«Όλα είναι δρόμος, Περιδιαβαίνοντας το Ηράκλειο Αττικής» τιτλοφορείται η νέα έκδοση του «Άλλου Τόπου Επικοινωνίας και Πολιτισμού», του ιδιαίτερου και ξεχωριστού πολιτιστικού φορέα της πόλης του Ηρακλείου, με την οποία μπαίνει στην καινούρια χρονιά.
Πρόκειται για μία έκδοση που προέκυψε, όπως αναφέρουν οι συντελεστές του λόγω του εγκλεισμού που επέβαλε η πανδημία, καθώς και από την αναβάθμιση στη συνείδηση όλων μας της αξίας του δρόμου και του ανοιχτού δημόσιου χώρου. Στις σελίδες του, ο αναγνώστης θα βρει αφηγήσεις, τεκμήρια (χάρτες, δημοσιεύματα, ΦΕΚ), φωτογραφικά ντοκουμέντα, κείμενα και ποιήματα που έγραψαν φίλοι και μέλη του Άλλου Τόπου Επικοινωνίας και Πολιτισμού και θα ταξιδέψει νοερά στις παλιές γειτονιές της πόλης, μέσα από τις ιστορίες των ίδιων του των κατοίκων.
Η ΑΜΑΡΥΣΙΑ συνομίλησε με την πρόεδρο του Δ.Σ. του Συλλόγου, Ανθή Χαρώνη, η οποία αφηγήθηκε την μέχρι σήμερα πορεία και εξέλιξή του, ιδιαίτερα στο κομμάτι των εκδόσεων, τις δράσεις που προετοιμάζει μετά την πανδημία, αλλά και την ανάγκη να επιστρέψουμε στην κανονικότητα που προσφέρει η καθημερινή προσωπική επαφή.
Τα πρώτα βήματα
«Ο Σύλλογος ιδρύθηκε το Δεκέμβριο του 2014 και συστήθηκε στο κοινό με μια ιδιαίτερα επιτυχημένη εκδήλωση, που αφορούσε τα 100 χρόνια από την έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η λογική στην οποία στήθηκε ήταν αυτό ακριβώς που εκφράζει έμμεσα και το όνομά του. Ένας τόπος που μπορούν να συναντηθούν άνθρωποι με διαφορετικές διαδρομές και προσεγγίσεις με κοινό στοιχείο ότι αγαπούν την πόλη και αναζητούν το κάτι διαφορετικό.
Στα πλαίσια αυτά στήθηκε μια έκθεση φωτογραφίας τον Μάιο του 2015 με τίτλο «Ανακαλύπτοντας το Ηράκλειο Αττικής στο πέρασμα ενός αιώνα (1880-1980)». Έγινε μέσα από τα άλμπουμ των συμπολιτών μας. Περισσότερα από χίλια άτομα μας εμπιστεύθηκαν το φωτογραφικό υλικό και κάποιοι από αυτούς δεν είχαν κανένα πρόβλημα να δημοσιοποιηθεί αυτό το υλικό και σε μία τυχόν έκδοση που θα προέκυπτε. Με αυτό στο μυαλό μας, φτιάξαμε το πρώτο «ημερολόγιο», όπως το ονομάσαμε. Έτσι ξεκινήσαμε να θεσμοθετούμε μια ετήσια έκδοση, που από ένα σημείο και μετά έχει αρχίσει να ξεπερνά κατά πολύ την λογική και την έννοια του ημερολογίου. Το 2017 είχαμε ασχοληθεί με τον υποσταθμό της Ηλεκτρικής Εταιρείας και αργότερα της ΔΕΗ στο Ηράκλειο η έκδοση αυτή τιτλοφορήθηκε «Ο Εν Ηρακλείω υποσταθμός της ΔΕΗ». Δεν θέλαμε απλώς να το παρουσιάσουμε, αλλά να προσπαθήσουμε όσο περνάει από το χέρι του Συλλόγου, να συμβάλουμε ώστε να ανακηρυχθεί ως διατηρητέο μνημείο βιομηχανικής κληρονομιάς. Το 2018 ασχοληθήκαμε με τον αθλητισμό στο χώρο μας, στην έκδοση με τίτλο «Η Ιστορία του αθλητισμού στο Ηράκλειο Αττικής». Το 2019 ήταν μια χρονιά αιχμής γιατί ασχοληθήκαμε με το Αδριάνειο Υδραγωγείο και η ονομασία ήταν «Υδάτινες διαδρομές από τον Αδριανό μέχρι σήμερα». Ασχοληθήκαμε