ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΑΣΟΣ ΜΕΡΓΙΑΝΝΗΣ
OΘαλής ο Μιλήσιος υποστήριζε ότι τα υλικά σώματα αποτελούνται από το βασικό υλικό που είναι το νερό. Ο Αναξιμένης, αντίθετα, ήταν της άποψης ότι το βασικό υλικό είναι ο αέρας και ο Ηράκλειτος διερρήγνυε τα ιμάτια του υπέρ της φωτιάς. Ίσως, βέβαια, τα τρία αυτά στοιχεία να μην υπήρχαν αν δεν υπήρχε το χώμα – η φράση «χους ει και εις χουν απελεύσει» δηλαδή «από το χώμα είμαστε και σε χώμα θα καταλήξουμε που ακούγεται στις εξόδιες ακολουθίες τα λέει όλα. Οι αγγειοπλάστες και οι κεραμίστες που μεγαλούργησαν στο Μαρούσι («Κεραμούπολη» για τους παλιούς) τον τελευταίο αιώνα μπορούν να το πιστοποιήσουν. Από το χώμα ξεκινάνε όλα – μεταξύ άλλων και η σπουδαία τέχνη της αγγειοπλαστικής. Ο Αντώνης Λούτσης, ένας από τους πιονέρους αυτής της τέχνης που δυστυχώς ξεθωριάζει στο πέρασμα των χρόνων, μιλάει στην «ΑΜΑΡΥΣΙΑ» για το βιβλίο του «Χώμα, Νερό, Φωτιά» το οποίο παρουσιάζεται αυτήν την Κυριακή στις 11 το πρωί στο Κέντρο Κεραμικής (Λεωφ. Κηφισιάς 207, Μαρούσι).
Πώς ξεκίνησε η ιδέα της συγγραφής αυτού του βιβλίου;
Πριν από χρόνια αισθάνθηκα την ανάγκη να καταγράψω την ιστορία των ανθρώπων που πριν από περίπου έναν αιώνα έκαναν το Μαρούσι γνωστό σε όλη την Ευρώπη σαν «Κεραμούπολη». Είναι ένας ελάχιστος φόρος τιμής σε αγγειοπλάστες και κεραμίστες που μεγαλούργησαν στην πόλη μας και δημιούργησαν μια αξεπέραστη πολιτιστική και καλλιτεχνική κληρονομιά.
Ποια η διαφορά αγγειοπλάστη και κεραμίστα;
Οι πιο παλιοί της τέχνης γνωρίζουμε μόνο την αγγειοπλαστική, το να πλάθουμε δηλαδή αγγεία. Εγώ, βέβαια, έκανα και καλλιτεχνικά κεραμικά. Η μόνη διαφορά είναι ότι ο αγγειοπλάστης γνωρίζει και από τροχό. Για μένα αυτοί οι άνθρωποι είναι οι «γίγαντες της τέχνης».
Από πού μάθατε την τέχνη;
Οι γονείς μου ήταν αγγειοπλάστες- εγώ είμαι η τρίτη γενιά. O παππούς μου, Γιάννης Σκλάβαινας ήρθε το 1922 από τη Σίφνο. Έμαθα να φτιάχνω πηλό στις ώρες μεταξύ παιχνιδιού και μαθημάτων στις αλάνες των Κανατάδικων (έτσι λεγόταν η περιοχή από τα πρώτα αγγειοπλαστεία). Θυμάμαι να με βάζει ο πατέρας μου στην καρούτα, με τα πόδια γυμνά, να ανακατεύω το χώμα με νερό μέχρι να γίνει πηλός με μια τσάπα. Το χειμώνα τα πόδια μου πάγωναν μέσα στο νερό. Στα δέκα χρόνια μου είχα μάθει να φτιάχνω κουμπαράδες και γλαστράκια, πώς να χερώνω, να πλουμίζω… Στα 20 χρόνια μου, μόλις απολύθηκα από τον στρατό, ο πατέρας μου είπε σε εμένα και τον μεγάλο αδερφό μου, ο οποίος δεν βρίσκεται πια στη ζωή, «σας αφήνω τη δουλειά». Μέσα σε δέκα χρόνια πρόλαβα και έκανα πολλά πράγματα, έκανα άλματα επαγγελματικά. Έφτιαχνα γλάστρες και τις πουλούσα μόνος μου σε δικό μου μαγαζί το οποίο είχα ανοίξει στη Λεωφόρο Κηφισιάς. Η πρώτη πρέσα που ήρθε στην Ελλάδα φτιάχτηκε με δική μου καθοδήγηση. Όταν τα παράτησα πια, δεν ξαναβγήκε γλάστρα εσωτερικού χώρου.
