Xορογράφος, χορεύτρια, καθηγήτρια χορού. Το έργο και η πορεία της υπερταλαντούχου Στέλλας Δημητρακοπούλου με συγκινεί βαθιά. Δημιουργική. Με ένα πνεύμα ζωηρό. Με μια ψυχή που διψάει για τέχνη. Στο πρόσωπό της και στον λόγο της κατά τη διάρκεια της συνέντευξής μας -καθώς τα λεπτά περνούν- αντικρύζω μια καλλιτέχνιδα δοσμένη στη μαγεία του χορού.
Μιλάμε για τα πρώτα βήματά της στην τέχνη του χορού, για την πορεία της. Αλλά και για τη θέση του χορού στην Ελλάδα. Για την ξεχωριστή παράσταση με τίτλο «ΑΕΡΟΦΥΤΑ» στις αρχές Νοεμβρίου και το ιδιαίτερο υπόβαθρό της.
Κάποτε ο Μιχαήλ Μπαρίσνικοφ είχε πει: «Το πρόβλημα δεν είναι να φτιάξεις τα βήματα, αλλά να αποφασίσεις ποια να κρατήσεις»… Έτσι λοιπόν και η Στέλλα Δημητρακοπούλου αποφάσισε να κρατήσει τα δικά της, για να μας χαρίσει απλόχερα εικόνες μέσα από την τέχνη που τόσο αγαπάει· και εμείς δεν έχουμε παρά να ταξιδέψουμε μέσα από τα δικά της μάτια και την ψυχή της που πάντα δημιουργεί.
Συνέντευξη ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΦΡΑΓΚΟΥΛΑΚΗ
Θα θέλατε να συστηθείτε στο αναγνωστικό μας κοινό; Ποια είναι η Στέλλα Δημητρακοπούλου;
Είμαι χορεύτρια, χορογράφος, καθηγήτρια χορού και σκηνοθέτρια. Ασχολούμαι με τον χορό, αυτός είναι ο χώρος μου. Από πάντα ήταν αυτός. Αρχικά έκανα τις σπουδές μου στην Ελλάδα, σε μια επαγγελματική σχολή χορού, στην Γρηγοριάδου που δεν υπάρχει πια και ταυτόχρονα σπούδασα και στο Πολυτεχνείο, μεταλλειολόγος – μηχανικός. Έπειτα πήγα για λίγο καιρό στη Βιέννη, όπου έκανα ένα πρόγραμμα Erasmus με το Πολυτεχνείο, αλλά ταυτόχρονα έκανα και θέατρο και έκανα και χορό σε ένα από τα μεγαλύτερα φεστιβάλ της Ευρώπης, το ImPulsTanz, που ήταν μια πρώτη γνωριμία με το φεστιβάλ εκεί. Στην πορεία πήγα στην Αγγλία όπου έμεινα 8 χρόνια και έκανα το μεταπτυχιακό μου εκεί στη σχολή Trinity Laban και στη συνέχεια στην ίδια σχολή έκανα και το διδακτορικό μου πάνω στη χορογραφία. Εκεί ασχολήθηκα και με την performance art που στη χώρα μας δεν υπήρχε σπουδή τότε, απ’ όσο γνωρίζω.
Μετά το πέρας των σπουδών επέστρεψα στην Ελλάδα, όπου δίδαξα κάποια χρόνια στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου στο τμήμα Παραστατικών και Ψηφιακών Τεχνών και στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών. Τώρα δουλεύω σε κάποιες επαγγελματικές σχολές ως καθηγήτρια χορού και κίνησης και θεωρητικών και πρακτικών μαθημάτων. Αλλά έχω και τη δική μου ομάδα Rizes Lab που άνοιξα πέρσι μαζί με μια συνεργάτιδά μου την Κορίνα Κοτσίρη, με την οποία κάνουμε και παραστάσεις. Και παραγωγές θεατρικές και παραγωγές χορού, αλλά και εκπαιδευτικά προγράμματα.
Πώς ξεκίνησε το ταξίδι σας στον μαγικό κόσμο του χορού;
Από πολύ νωρίς. Είναι η κλασική ιστορία του μικρού κοριτσιού. Tεσσάρων χρονών με πήγαν οι γονείς μου σε μια παράσταση, στη «Λίμνη των Κύκνων» στο Ηρώδειο και εντυπωσιάστηκα. Και από εκείνη τη μέρα και μετά ζητούσα συνέχεια να πάω σε μαθήματα χορού. Κάποια στιγμή -γκρίνιαζα μάλλον τόσο πολύ, το απαιτούσα- με πήγαν.
