Το να επιδιώξει κανείς να ξαναφέρει στη μνήμη του και να δώσει πνοή στον θρύλο της 28ης Οκτωβρίου 1940 σήμερα μετά από εβδομήντα δύο χρόνια, είναι μια απόπειρα ξέθωρη. Το άκουσμα και μόνο των λέξεων ανακυκλώνει το βίωμα εκείνων, που έζησαν το απόμακρο πρωινό ως απρόσμενο εφιάλτη ενός απαίσιου ονείρου μέσα σ’ ένα πανδαιμόνιο ποικίλων εκφοβιστικών ήχων από καμπάνες και σειρήνες, που ανήγγειλαν πόλεμο. Αλλά ο τρόμος εκείνος, εκμηδενίστηκε μπροστά στις πρώτες νίκες των δικών μας παλικαριών πάνω στα βορειοηπειρωτικά μας βουνά, για να ξαναγυρίσει έπειτα από μήνες με αρχέγονες, βάρβαρες, ανημέρευτες θηριωδίες, που και σήμερα ακόμη τις τρέμει ο λογισμός σε μιαν υποδούλωση, που ελλόχευε ποικίλους κινδύνους.
Πόλεμος ήταν και τι πόλεμος!
Ένα τεράστιο φασιστικό κράτος (της Ιταλίας) ορεγόταν εδάφη, υποκινούμενο από τις πιο απάνθρωπες και ανίερες διαθέσεις του πανίσχυρου άξονα, που κατηύθυνε η σβάστικα της γερμανικής ισοπέδωσης. Από την άλλη πλευρά, ένα μικρό κράτος με πενιχρές οπλικές δυνάμεις, η χώρα μας, αλλά με δύναμη αιάντεια και φωνή στεντόρεια, διαλαλούσε την άρνηση του συμβιβασμού, κραύγαζε την ιαχή Αέρα πάνω στα βουνά, σκορπίζοντας την αδικία, που έκαναν σε βάρος της. Και αυτά είναι μνήμες εκείνων, που τα έζησαν. Για τους μεταγενέστερους όμως το γεγονός είναι ξεπερασμένο.
Η ατμόσφαιρα εκείνης της εποποιίας του 1940 και ο παλμός των γενναίων πολεμιστών της Ελλάδας τότε, σήμερα και μάλιστα σ’ έναν κόσμο, που επιδιώκει φυλετικές συνενώσεις και παγκοσμιοποιήσεις, φαντάζει εντελώς ξένη. Αυτά εξουδετερώθηκαν και από άλλα παρόμοια συμβάντα σε άλλα πλάτη και μήκη της υδρογείου. Τα δικά μας είναι εντελώς ξεχασμένα τώρα και ίσως ξένα, τόσο απόμακρα όχι μόνο από μας, που τα υποστήκαμε, αλλά και από αυτούς, που μας τα είχαν επιβάλει. Θέλουν να μην τα παραδεχτούν, επικαλούμενοι άλλες εποχές και άλλα καθεστώτα. Και είναι λησμονημένα, γιατί δε βρήκαν κατάλληλο έδαφος καλλιέργειας και από μας τους ίδιους. Εμείς οι ίδιοι, όσοι επιζώντες ακόμη συντελεστές της νίκης καταφέραμε να τα εκπαραθυρώσουμε από την ιστορία μας.
Τι κι αν ένα Έθνος τσακίστηκε για τα δίκαιά του πάνω στα βουνά; Τι κι αν αποδεκατίστηκαν άνθρωποι; Το αποτέλεσμα μέτρησε μηδενικά. Η λήθη τα σκέπασε, έπεσαν στον Καιάδα της lapsus memoriae -λησμονιά της μνήμης- καθώς μετά το τέλος του πολέμου καλύψαμε τα γεγονότα με εφήμερες κραυγές, που ταξίδεψαν στα σύννεφα, σε ουρανούς θαρρείς άγνωστους και σε ιθύνοντες κρατών, προσποιούμενους άγνοια εκ προθέσεως ιδιαίτερα, όταν επρόκειτο για πολεμικές αποζημιώσεις, αφού πέρασε ο κίνδυνος. Αυτούς που μας έβλαψαν τους προσεγγίσαμε αργότερα σε ειρηνικές περιόδους και μας περιποιήθηκαν ως Σάυλωκ τοκογλυφίας στις χρηματικές μας δανειοληπτικές συναλλαγές.