Τι ήταν αυτό που έκανε το Μαρούσι πρωτοπόρο στην κεραμική;
Τρία πράγματα. Το κόκκινο χώμα της Καλογρέζας, το γεγονός ότι συνορεύει με το Ηράκλειο Αττικής το οποίο διαθέτει το καλύτερο άσπρο χώμα και τρίτο και κυριότερο, το νερό του Αμαρουσίου, που ήταν το καλύτερο στο Λεκανοπέδιο. Τότε έφτιαχναν στάμνες, τις γέμιζαν με νερό, τις έβαζαν στη σούστα και τις πουλούσαν στην Αθήνα και τον Πειραιά.
Τι θα λέγατε σήμερα σε ένα νέο παιδί που θέλει να ασχοληθεί με την τέχνη σας ;
Να ξεκινήσει. Τα τελευταία χρόνια διδάσκω την τέχνη σε μια σχολή εθελοντικά και δυο φορές την εβδομάδα πηγαίνω στο ίδρυμα «ΠΑΜΜΑΚΑΡΙΣΤΟΣ» όπου εκεί μαθαίνω τη δουλειά σε άτομα με ειδικές ανάγκες.
Που μπορεί να σπουδάσει κάποιος που θέλει να μάθει την τέχνη;
Για να μάθει κάποιος την τέχνη θέλει τουλάχιστον 5 χρόνια. Δεν απαιτούνται ειδικές γνώσεις, αρκεί να «πιάνει το χέρι του», όπως λέμε. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν μόνο ιδιωτικές σχολές, δυο εκ των οποίων είναι στο Μαρούσι. Ο ανιψιός μου συνεχίζει την τέχνη και διατηρεί μια σχολή και ένα εργαστήριο.
Μπορεί το επάγγελμα του κεραμοποιού να είναι προσοδοφόρο για τον ιδιώτη κεραμίστα σήμερα;
Μπορεί σήμερα να μην υπάρχει αρκετή δουλειά, όμως, μετά από δέκα χρόνια δεν θα υπάρχουν τεχνίτες. Εάν αποσυρθεί η τελευταία γενιά, η δικιά μου, το πολύ να μείνουν 10 άνθρωποι. Οπότε, όποιος μάθει τη δουλειά, σε μια δεκαετία θα είναι σε καλή οικονομική κατάσταση. Κάτι που μου είχε πει ο πατέρας μου και τελικά δικαιώθηκε.
Τι είναι αυτό που κάνει την κεραμική τέχνη να παραμένει επίκαιρη στο πέρασμα του χρόνου;
Η δημιουργία. Είναι σπουδαίο να φτιάχνεις από την αρχή κάτι δικό σου και μάλιστα με τα χέρια. Αυτός είναι ο λόγος που αυτή η διαδικασία μαγεύει όσους αποφασίσουν να ασχοληθούν με την κεραμική και την αγγειοπλαστική. Είναι κάτι που διαπίστωσα στη μακρά μου ενασχόληση (25 χρόνια μετράω πια) με τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Είναι σπουδαίο να βλέπεις αυτιστικό παιδί να μαθαίνει τη δουλειά και η μητέρα του να σου φυλάει τα χέρια, που ο γιος της άλλαξε τόσο πολύ μέσα σε δυο χρόνια.