Αν και θεωρώ πως η αρχή είναι πάντα δύσκολη, το πιο σημαντικό νομίζω ήταν ότι στην πορεία των χρόνων και ως παιδί και ως έφηβη και μετέπειτα και στις σπουδές, υπήρχε πάντα κάτι μέσα σε αυτό που με κράτησε. Και αυτό κάθε φορά ήταν και κάτι άλλο. Δηλαδή, η σχέση μου με τον χορό ανανεωνόταν. Οπότε θεωρώ πολύ σημαντικό ότι βρήκα κάτι μέσα σε αυτό να με κρατήσει, γιατί σαν παιδί έκανα και άλλα πράγματα, και μουσική και αθλητισμό. Κάποια από αυτά παραμένουν στη ζωή μου, αλλά μόνο ο χορός έμεινε τόσο βαθιά και εν τέλει κατέληξε και επάγγελμα.
Ως έφηβη για παράδειγμα, κάποια στιγμή ξεκίνησα τον σύγχρονο χορό, ενώ μέχρι τότε ήταν το μπαλέτο αυτό που ήταν ως επί το πλείστον στη σπουδή. Και αυτό άνοιξε καινούργιες πύλες. Μετά ο αυτοσχεδιασμός, που ήταν ένα εντελώς καινούργιο μέσο έκφρασης, παρόλο που και αυτό ήταν χορός. Στην πορεία οι σπουδές, οι πιο θεωρητικές, που άνοιξαν επίσης άλλα μονοπάτια. Οπότε πάντα κάτι υπήρχε μέσα σε αυτόν τον χώρο να το ανακαλύψω.
Ποια είναι η θέση του χορού στην Ελλάδα; Θαρρώ -επιτρέψτε μου- ότι βρίσκεται σε υποβαθμισμένη θέση
Θα συμφωνήσω δυστυχώς μαζί σας. Η αλήθεια είναι ότι η θέση του χορού στην Ελλάδα, σε όλα τα επίπεδα των σπουδών, δεν είναι εκεί που θα έπρεπε κατά τη γνώμη μου να βρίσκεται. Και ας ξεκινήσουμε από την παιδική ηλικία, που αναφερθήκαμε και νωρίτερα. Δηλαδή η θέση του χορού στο σχολεία, πρώτα από όλα. Βασικά, δεν υπάρχει. Έχουμε μόνο κάποιους παραδοσιακούς χορούς, διδασκαλία παραδοσιακών χορών, στο πλαίσιο όμως ακόμα του μαθήματος της γυμναστικής. Δεν υπάρχει καν ξεχωριστό μάθημα. Για εμένα αυτό είναι μεγάλο πλήγμα της εκπαίδευσής μας.
Ο τρόπος που βιώνουμε τον κόσμο είναι μέσα από το σώμα μας, μέσα από τις αισθήσεις μας, μέσα από την αναπνοή μας ακόμα περισσότερο, που είναι η βάση. Οπότε, η μη λεκτική επικοινωνία που πολλές φορές «μιλάει» πολύ περισσότερο από όσα που λέγονται με τις λέξεις και ο τρόπος που φέρνουμε το σώμα μας στον κόσμο, για εμένα είναι η βάση της ζωής μας. Και θα έπρεπε να είναι και η βάση των σπουδών μας. Δηλαδή να μάθουμε να έχουμε γνώση του σώματός μας, βιωματική. Αυτό είναι που κάνει ο χορός. Θα έπρεπε τουλάχιστον να έχει τη δική του θέση, όπως έχει και το μάθημα της μουσικής και των καλλιτεχνικών. Δυστυχώς αυτό δεν υπάρχει σε κανένα επίπεδο της δημόσιας εκπαίδευσης, Δημοτικό, Γυμνάσιο, Λύκειο. Και αυτό βλέπουμε να συνεχίζεται μετά και στην επαγγελματική εκπαίδευση, δηλαδή δεν υπάρχουν ανώτατες σπουδές ακόμα. Τώρα γίνεται αυτή η συζήτηση με την ακαδημία χορού. Ελπίζουμε να φτάσουμε εκεί. Είναι πολλών χρόνων αγώνας αυτός, όλων των ανθρώπων των τεχνών γενικότερα και του χορού ειδικότερα.