Τι να σου πουν οι νεότεροι; Αφού αυτήν την ιστορία του βορειοηπειρωτικού μας αγώνα δεν την προσέξαμε, όσον έπρεπε, εμείς ούτε τη διδάξαμε, όσον έπρεπε. Στα ιστορικά διδακτικά μας βιβλία είναι στα τελευταία κεφάλαια και ελλιποσέλιδη. Προσπαθήσαμε έτσι να αντιπαρέλθουμε τα γεγονότα και να εστιάσουμε την προσοχή σε άλλα αλλότρια προς αυτά. Όμως αυτή η ιστορία αποτελεί την αφετηρία των δεινών μας. Είναι η δική μας ιστορία, είναι ο εαυτός μας. Δεν την ερευνήσαμε, δεν είδαμε όλες τις πτυχές της. Αλλάξαμε τρόπους προσέγγισης της θεωρητικής της δομής. Κατά καιρούς ακόμη γράφτηκαν βιβλία με μελέτες, άρθρα, δοκίμια, δημοσιεύθηκαν φωτογραφίες και επεισόδια μαχών και τόπων, αλλά όσο το αλέτρι θα ξεθάβει οστά πολεμιστών μας πάνω στα βορειοηπειρώτικα βουνά μας οι αίνοι μας και τα δοξολογήματά μας, προς αυτούς θα είναι ελλιπείς.
Σήμερα εδώ στην ελεύθερη πατρίδα μας τιμάμε τους νεκρούς, αποδίδοντας σ’αυτούς με αγλάισμα λόγων και δάφνινων στεφανιών τον ηρωικό τους θρίαμβο. Κι αυτούς, που επέζησαν δεν τους υπολογίσαμε, ούτε διοργανώσαμε προς τιμήν τους ποτέ τιμητικές εκδηλώσεις. Απόλαυσαν αυτοί στον υπόλοιπό τους βίο την αδιαφορία μας και άλλοι έπλευσαν την Αχερουσία με την πίκρα της δικής μας αναλγησίας στα χείλη, εξουδετερώνοντας το δικό τους τοτινό χαμόγελο της νίκη.
Και ενώ κάθε χρόνο γιορτάζουμε το γεγονός, όμως οι πληροφορίες, που δίνονται γι αυτό, χρόνο με χρόνο από τους ομιλητές μας γίνονται και πιο σκιώδεις. Οι σημερινοί νέοι συγχέουν τα γεγονότα ή τα αγνοούν. Και οι εντεταλμένοι ομιλητές δεν εστιάζουν τις πληροφορίες τους σ’αυτό το γεγονός αλλά εκτρέπονται σε άλλα απροσδιόριστα. Υποχωρούμε μπροστά στο μεγαλείο του ουσιώδους, ασχολούμενοι με εφήμερες καταστάσεις. Έτσι κάνουμε υποκειμενική εφήμερη διερεύνηση των ιστορικών μας δεδομένων. Τα ιστορικά μας γεγονότα έχουν αυτοτέλεια. Και αυτό της 28ης Οκτωβρίου είναι τόσο γεμάτο, ώστε δεν πρέπει να επισκιάζεται από ηγεμονικές παρεμβάσεις και επιβολές ξένων συμφερόντων, που θέλουν να μας απομακρύνουν, και μήπως δεν το πετυχαίνουν; από την ιστορικότητά μας. Πόσο θα ήθελαν μερικοί να μη γιορτάζουμε την επέτειο αυτή; Πόσο ύπουλα προετοιμάζουν τέτοιες απόπειρες;
