«Χωρίς μουσική, η ζωή θα ήταν ένα λάθος», είχε πει κάποτε ο Φρήντριχ Νίτσε.
Αυτά τα λόγια ακολουθούν τη σκέψη μου καθώς συνομιλώ με τον συνθέτη Γιώργο Πατεράκη, ένας καλλιτέχνη με εξαιρετικές σπουδές και τεράστια πορεία.
Σε μια κουβέντα εφ’ όλης της ύλης ανοίγουμε τις καρδιές μας και μιλάμε για ό,τι μας αφορά.
Για τη χορωδία «String Theory», της οποίας είναι και ιδρυτής της. Για το πώς δημιουργήθηκε η χορωδία αυτή αλλά και για την ιδιαίτερα σημαντική δράση της.
Για το τι εστί τέχνη για τον ίδιο αλλά και για το τι τον φοβίζει στον κόσμο αυτόν, στην εποχή που βιώνουμε.
Και καθώς τα λεπτά και ο χρόνος κινούνται παράλληλα με τη συνομιλία μας, εγώ δεν έχω παρά να σας μεταφέρω στο χαρτί τα λόγια του, καθώς είμαι σίγουρη πως θα αγγίξουν την ψυχή σας, όπως άγγιξαν και τη δική μου.
Τα φωτά της σκηνής σβήνουν και η κουβέντα μας ξεκινάει.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΦΡΑΓΚΟΥΛΑΚΗ
Χορωδία String Theory. Μιλήστε μας για αυτήν.
Δεν χρειάζεται, η χορωδία μιλάει από μόνη της. Αρκεί να έρθετε σε μια πρόβα, να δείτε την ομοψυχία των ανθρώπων και την αντοχή τους στη δουλειά, την όρεξη, και το δημιουργικό και αλληλέγγυο πνεύμα των χορωδών, να δείτε τη μαγεία της συνεργασίας πολλών ανθρώπων, για να καταλάβετε.
Αλήθεια κ. Πατεράκη, πώς γεννήθηκε η ιδέα δημιουργίας της και τι στάθηκε η αφορμή;
Όπως τα περισσότερα πράγματα στη ζωή: τυχαία. Είχε ξεκινήσει τον Σεπτέμβριο του 2015, πριν από 10 χρόνια, όταν με προσκάλεσε η Μάρθα Φριντζήλα να κάνω κάποια μουσικά εργαστήρια στον χώρο της, στο Baumstrasse, στον Βοτανικό. Έτσι διαμορφώθηκε σιγά σιγά αυτό που σήμερα είναι τα δύο τμήματα των χορωδιών «String Theory», το τμήμα Repertoire που φέρνει τους ανθρώπους σε επαφή με διάφορες μορφές της χορωδιακής μουσικής και το τμήμα Performance που ετοιμάζει κάθε χρόνο μια παράσταση η οποία παρουσιάζεται σε κάποιο μεγάλο venue. Φέτος, για παράδειγμα, ετοιμάζουμε την παράσταση «Baroque» την οποία, από κοινού με τον Δημήτρη Κούντουρα και σε συνεργασία με το ensemble παλιάς μουσικής «Ex Silentio» και το Κέντρο Παλιάς Μουσικής του Ωδείου Αθηνών, θα παρουσιάσουμε τον προσεχή Ιούνιο στη θαυμάσια αίθουσα συναυλιών «Ιωάννης Δεσποτόπουλος», στο Ωδείο Αθηνών.
Μιλήστε μου για τη δράση της, καθώς είναι τεράστια. Παραστάσεις στο Μέγαρο και την επόμενη μέρα τραγουδάει σε φυλακές, ψυχιατρικές δομές και γηροκομεία….