ταυτόχρονα με το νερό και την βιομηχανία-βιοτεχνία που αναπτύχθηκε αργότερα δίπλα στα ρέματα, ποτάμια όλα όσα πήγαζαν από την Πάρνηθα, περνούσαν από το Ηράκλειο και κατέληγαν στην Ν. Ιωνία. Από αυτήν την έκδοση και μετά άρχισαν να μας συζητούν πολύ σοβαρά γνώστες και άνθρωποι, με τους οποίους είχαμε συνεργαστεί ότι δεν είναι ένα απλό ημερολόγιο», αναφέρει αρχικά η κ. Χαρώνη και εξηγεί ορισμένες πτυχές της εξέλιξης της συλλογής και παρουσίασης του υλικού. Όπως αναφέρει:
«Στην έκδοση του 2019 έχουμε πρωτότυπες δημοσιεύσεις του Παναγιώτη Δευτεραίου, Σεισμολόγου, Πολιτικού Μηχανικού, Υποψήφιου Διδάκτορα, ο οποίος έχει ασχοληθεί με όλα τα υδραγωγεία που είναι επισκέψιμα, αλλά και με τη βοήθεια της ΕΥΔΑΠ έχει βρει πρόσβαση και σε εκείνα που δεν είναι προσβάσιμα. Επίσης, με την Όλγα Βογιατζόγλου, αρχαιολόγο, που έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα με τις υδατογέφυρες στην Καλογρέζα.
Το 2020 ασχοληθήκαμε με τα λιγνιτωρυχεία Καλογρέζας – Ηρακλείου σε μια έκδοση με τίτλο «Όταν από την γη έβγαζαν λιγνίτη». Ήταν μια τελείως πρωτότυπη δουλειά. Πέρα από την συνδρομή του Στάθη Χιώτη, πρώην προέδρου του ΙΓΜΕ, που μας έδωσε ένα πρωτότυπο άρθρο βασιζόμενο στις προηγούμενες εργασίες του, πήραμε τα αρχεία του πολιτιστικού ιδρύματος του Ομίλου Πειραιώς και προσπαθήσαμε να τα αποκρυπτογραφήσουμε. Χίλιες σελίδες αρχεία, από τα οποία προσπαθούσαμε να αποκρυπτογραφήσουμε τι ήταν αυτή η «Ανώνυμη Εταιρεία Εμπορικών και Μεταλλευτικών Επιχειρήσεων» που εκμεταλλευόταν για δέκα χρόνια τα λιγνιτωρυχεία της Καλογρέζας και του Ηρακλείου».
«Όλα είναι δρόμος»
«Πλέον είχαμε περάσει σε ένα διαφορετικό στάδιο. Το υλικό ήταν πολύ πλούσιο και ιδιαίτερο για να περιληφθεί στις σελίδες ενός ημερολογίου ή μιας μικρής έκδοσης. Υποσχεθήκαμε στον εαυτό μας ότι θα προχωρήσουμε σε μια κανονική έκδοση που θα έχει όλη την πληροφορία που είχαμε συλλέξει», τονίζει και εξηγεί το πώς ο Σύλλογος έφτασε στην φετινή έκδοση που τιτλοφορείται «Όλα είναι δρόμος».
«Εξαιτίας της πανδημίας σκεφτήκαμε να κάνουμε κάτι διαφορετικό. Αποφασίσαμε να παρουσιάσουμε τους δρόμους της πόλης με τη μορφή της κειμενολεζάντας. Καταλήξαμε σε μια εκτενή έκδοση 271 σελίδων, εκ των οποίων οι 171 είναι κείμενα που εμπλουτίζονται με φωτογραφικό υλικό. Δεν είναι μια ακριβής χαρτογράφηση, δεν πάμε δρόμο δρόμο. Στην εισαγωγή αναφερόμαστε στην εξέλιξη του δημόσιου αστικού χώρου, στα πλαίσια των χρόνων και την αξία του που, λόγω covid την έχουμε καταλάβει λίγο περισσότερο. Στη συνέχεια, προχωρά ανά περιοχή και ουσιαστικά αναδεικνύει δρόμους και, κυρίως, ιστορίες ανθρώπων που ζούσαν και περπάτησαν σε αυτούς. Άρα δεν μπορούμε να πούμε ότι πρόκειται για μια λίστα με τους δρόμους και την ιστορία της ονοματοδοσίας τους. Ανά περιοχές έχουμε ιστορίες δρόμων και ανθρώπων που οι ιστορίες τους εξελίχθηκαν σε αυτούς τους δρόμους».
