο, κοντά στο λόφο της Μπόχαλης, με το λιοντάρι, σύμβολο της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας του Αγίου Μάρκου να δεσπόζει στην πύλη της εισόδου του, η ιστορική πλατεία του Αγίου Μάρκου, με την ομώνυμη, μοναδική καθολική εκκλησία του νησιού, και η άλλη, η κεντρική πλατεία του νησιού, η πλατεία Σολωμού με το άγαλμα του Ποιητή να δεσπόζει σε περίοπτη θέση.
Είναι ακόμη και τα αξιόλογα μουσεία που κοσμούν το νησί και εκθέτουν μνήμες και απομεινάρια του πολιτισμού του… Το μουσείο Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής τέχνης, το μουσείο Σολωμού και Κάλβου, μουσείο που περιλαμβάνει εκτός των άλλων μαυσωλείο με τα οστά τους, αλλά και προσωπικά αντικείμενα άλλων επιφανών Ζακυνθίων ποιητών, το μουσείο Ξενόπουλου, ως και το Ναυτικό μουσείο που ξεδιπλώνει μνήμες από την Ελληνική Επανάσταση και τους Παγκόσμιους Πολέμους.
Αλλά, Ζάκυνθος είναι ιδιαιτέρως η εκκλησία του πολιούχου και προστάτη του νησιού Αγίου Διονυσίου, στην παραλία της πόλης, που στοργικά φυλάσσει το ιερό λείψανό του εκκλησία με στοιχεία ενετικής αρχιτεκτονικής, κέντρο της πνευματικής ζωής του νησιού, τόπος προσκυνήματος του σεβαστού αγίου όλων των Ζακυνθίων. Αγίου τόσο αγαπημένου και οικείου, ώστε η επίκλησή του βρίσκεται ολημερίς στην άκρη της γλώσσας τους. «Πιστεύουν» ότι ο άγιός τους ασχολείται με όλα τα καθημερινά τους ζητήματα και έτσι τον επικαλούνται είτε για να ζητήσουν τη βοήθειά του σε στιγμές απόγνωσης είτε για να επιβεβαιώσουν του λόγου τους το αληθές. «Μα τον άγιο» είναι η συνηθισμένη τους επίκληση.
Ζάκυνθος είναι επίσης κάτι πολύ σημαντικό. Η αδιαφιλονίκητη συνεισφορά του νησιού στο πολιτιστικό γίγνεσθαι της νεώτερης Ελλάδας. Μουσική, θέατρο, λογοτεχνία!
Η μουσική παράδοση του νησιού έχει έντονο και φανερό βενετσιάνικο άρωμα. Ξεκινάει από τη γνωστή Ζακυνθινή σερενάτα και φθάνει σε μεγάλη ακμή με την ίδρυση της Μουσικής Σχολής της Ζακύνθου, της πρώτης στην Ελλάδα, ήδη από τις αρχές του 19ου αιώνα.
Χαρακτηριστική όμως μουσική έκφραση του νησιού είναι η Ζακυνθινή καντάδα, συνήθεια και κομμάτι της ζωής της Ζακυνθινής παρέας, των γλεντζέδων της ταβέρνας ή του καπηλειού της προσεισμικής Ζακύνθου. Οι αυτοσχέδιοι από τους θαμώνες λαϊκοί στίχοι, και ανάμεσα σ’ αυτούς οι παρακάτω πασίγνωστοι και χιλιοτραγουδισμένοι, χαρακτηρίζονται από ευθυμία και ευρηματικό χιούμορ.
Νάταν η θάλασσα κρασί
και τα βουνά μεζέδες
κι’ οι βάρκες κρασοπότηρα
να πίνουν οι γλεντζέδες