Παρ’ όλα αυτά, οι σπουδές χορού μέσα από τις επαγγελματικές σχολές έχουν κάνει εξαιρετική δουλειά όλα αυτά τα χρόνια. Ειδικά σε πρακτική βάση, οι απόφοιτοι των σχολών αυτών έχουν πολύ καλό επίπεδο και αυτό φαίνεται βγαίνοντας έξω για να συνεχίσουν σε μεταπτυχιακά και διδακτορικό, όπως έκανα κι εγώ. Παρ’ όλα αυτά η αναγνώριση των σπουδών αυτών από το κράτος είναι ένα βήμα που ελπίζουμε να γίνει. Και μετέπειτα και η εκπαίδευση του κοινού, ώστε να έχουμε και μεγαλύτερο κοινό στις παραστάσεις και πιο εκπαιδευμένο. Αλλά αυτό θεωρώ ότι γίνεται μέσα από τη βασική εκπαίδευση. Γι’ αυτό ξεκίνησα από εκεί.
Τι προσφέρει, αλήθεια, ο χορός στον άνθρωπο;
Έναν επιπλέον τρόπο να βιώνουμε τον κόσμο. Μέσα από τις αισθήσεις μας, μέσα από την κιναισθησία. Να αντιλαμβανόμαστε το σώμα μας και τους τρόπους που μπορούμε να συνδιαλλαγούμε με τους άλλους, αλλά και με το περιβάλλον. Πέρα από τον λόγο, πέρα από τη λογική, μέσα από τη συναισθησία και την εν συναίσθηση θα έλεγα. Είναι σαν να μπορέσουμε να γνωρίσουμε το σώμα μας πέρα από την επιδερμίδα. Πέρα από αυτό που βλέπουμε. Γνωρίζουμε το μυϊκό, το νευρικό μας σύστημα βιωματικά. Και αυτό ανοίγει νέους δρόμους, τρόπους αντίληψης, του εαυτού, του άλλου του συνανθρώπου, της επαφής, της συνύπαρξης με τον συνάνθρωπο αλλά και όχι μόνο. Και με τον κόσμο ολόκληρο. Με τη φύση, με τα ζώα. Είναι νέος τρόπος αντίληψης για εμένα ο χορός. Είναι ένας άλλος τρόπος αντίληψης.
Είναι υπόθεση γυναικεία η συγκεκριμένη τέχνη στη χώρα μας;
Δυστυχώς θα πω ναι. Σίγουρα η γυναικεία δύναμη και αντίληψη είναι μεγάλο πράγμα αλλά οι αντρικές ποιότητες -γιατί όλοι έχουμε και τη θηλυκή και την αρσενική μας πλευρά- είναι σημαντικές να υπάρχουν και στον χορό. Είναι υπόθεση γυναικεία διότι υπάρχει το στερεότυπο. Όχι γιατί οι γυναίκες δεν έχουν να προσφέρουν, ίσα-ίσα. Όμως το στερεότυπο όπου εισβάλλει, περισσότερο κλείνει παρά ανοίγει δρόμους. Οπότε εν μέρει χαίρομαι πολύ που βλέπω νέα αγόρια να μπαίνουν στον χορό, σε οποιοδήποτε είδος, σε μεγαλύτερο βαθμό σε σχέση με τη δική μου γενιά. Πλέον ανοίγει αυτό και σπάει το στερεότυπο. Ευτυχώς. Παρόλα αυτά συνεχίζει να είναι η πλειοψηφία γυναικεία. Αν δούμε τις σχολές που διδάσκω, είναι μόνο κορίτσια ακόμα. Αλλά ελπίζω ότι αυτό σταδιακά σπάει. Το βλέπω να ανοίγει και μέσα από νέα είδη χορού που ενδεχομένως παλιότερα δεν ήταν τόσο διαδεδομένα.
