Η κατανομή των πιθανοτήτων ανάμεσα στα σενάρια της επόμενης τριετίας υπαγορεύουν μια δραστική πολιτική παρέμβαση που ανατρέπει τα δεδομένα στην αγορά χρέους της ευρωζώνης και επαναφέρει την Ελλάδα στο δρόμο της βιώσιμης ανάπτυξης με μια τριπλή συνδυασμένη κίνηση που περιλαμβάνει:
Του Μίμη Ανδρουλάκη, βουλευτή Β’ Αθήνας του ΠΑΣΟΚ
Πρώτον, τα αντισταθμιστικά στη δημοσιονομική προσαρμογή νομισματικά και επενδυτικά «διεγερτικά» όπως:
• Ευρωομόλογο γενικού σκοπού σε μία από τις ώριμες τέσσερις με πέντε παραλλαγές του ώστε να διαφοροποιείται το κόστος του δανεισμού μεταξύ των χωρών σ’ ένα βιώσιμο ποσοστό και να καθησυχάζονται οι φόβοι «ηθικού κινδύνου» (moral hazard), να δημιουργείται μια αγορά ευρωομολόγων ισοδύναμη με την αμερικανική σε μέγεθος, ρευστότητα και ανταγωνιστικότητα, ικανή να προσελκύσει Κινέζους και άλλους ασιάτες επενδυτές και έτσι να ενισχύσει το ρόλο του ευρώ ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος.
Το ευρωομόλογο ειδικού αναπτυξιακού σκοπού μπορεί να αποτελέσει μια πιο περιορισμένη αλλά άμεση κίνηση για τη χρηματοδότηση διευρωπαϊκών επενδύσεων σε σύγχρονες υποδομές, δίκτυα και σε τομείς υψηλής ανταγωνιστικότητας και καινοτομίας.
• Αγορά του δημόσιου χρέους της Ελλάδας και ενδεχόμενα άλλων περιφερειακών χωρών από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ή προτιμότερο από το «Ταμείο Διάσωσης», το οποίο πρέπει να λειτουργήσει και ως «bad bank» στην πορεία για τον οριστικό διακανονισμό του χρέους. Στην περίπτωση αυτό το «Ταμείο» πρέπει να είναι σε θέση να συγκεντρώσει μέχρι και 1,5 τρισ. Ευρώ. Η κίνηση αυτή, εκτός των άλλων, αποδεσμεύει τις ελληνικές τράπεζες από το αρνητικό φορτίο και διευκολύνει την ασφαλή επιστροφή τους στη διατραπεζική αγορά.
Τα θεωρούμενα σήμερα ελληνικά junk bonds (σκουπιδόχαρτα) μπορεί όταν σταθεροποιηθεί η κατάσταση να αποφέρουν στον αγοραστή υψηλές αποδόσεις όπως αποδεικνύει και η διεθνής εμπειρία.
• Μεγέθυνση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού και μεταβιβάσεις πόρων για την ενίσχυση της ανάπτυξης και της απασχόλησης πράγμα που θα μετρίαζε τις εγγενείς ανισορροπίες μεταξύ πλεονασματικών και ελλειμματικών χωρών της ευρωζώνης. Δεύτερον, συνολικός αναπρογραμματισμός το ταχύτερο δυνατό του δημόσιου χρέους κατά πρώτο λόγο της Ελλάδας και ενδεχόμενα άλλων υπό διάσωση περιφερειακών χωρών της ευρωζώνης.
Οι κάτοχοι των ελληνικών ομολόγων θα κληθούν να τα ανταλλάξουν (swaps) με νέα ομόλογα σε δύο με τρεις παραλλαγές, συμβατές με τις ιδιαιτερότητες των δανειστών μας, εγγυημένα από την ΕΚΤ ή άλλο πρόσφορο θεσμό της ευρωζώνης, τα οποία θα έχουν μεγαλύτερη διάρκεια και ευνοϊκότερα επιτόκια. Πιθανόν ορισμένοι διεθνείς ιδιώτες επενδυτές ομολόγων να προτιμήσουν τα discount bonds, με έκπτωση επί της αρχικής τιμής για να απεμπλακούν άμεσα από την ελληνική περιπέτεια ή για δικούς τους λόγους επείγουσας ανάγκης ρευστότητας. Πρόκειται για τον πρώτο στην ιστορία διακανονισμό χρέους σε ανεπτυγμένη χώρα που συμμετέχει σε οικονομική και νομισματική ένωση και συνεπώς υπάρχουν κενά σχετικής οικονομικής κουλτούρας, καθώς και τεχνικά και νομικά κενά που μπορούν να καλυφθούν σύντομα με κατάλληλη προετοιμασία.
