Μια συγκλονιστική λέξη, ένας όρος που από μόνος του δίνει μια εξήγηση στο σύγχρονο ελληνικό δράμα. Μια διαδικασία που ξεκίνησε με τη νίκη της αντίδρασης στη μεταπολεμική Ελλάδα, για να κορυφωθεί με το απόλυτο ξεπούλημα της χώρας στους ξένους κερδοσκόπους, σχεδόν εβδομήντα χρόνια μετά.
Αυτή τη λέξη είχε επιλέξει ο Θανάσης Φωτιάδης, σε μια συνέντευξή του στον αξέχαστο Νίκο Μακρίδη, στην «Ελευθεροτυπία» της 24.2.1983. Ήταν αφιερωμένη στον ήρωα Θωμά Χατζηθωμά, στενό φίλο του Θ. Φωτιάδη. Σκοτώθηκε απ’ τους Γερμανούς, στο μεγάλο συλλαλητήριο της 25ης Μαρτίου 1943. Είχε οργανωθεί απ’ το ΕΑΜ, για να ματαιωθεί η κάθοδος των Βουλγάρων φασιστών στη Θεσσαλονίκη. Ο στόχος πέτυχε, αλλά τρία νέα παιδιά δολοφονήθηκαν από τις δυνάμεις κατοχής.
❍ ❍ ❍
«Όλο το Πανεπιστήμιο συγκεντρώθηκε στην Αγία Σοφία. Φάλαγγες οι φοιτητές ξεχύθηκαν στους δρόμους, παρασύροντας κι ένα πλήθος λαού. Οι Γερμανοί εμφανίζονται, αλλά το πλήθος τραγουδάει τον Εθνικό Ύμνο και δεν διαλύεται. Περνάμε έξω απ’ το σπίτι του καθηγητή μας Χαράλαμπου Θεοδωρίδη και του ζητάμε να μας μιλήσει απ’ το μπαλκόνι. Κι εκείνος, δάσκαλος αληθινός του Γένους, μας ρίχνει τη γαλανόλευκη. Πήραμε τη σημαία και γυρίζαμε στη πόλη, ως την ώρα που δεχτήκαμε την επίθεση της Γκεστάπο…».
Ο Θ. Φωτιάδης ήταν τότε φοιτητής της Νομικής, στέλεχος του ΕΑΜ Νέων και μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού της ΕΠΟΝ των φοιτητών «Ξεκίνημα», με αρχισυντάκτη τον Μανώλη Αναγνωστάκη. Λίγο αργότερα ανέλαβε τη διεύθυνση της εφημερίδας «Λεύτερα Νιάτα» (όργανο της ΕΠΟΝ στη Μακεδονία-Θράκη), αλλά και την ευθύνη της Διαφώτισης στην ίδια περιοχή. Στην ερώτηση του δημοσιογράφου, αν θεωρεί τον εαυτό του «Επονίτη συγγραφέα», απάντησε με τρόπο πολύ… επίκαιρο, αν αναλογιστεί κανείς τις βαθύτερες αιτίες της πολύπλευρης κρίσης:
«Δεν θα μιλούσα για επονίτικη ιδεολογία. Η ιδεολογία της Εθνικής Αντίστασης ήταν Εαμική. Κι αυτή επηρέασε όλο μου το έργο με όραμα τη λαϊκή κυριαρχία, όπως πλάστηκε σαν πρώτο κύτταρο στην ελεύθερη Ελλάδα των βουνών. Εκεί ήταν το σχολείο μου και είναι ακόμη ο τρόπος ζωής για μένα.
Η Εθνική Αντίσταση ήταν η Ελλάδα! Και η Ελλάδα ζημιώθηκε με το διωγμό της. Η ελληνική ψυχή, που αθλοφόρησε, ταλαιπωρήθηκε, καταδιώχτηκε, αιμορράγησε. Χάθηκαν τόσοι άνθρωποι, που είχαν τόσες ιστορίες και τόσες αλήθειες να πουν. Έσβησαν τόσα γεγονότα στη μνήμη, με τις δεκαετίες της σιωπής.
Κι από πάνω η “Ποίηση της ήττας”, που όσοι την αποδέχονται ομολογούν την προσωπική τους ήττα στο Εαμικό κίνημα. Μια κάμψη, υποχώρηση, ανακωχή ή αναμονή, ναι. Αλλά καμία ήττα»!
❍ ❍ ❍
Ο Θανάσης Φωτιάδης δικαίωσε με το παράδειγμά του και τη στάση του όλα τα παραπάνω. Μέχρι το τέλος της ζωής του, που φέτος συμπληρώνονται κιόλας 22 ολόκληρα χρόνια, τίμησε τις πεποιθήσεις και τους αγώνες του, με τίμημα την παραγνώριση του έργου του. Δεν μπήκε ποτέ στους «μηχανισμούς» των κάθε λογής «συγκροτημάτων» και αρνήθηκε να μετατραπεί σε άλλη μια γραφική φιγούρα «μετανοημένου» και «πρώην», σαν τις δεκάδες δύστυχους «επώνυμους», που αναρριχήθηκαν με τα συγχωροχάρτια του συστήματος. «Στάθηκε τυχερός, που δεν πρόδωσε», όπως πολύ εύστοχα είχε γράψει ο Ρένος Αποστολίδης…
Χρήστος Φωτιάδης