Λένε πως ο χορός είναι έρωτας. Εισβάλλει στην ψυχή και στον σώμα, όπως ένας έρωτας κεραυνοβόλος… Συμφωνείτε;
Ο χορός σίγουρα ξεκινάει ως ένας έρωτας. Για εμένα έχει υπάρξει έρωτας. Θυμάμαι για παράδειγμα όταν ήμουν στο Δημοτικό και στο Γυμνάσιο να τελειώνω από το μάθημα του μπαλέτου και να νιώθω τόσο ανάλαφρη μετά, να νιώθω ότι μπορώ να κάνω έτσι ένα «μπάουνς» στο έδαφος και να πετάξω. Και σίγουρα αυτή είναι μια αίσθηση που παίρνουμε και από τον έρωτα. Μας δίνει φτερά. Το ίδιο και ο χορός. Μια πρωτόγνωρη αίσθηση ανάλαφρη. Το χτυποκάρδι και πριν το μάθημα και μετά. Και πριν τον χορό. Γιατί μπορεί να μην είναι ένα μάθημα, να είναι ο χορός σε ένα πανηγύρι.
Ο χορός έχει πολλές εκφάνσεις. Όχι μόνο την ακαδημαϊκή του πλευρά ή την παραστασιακή του, αλλά και την κοινωνική. Και εκεί μπορούμε να το βιώσουμε και αυτό και στους κοινωνικούς χορούς. Ακόμα και αν αυτό σημαίνει πως βγαίνω έξω και χορεύω με τους φίλους μου ή πηγαίνω σε ένα πανηγύρι. Και εκεί έχουμε αυτή την αίσθηση ότι ο χορός είναι απελευθερωτικός. Όπως και ο έρωτας. Βέβαια για εμένα έχει υπάρξει και μετά τον έρωτα, βαθιά αγάπη. Που είναι κάτι άλλο. Είναι αυτή η πορεία… Στην πορεία έρχονται και οι δυσκολίες και η τριβή με αυτό το αντικείμενο, με αυτή τη σχέση. Κάποιες φορές χάνεται μέσα μέσα από τις απαιτήσεις, από το επάγγελμα. Αλλάζει ο ρόλος, αλλάζει η σχέση, δεν είναι πάντα μόνο απόλαυση. Αλλά όλες οι σχέσεις που κρατάνε στον χρόνο, ενδεχομένως περνάνε από τέτοιες φάσεις. Οπότε νιώθω τυχερή που βλέπω τη σχέση μου με τον χορό να αλλάζει και να αλλάζω κι εγώ μέσα από αυτήν.
Ως καθηγήτρια χορού ποια συμβουλή θα δίνατε σε ένα νέο παιδί που θέλει να ασχοληθεί με αυτή την τέχνη
Συμβουλή… Να ακολουθείς την ψυχή σου. Την απόλαυση μέσα από αυτό. Δυσκολεύομαι λίγο να απαντήσω, επειδή ο τρόπος που προσεγγίζω τους σπουδαστές και τις σπουδάστριες είναι πάντα να ψάξω αν μπορώ να τους βοηθήσω να βρει ο καθένας και η καθεμία ξεχωριστά αυτό που εκείνοι έχουν ανάγκη. Αυτό που ταιριάζει στην καθεμία, στον καθένα, που τους χαροποιεί, τους ενεργοποιεί, αυτό που ερωτεύονται εκείνοι στον χορό. Γι’ αυτό λέω η απόλαυση. Γιατί η απόλαυση, η χαρά μέσα σε αυτό που κάνεις, ενδεχομένως έρχεται από κάτι διαφορετικό στον καθένα. Άρα η συμβουλή είναι μόνο αυτή. Νομίζω αυτός είναι ο στόχος μου ως εκπαιδεύτρια, ο βαθύτερος. Να μας οδηγεί η περιέργεια και η απόλαυση μέσα σε αυτό. Κι έτσι θα οδηγηθεί ο καθένας στη δική του πορεία.
Χρωστάτε ένα ευχαριστώ κάπου;
Πάρα πολλά. Σε όλους όσους έχουν ανοίξει τον δρόμο πριν από εμάς για εμάς μέσα στον χορό, στο αντικείμενο αυτό και είναι πάρα πολλοί. Η ιστορία του χορού ξεκινάει από τα αρχαία χρόνια. Απλά από την ανάγκη για έκφραση. Οπότε χρωστάω σε όλους όσους έχουν φτιάξει αυτή την πορεία. Και φυσικά σε δασκάλους, δασκάλες, στους γονείς μου που πίστεψαν σε εμένα. Σε εμένα που πίστεψα σε εμένα, γιατί και αυτό δεν είναι εύκολο. Σε όλους τους επαναστάτες που επαναπροσδιόρισαν και συνεχίζουν να επαναπροσδιορίζουν το τι μπορεί να είναι ο χορός· είναι σημαντικό να μπορούμε σε κάθε εποχή μέσα από το δικό μας πρίσμα να λέμε ότι «για εμένα αυτό είναι ο χορός». Και έτσι να ανοίγει αυτή η έννοια. Και να αγκαλιάζει καθετί που αποτελεί σωματική έκφραση. Οπότε ένα ευχαριστώ σε όλους αυτούς που άνοιξαν μια καινούργια πόρτα στο τι μπορεί να είναι ο χορός.