Η ενσυναίσθηση και η αλληλεγγύη που υπάρχει ανάμεσα στα μέλη της χορωδίας ήταν φυσικό επακόλουθο να επεκταθεί και εκτός των ορίων της ομάδας. Δεδομένου δε πως αρκετά από τα μέλη έχουν επαγγελματική σχέση με δομές υγείας ή με δομές ψυχικής υγείας, με εκπαιδευτικά προγράμματα φυλακισμένων, με δομές περίθαλψης ηλικιωμένων και λοιπά, οι δράσεις μας επεκτάθηκαν και σε αυτούς τους χώρους.
Μια χορωδία κοινωνικά ενεργή, θα τη χαρακτήριζα. Ποιο το μήνυμα -αν υφίσταται μήνυμα- που θέλετε να περάσετε στο κοινό; Ατομικά αλλά και ως ομάδα.
Να μου επιτρέψετε τη συμπλήρωση: «κοινωνικά και πολιτικά ενεργή». Κανένα μήνυμα. Απλώς κάνουμε ό,τι μπορούμε για να ισορροπήσουμε μέσα μας και γύρω μας είτε έναν πύργο της… Μόρντορ που υψώνεται στην «Αθηναϊκή Ριβιέρα» στο Ελληνικό, είτε μια γενοκτονία από κάτι εγκληματίες που γίνεται εδώ παρακάτω, είτε κάποια διεφθαρμένη εξουσία, που αποφασίζει για τις τύχες μας εδώ, στον μικρό τόπο που ζούμε, είτε, γενικότερα για την απαξίωση της ομορφιάς της ζωής και του κόσμου μας σε όποια μορφή μας πληγώνει περισσότερο. Το ότι είμαστε όλοι μαζί και το ότι κάνουμε αυτό που κάνουμε είναι το αντιβιοτικό μας.
Η χορωδία μπαίνει αισίως στη δεύτερη δεκαετία της ζωής της. Περιγράψτε μας αυτό το ταξίδι.
Ξεκίνησε από χορωδία. Έγινε ένας κοινωνικός χώρος και, για πολλούς από εμάς, ένας αντισταθμιστικός παράγοντας της υπόλοιπης ζωής. Μουσικά εξελίσσεται σε μια όλο και πιο καλή χορωδία.
Η τέχνη είναι ένα ταξίδι για εσάς;
Είναι η δουλειά μου, είναι ο τρόπος που ζω, είναι ο τρόπος που θέλω να ζω, και είναι ο τρόπος με τον οποίο βγάζω τα προς το ζην.
Μιλήστε μου για τις φωνές που πρωταγωνιστούν – είναι μέλη – αυτής της χορωδίας…
Αν πρωταγωνιστούν ξεχωριστές φωνές σε μια χορωδία, σημαίνει πως δεν είναι καλή χορωδία. Χορωδία σημαίνει συσσωμάτωση και συνεργασία. Ωστόσο, με την ευκαιρία, θα πω για τα τρία άτομα χωρίς τα οποία η χορωδία δεν θα ήταν η ίδια: το πρώτο είναι η Εύη Τζίτζη, ο νωτιαίος μυελός της χορωδίας, ο άνθρωπος που, εκτός του ότι κάνει το δύσκολο διοικητικό μέρος να μοιάζει με χάδι, πλάθει το καλούπι στο οποίο χυτεύεται το ανθρώπινο πρόσωπο της χορωδίας. Τα άλλα δύο είναι η Έλλη Κετεντζιάν και η Αντογόνη Γκόγκη, δύο νέες συνάδελφοι, τραγουδίστριες, οι οποίες έχουν αναλάβει τη φωνητική και τεχνική καθοδήγηση των δύο τμημάτων και οι οποίες με το ταλέντο τους, τη δοτικότητα και την ανοιχτόκαρδη σοβαρότητά τους, καθορίζουν το κλίμα και το πνεύμα που επικρατεί στην πρόβα.