Όπως μπορεί εύκολα να αντιληφθεί κάποιος, οι παλαιοί Ηρακλειώτες δεν θα βλέπουν μόνο ένα κομμάτι της προσωπικής τους ιστορίας, αλλά συνέβαλαν και στην καταγραφή της.
«Αυτοί το έγραψαν. Ουσιαστικά είναι μια συλλογή βιωμάτων. Όχι τόσο Ιστορίας με την αυστηρή έννοια της επιστήμης. Κυρίως είναι βιώματα και μνήμες προσωπικές. Και η πρόσληψη του παρελθόντος είναι κατά κάποιον τρόπο προσωπική. Πώς έχει γαλουχηθεί ο καθένας, τι ήταν αυτό που του έκανε εντύπωση, ποιες ήταν οι συγκυρίες. Δεν μιλάμε για μια διεπιστημονική εργασία, παρ’ όλο που έχει αρκετά ακριβή και ιστορικά τεκμηριωμένα στοιχεία. Κυρίως είναι οι εντυπώσεις, μνήμες των ανθρώπων από την πόλη τους, την πόλη στην οποία έζησαν, εργάστηκαν ή απλά την περιδιαβήκαν για κάποιο χρονικό διάστημα».
Η δουλειά των ανθρώπων του Συλλόγου είναι τόσο σημαντική και σε ερευνητικό βάθος, που δεν έχει να δουλέψει ακαδημαϊκά συγγράμματα, κάτι το οποίο η κ. Χαρώνη αποδίδει στην συνέπεια με την οποία έχουν προσεγγίσει τους ανθρώπους που θα βοηθήσουν, αλλά και το πώς διαχειρίζονται το υλικό που συγκεντρώνουν.
«Είναι αλήθεια αυτό. Από ένα σημείο και μετά καταλάβαμε. Αυτό δεν οφείλεται αποκλειστικά στη δική μας δουλειά, αλλά στην εργασία και την εμπιστοσύνη που μας έδειξαν πολύ αξιόλογοι επιστήμονες. Αυτήν με κάποιον τρόπο, βέβαια, την έχουμε εμπνεύσει. Υπήρχαν πολλοί που έδειξαν ενδιαφέρον και για πολλά θέματα, όπως για παράδειγμα για τον υποσταθμό της ηλεκτρικής εταιρείας, μας ζητούν συνέχεια στοιχεία γιατί δεν τα βρίσκει κάποιος εύκολα».
Δράσεις με ιστορικό και καλλιτεχνικό αποτύπωμα
Σε αυτά τα επτά χρόνια της παρουσίας του, ο Σύλλογος έχει κάνει αρκετές ενδιαφέρουσες δράσεις, που έχουν φωτίσει σημαντικές πτυχές της ιστορίας της πόλης και όχι μόνο, αλλά έχουν καταπιαστεί και με κρίσιμα ιστορικά, μουσικά, πολιτικά ζητήματα, αναδεικνύοντας, παράλληλα και σπουδαίες προσωπικότητες που έχουν αφήσει το στίγμα τους.
«Είχαμε ξεκινήσει με ένα διήμερο αφιέρωμα στην επιρροή του Μεγάλου Πολέμου του ’14 στην Τέχνη. Το είδαμε από την ιστορική μεριά της Τέχνης και ειδικών μορφών, τα εικαστικά, τον κινηματογράφο κλπ. Τότε μας τίμησαν με την παρουσία τους επιστήμονες, καλλιτέχνες και κριτικοί τέχνης. Ήταν η εναρκτήρια εκδήλωση και μας έδωσε θάρρος να συνεχίσουμε. Έχουμε κάνει μια πληθώρα εκδηλώσεων, συζητήσεις πάνω σε σύγχρονα ζητήματα, όπως για το Ισλαμικό Χαλιφάτο ξεκινώντας από την ιστορία του διαμοιρασμού της ευρύτερης περιοχής στα τέλη του Α’ Π.Π. μέχρι και τον ISIS. Επίσης, εκμεταλλευόμενοι το υλικό που είχαμε βρει κατά προετοιμασία της έκδοσης του πρώτου ημερολογίου, εντοπίσαμε ανθρώπους που έχουν δουλέψει στα λιγνιτωρυχεία και κάναμε μια εκδήλωση πριν από την έκδοση, όπου εκεί ήρθαμε σε επαφή με ένα εντελώς διαφορετικό κοινό που δεν ξέραμε ότι υπάρχει. Ασχοληθήκαμε επίσης με δύο αφιερώματα στο Ρεμπέτικο τραγούδι, καθώς επίσης έχουμε κάνει ένα αφιέρωμα στον Στέλιο Γιαννακόπουλο, τον εμβληματικό ηχολήπτη της Columbia, με την οποία στοχεύουμε να ασχοληθούμε έντονα στο μέλλον. Ασχοληθήκαμε με τα φαινόμενα, όπως ο Φασισμός χθες και σήμερα, εκδήλωση , στην οποία μας τίμησαν με την παρουσία τους αρκετοί πανεπιστημιακοί. Ασχοληθήκαμε επίσης με την μαύρη επέτειο της Χούντας και τα στερεότυπα που προέκυψαν και πολλά άλλα.