Η Ελλάδα διατηρεί σημαντικό νομικό πλεονέκτημα καθώς το ελληνικό χρέος στη συντριπτική του πλειοψηφία υπάγεται στο ελληνικό δίκαιο. Ο προτεινόμενος διακανονισμός έχει ποιοτικές διαφοροποιήσεις από τις παλαιού τύπου αναδιαρθρώσεις. Έχει έντονα συντεταγμένα πολιτικά χαρακτηριστικά αφού η ανταλλαγή σε μεγάλο βαθμό συντελείται μεταξύ επίσημων θεσμών της ευρωζώνης.
Ικανοποιεί τα αμοιβαία συμφέροντα και τις εύλογες ισορροπίες μεταξύ πολιτικής και αγορών, χωρών – πιστωτών και χωρών – δανειζομένων καθώς και μεταξύ επίσημων δανειστών (ΕΚΤ, χώρες ευρωζώνης, ΔΝΤ) και των ιδιωτών επενδυτών καθώς οι πρώτοι έχουν προβάδισμα στην ικανοποίησή τους με πιθανό αποτέλεσμα ένας μικρός σχετικά αριθμός των τελευταίων να επωμιστεί μεγαλύτερα βάρη από το διακανονισμό. Σταθεροποιεί και οχυρώνει τις ελληνικές τράπεζες και ασφαλιστικές εταιρίες καθώς και τα αποθεματικά των Ασφαλιστικών Ταμείων.
Η εμπειρία ορισμένων αναδιαρθρώσεων χρέους χωρών της Λατινικής Αμερικής υπό το Brady Plan, από το όνομα του τότε υπουργού Οικονομικών των ΗΠΑ, παρουσιάζει ορισμένες αναλογίες με την πρόταση αυτή, αλλά τα δεδομένα της ευρωζώνης είναι πολύ διαφορετικά. Εκεί υπήρξε ανταλλαγή ομολόγων τραπεζών που ήταν εκτεθειμένες στο υψηλό χρέος των χωρών αυτών με τα Brady bonds, εγγυημένα από το αμερικανικό δημόσιο.
Τρίτο, αναμόρφωση του Μνημονίου ώστε το χρονοδιάγραμμα της δημοσιονομικής προσαρμογής να γίνει πιο ρεαλιστικό και ευέλικτο σε σχέση με τις εξελίξεις στην πραγματική οικονομία και κυρίως να αναγνωριστούν σαν «παραγωγικό χρέος» και να εξαιρεθούν από την αποκλιμάκωση των δημοσίων δαπανών οι επενδύσεις με υψηλό πολλαπλασιαστή και μεγάλο διαρθρωτικό αποτέλεσμα για μια ανταγωνιστική, εξωστρεφή παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών.
Η τριπλή συνδυασμένη κίνηση μπορεί να φέρει το ελληνικό δημόσιο χρέος κάτω από το όριο συναγερμού του 100% του ΑΕΠ ώστε να υπάρξει μια βιώσιμη επανεκκίνηση της Ελλάδας. Αντίθετα, αν δεν γίνει τίποτα δραστικό ακόμα και αν οι αγορές ως εκ θαύματος μας ξεχάσουν και αποφευχθεί η ελεγχόμενη χρεοκοπία, το δημόσιο χρέος θα ξεπερνά το 185% του ΑΕΠ το 2020. Θα έχουμε δηλαδή μια χαμένη δεκαετία και θα υποθηκεύσουμε την επόμενη σε μια κοινωνία υπό γήρανση και με ακάλυπτο ασφαλιστικό σύστημα.