Επισκέψεις σε φυλακές, συναυλίες διαμαρτυρίας για δημόσιους χώρους, συμμετοχή σε video ενάντια στη γενοκτονία της Γάζας, επισκέψεις σε ευάλωτες δομές, πρόσκληση σε παιδιά από ορφανοτροφεία και κοινωνικές υπηρεσίες να συμμετάσχουν δωρεάν. Είναι κάποιες από τις δράσεις της χορωδίας. Τελικά η τέχνη αποτελεί μια μορφή επανάστασης;
Η τέχνη αποτελεί ό,τι θέλει ο καθένας: τρόπο ζωής, καταναλωτικό προϊόν, μυσταγωγία, χάπι παρηγοριάς, βιτρίνα επίδειξης και φιγούρας, μέσο κατανόησης του κόσμου, κοινωνικό στάτους… Ό,τι και να πείτε είστε μέσα.
Τα σεμινάρια Singing Cycles συνεχίζονται για τρίτη χρονιά. Τι συναντούν σε αυτά όσοι τα παρακολουθούν;
Τα Singing Circles είναι μια σειρά σεμιναρίων γύρω από τη φωνή. Προσκαλούμε κάθε χρόνο κάποιους καλεσμένους από πολύ διαφορετικούς μουσικούς χώρους, οι οποίοι, μέσα σε μερικές συναντήσεις, παρουσιάζουν ένα θέμα της επιλογής τους: πέρυσι η Κατερίνα Παπαδοπούλου μίλησε για τα τσακίσματα στο παραδοσιακό τραγούδι, η Αγγελική Τουμπανάκη ανέλυσε την ανατομία του ανθρώπινου σώματος που συμμετέχει στην παραγωγή της φωνής, ο Ιάσονας Μαρμαράς μίλησε για τη σημειογραφία στην παλιά μουσική και έδωσε τραγουδιστικές οδηγίες πάνω σε ένα κομμάτι της αναγέννησης, η Μάρθα Μαυροειδή έκανε βαλκανική πολυφωνία. Είναι μια κίνηση που κάνουμε ώστε να ανοίγουμε το μυαλό μας σε διαφορετικές προσεγγίσεις και τα πολλαπλασιάζουμε με ερεθίσματά μας ως χορωδία. Ωστόσο τα Singing Cycles είναι ανοιχτά σε όλους τους ενδιαφερόμενους και όχι μόνον σε όσους συμμετέχουν στη χορωδία.
Τι σας φοβίζει στον κόσμο αυτόν; Στην εποχή που βιώνουμε…
Το ότι καθόμαστε και μιλάμε εδώ περί δια γραμμάτου και ακόμη δεν έχουμε βγει στους δρόμους. Εννοώ όλοι, όχι μόνο στην Ελλάδα. Εξαιρώ τους Νεπαλέζους. Αυτοί μάλιστα. Εύγε.
Κλείνοντας, γιατί θα προσκαλούσατε έναν άνθρωπο να γίνει μέλος της ομάδας;
Για τον ίδιο λόγο που θα προσκαλούσα κάποιον να γίνει μέλος μιας οποιασδήποτε ομάδας που ασχολείται με το ευγενές κομμάτι της ζωής, είτε αυτό είναι γνωστικό είτε είναι ανθρωπιστικό. Οι άνθρωποι «μπορούν» καλύτερα μαζί. Επίσης οι άνθρωποι «ξέρουν» καλύτερα μαζί. Επίσης οι άνθρωποι γελάνε, απολαμβάνουν και αντέχουν καλύτερα μαζί.
ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΟΥ «STRING THEORY»
Μετά την αποχώρησή του από τις αίθουσες συναυλιών, ο Γιώργος Πατεράκης αφοσιώθηκε όλο και περισσότερο στη σύνθεση. Από το 2011 έχει ιδρύσει το «String Theory», μια ανοιχτή μουσική πλατφόρμα που αποτελείται από μουσικούς από διάφορους μουσικούς χώρους. Σήμερα το «String Theory» είναι ένας κόμβος μουσικών και καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων που αποτελείται από μικρά οργανικά ensembles, ορχήστρα δωματίου, φωνητικά σύνολα και δύο μικτές χορωδίες. Παράλληλα είναι ένας κοινωνικός χώρος όπου αφ’ ενός γεννιέται νέα μουσική και αφ’ ετέρου φίλοι της μουσικής έρχονται σε επαφή με τη διαδικασία της παραγωγής της μουσικής παράστασης από τη γέννηση μέχρι και την παρουσίασή της. Μέρος των δράσεων της πλατφόρμας String Theory είναι τα τακτικά σεμινάρια «για όλους», όπου παρέχεται στο ευρύ κοινό μια ενδελεχής γνώση των διαφόρων περιόδων της δυτικής μουσικής, από τον μεσαίωνα μέχρι και τον 20ό αιώνα, ερμηνευμένων μέσα από το φιλοσοφικό, επιστημονικό, ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο της κάθε εποχής.
Με το String Theory ο Γιώργος Πατεράκης έχει παρουσιάσει δικές του θεματικές παραστάσεις («Ένας Παράξενος Κόσμος», «CHEAP: low quality – high fun», «D.E.A.T.H. – Dual Existence Assertive Theory Hoax», «The General Theory of Human Stupidity», «Γκαλερί Δραμάτων», «Baroque», «Event Horizon», «Κι εσείς; πώς τα περνάτε;», «Δόξα και Λεφτά») σε διάφορους χώρους στην Ελλάδα και στην Κύπρο (Baumstrasse, Φεστιβαλ Αξιοθέας – Λευκωσία, Μουσείο Ακρόπολης, Athenaeum, Μουσική Σκηνή Αυλαία, Μύλος – Θεσσαλονίκη, Στούντιο Β’ της ΕΡΤ – Δεύτερο Πρόγραμμα, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Playground for the Arts κ.ά.), και έχει κυκλοφορήσει σε cd τον «Παράξενο Κόσμο», το «Cheap: low quality-high fun» τη «Γκαλερί Δραμάτων» και τα «12 Τραγούδια για την Ήπια Αντιμετώπιση της Αιωνιότητας, της Ανοησίας και της Φθοράς».
WHO is WHO
Ο Γιώργος Πατεράκης σπούδασε με υποτροφία πιάνο στο Ωδείο Αθηνών, απ’ όπου και πήρε το δίπλωμά του με άριστα, Α’ βραβείο παμψηφεί και χρηματικό έπαθλο. Παράλληλα σπούδασε ανώτερα θεωρητικά (αρμονία – αντίστιξη – ενορχήστρωση – σύνθεση) με τον Γιάννη Α. Παπαϊωάννου. Συνέχισε τις σπουδές του στη Royal Academy του Λονδίνου στην τάξη του Philip Fowke και, με υποτροφία του Ιδρύματος Αλ. Ωνάση, στην Ακαδημία Ferenc Liszt, στη Βουδαπέστη, στην τάξη του Kornel Zempleni.
Μέχρι την αρχή της δεκαετίας του 2000 ακολούθησε αποκλειστικά σολιστική σταδιοδρομία (συναυλίες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ατομικά ρεσιτάλ, κοντσέρτα ως σολίστ με ελληνικές & ξένες ορχήστρες, μουσικής δωματίου, Liederabend, ηχογραφήσεις για το Γ’ Πρόγραμμα της ΕΡΤ, συνεργασία σε περιοδείες στο εξωτερικό με τη χορωδία της ΕΡΤ επί Αντώνη Κοντογεωργίου, σύμπραξη με τη συμφωνική της ΕΡΤ επί Μιλτιάδη Καρύδη κλπ).
Δίδασκε τακτικά πιάνο από το 1989 έως το 2008, ενώ σήμερα πλέον διδάσκει μόνον στο πλαίσιο ειδικών σεμιναρίων.