Κλείνοντας, τι ετοιμάζετε αυτή την περίοδο;
Ετοιμάζουμε μια παράσταση που λέγεται «ΑΕΡΟΦΥΤΑ» και θα γίνει στο «Πάνω Σπίτι», έναν πολύ ιδιαίτερο χώρο. Είναι ένα σπίτι μεγάλο παλιό που έχει κάπως εμπνευστεί κιόλας από πλοίο, έτσι είναι η κατασκευή του. Είναι στην Λεωφόρο Αλεξάνδρας 37 και τα «ΑΕΡΟΦΥΤΑ» είναι ένα έργο που είχε ξαναπαρουσιαστεί με άλλη μορφή πριν 2 χρόνια. Είναι μια Site Specific performance, δηλαδή στήνεται κάθε φορά σε ένα καινούργιο περιβάλλον και έχουμε επιλέξει αυτό τον χώρο για τα χαρακτηριστικά του. Aποφάσισα να την ξαναπαρουσιάσω γιατί ένιωσα ότι η διαδικασία δημιουργίας του ήταν πολύ ενδιαφέρουσα και ένιωσα ότι υπάρχει κάποιο νόημα στη σύνδεση με το κοινό.
Τα αερόφυτα είναι φυτά που δεν έχουν ρίζες. Όταν το έμαθα, εντυπωσιάστηκα. Και τότε είχα παρακολουθήσει ένα σεμινάριο που είχε να κάνει με το μοιρολόι. Και το ερώτημά μου το βαθύτερο ήταν γιατί θρηνώ, γιατί μοιρολογώ. Και είχε έρθει σε εμένα, κάπως, η έννοια του ξεριζωμού. Οπότε σε σχέση με τον ξεριζωμό είπα «κοίτα να δεις πώς τα αερόφυτα μπορούν να ζήσουν, πώς προσφέρουν ένα παράδειγμα, πώς μπορούμε να βιώσουμε την απώλεια ή να δούμε έναν άλλο τρόπο να ζήσουμε, χωρίς απαραίτητα να ριζώνουμε εκεί που θεωρούμε ότι είναι αναγκαίο». Αυτά τα φυτά παίρνουν τα θρεπτικά τους συστατικά από τον αέρα και όχι από το χώμα. Άρα εμείς οι άνθρωποι από τι τρεφόμαστε; Ριζώνουμε στον τόπο μας, ριζώνουμε στις σχέσεις μας, στις ανθρώπινες σχέσεις; Ριζώνουμε στην τέχνη μας; Τι είναι αυτό που μας κάνει να νιώθουμε ότι ανήκουμε κάπου. Αυτό ήταν το βασικό μου ερώτημα και το προσεγγίζουμε μέσα από τη φωνή πολύ περισσότερο, θα έλεγα, από ό,τι μέσα από την κίνηση. Κίνηση υπάρχει αλλά γίνεται μια τελετουργία σταδιακής αλλαγής από τον θρήνο στο κουράγιο και από το κουράγιο στη σύνδεση μεταξύ μας και με τον κόσμο. Εκεί είναι οι ρίζες μας.
Το κοινό πότε έχει την ευκαιρία να παρακολουθήσει την παράσταση;
Στις 8 και 9 Νοεμβρίου στο «Πάνω Σπίτι», στις 8 το βράδυ. Δεν υφίσταται προπώληση εισιτηρίων. Η είσοδος είναι εκεί. Έχει 10 ευρώ είσοδο. Σας προσκαλούμε σε μια βιωματική τελετουργία που γίνεται σε έναν ιδιαίτερο χώρο, να μπείτε μέσα να περπατήσετε μια διαδρομή μέσα από τον ήχο και το σώμα. Και θα χαρούμε να σας δούμε εκεί!