Έχουμε επίσης ασχοληθεί με διαλέξεις, αλλά και παρουσιάσεις βιβλίων ιδιαίτερα Ηρακλειωτών, αν και όχι αποκλειστικά. Πριν την πανδημία, η οποία μας διέκοψε, είχαμε καθιερώσει επίσης θεματικές ξεναγήσεις σε τακτά χρονικά διαστήματα με συγκεκριμένο πρόγραμμα, τις οποίες διοργανώνει και επιμελείται η Χάρη Βελακουτάκου, αρχαιολόγος και ξεναγός και μέλος του ΔΣ του Συλλόγου. Ο τίτλος τους είναι «Η ιστορία της Αθήνας μέσα από τα Μνημεία της». Δεν μένει μόνο στον αρχαιολογικό τομέα, αλλά προχωρά σε όλες τις μορφές και βοηθά να γνωρίζουμε κάθε πτυχή της πόλης».
Όλες αυτές οι δράσεις έχουν φέρει ένα ενθαρρυντικό στοιχείο, ότι διαρκώς προσελκύουν όλο και περισσότερα νεαρά άτομα, κάτι που σίγουρα χαροποιεί όλους.
«Νομίζω πως, αν και οι καιροί είναι δύσκολοι για συμμετοχικές διαδικασίες αυτού του είδους, βλέπουμε τώρα τελευταία και πολλούς νέους ανθρώπους. Χρειάζεται νέο αίμα, αλλά για να υπάρξει αυτό πρέπει να δώσεις χώρο να εκφραστούν. Αυτοί γνωρίζουν τι τους εμπνέει. Εσύ οφείλεις να τους εμπνεύσεις εμπιστοσύνη και να μην προσπαθήσεις να τους καπελώσεις ή να εκμεταλλευτείς τη δουλειά τους. Έχουμε διοργανώσει μικρές συναυλίες σχημάτων που δεν έχουν εμφανιστεί και δεν είναι ιδιαίτερα γνωστά, απλώς για να τους δώσουμε ένα βήμα. Αυτός είναι ο στόχος μας. Να δώσουμε ένα βήμα στους νέους ανθρώπους να εκφραστούν με το δικό τους τρόπο. Να τους βοηθήσουμε με οργανωτικά ζητήματα και, σταδιακά, να δώσουμε την σκυτάλη».
Όσο για τα επόμενα σχέδια, κορωνοϊού επιτρέποντος, ιδέες υπάρχουν πολλές, αλλά αυτό που είναι πλέον μεγαλύτερη ανάγκη είναι η επιστροφή στην κανονικότητα και την εξωστρέφεια.
«Συνεχώς πλάθουμε στο μυαλό μας τι θα μπορούσαμε να κάνουμε. Ιδέες έρχονται, αλλά αυτό ίσως που χρειάζεται ο κόσμος μετά από όλα όσα προηγήθηκαν, είναι μια ανοικτή εκδήλωση με μουσική. Θέλουμε κάποια στιγμή να κάνουμε ένα αφιέρωμα στον Δήμο Μούτση, αλλά αυτό δεν μπορούμε να το κάνουμε μόνοι μας. Χρειάζεται σημαντική συμπαράσταση και οργάνωση. Σε αυτή τη φάση χρειάζεται να σκεφτούμε δημιουργικά, αλλά κυρίως να ξαναβγούμε έξω, να δει ο ένας τον άλλο. Να αποκτήσουμε τις διαπροσωπικές σχέσεις ξανά. Έχουμε την ανάγκη περισσότερο να βρεθούμε, να μιλήσουμε, να διασκεδάσουμε. Μια μουσική εκδήλωση θα ταίριαζε σε όποιο άνοιγμα γίνει και ελπίζουμε να γίνει σύντομα. Για να καλωσορίσουμε τη νέα πραγματικότητα!»
Γιώργος Αράπογλου