Στις μέρες μας τα περισσότερα κεραμικά κατασκευάζονται βιομηχανικά. Κινδυνεύει η τέχνη σας;
Είναι κάτι που δεν μπορούμε να σταματήσουμε. Τα κινέζικα έρχονται κατά εκατομμύρια πια και σχεδόν τζάμπα. Όποιος, όμως, αγοράσει ένα χειροποίητο ποτήρι θα καταλάβει τη διαφορά. Όλα τα βιομηχανοποιημένα θα είναι ίδια, ενώ αυτό όχι. Το χειροποίητο δεν έχει να φοβηθεί τίποτα. H κεραμική τέχνη είναι η μοναδική που συνδυάζει τα 4 στοιχεία της φύσης, δηλαδή το χώμα, το νερό, τον αέρα και τη φωτιά.
Εσείς αν ήσασταν στοιχείο της φύσης, ποιο θα θέλατε να είστε;
Το χώμα. Από εκεί ξεκινάνε και καταλήγουν όλα.
H κεραμική έχει να κάνει με την αίσθηση της αφής. Είναι η αγαπημένη σας αίσθηση;
Φυσικά. Όποιος δεν έχει οξυμένη την αίσθηση της αφής, δεν θα γίνει καλός κεραμοποιός.
Η αγάπη του για τα παιδιά με ειδικές ανάγκες
Μετά από έξι δεκαετίες ασχολίας με την κεραμική, σε ποιο πράγμα γίνατε σοφότερος;
Η δουλειά μου με βοήθησε πολύ και στην προσωπική μου ζωή . Τη σοφία, όμως, μου την δίδαξαν τα παιδιά με ειδικές ανάγκες. Έγινα ψυχολόγος, κοινωνικός λειτουργός, τα πάντα…
Πώς ξεκίνησε η αγάπη σας για τα άτομα με ειδικές ανάγκες;
Τη στιγμή που έκανα και εγώ ένα τέτοιο παιδί, ένα κορίτσι που είναι σήμερα 42 ετών και ασχολείται με την υφαντική. Μια ημέρα ήρθε στο εργαστήριό μου μια κυρία από το Ίδρυμα «Θεοτόκος» και μου ζήτησε να φέρει τρία παιδιά με ειδικές ανάγκες. Μετά από ένα χρόνο έστησα από την αρχή το εργαστήριό μου στο Ίδρυμα. Δούλεψα εκεί 13 χρόνια. Δυστυχώς, τα παιδιά εκεί τα κράταγαν μέχρι 25 ετών. Ευτυχώς, στο Ίδρυμα «ΠΑΜΜΑΚΑΡΙΣΤΟΣ» δεν υπήρχε όριο ηλικίας. Πήγα εκεί και τους είπα «εάν πάρετε την κόρη μου, έρχομαι να δουλέψω μαζί σας». Έτσι κι έγινε. Τα τελευταία χρόνια δουλεύω εθελοντικά.
Φαντάζομαι θα έχουν δει πολλά τα μάτια σας δουλεύοντας με άτομα με «ειδικές ανάγκες» – εγώ θα έλεγα «ικανότητες»…
Πάρα πολλά. Δεν θα ξεχάσω ποτέ όταν ένας γονέας μού έστειλε το παιδί του για να του μάθω την τέχνη του τροχού. Το παιδί αντιμετώπιζε σοβαρά κινητικά προβλήματα στο ένα του χέρι, δεν μπορούσε να μιλήσει, ενώ είχε και πρόβλημα ακοής. Τελικά, το παιδί είχε τέτοια εξέλιξη, που ο πατέρας του που δούλευε ως μηχανικός αεροσκαφών, μόλις πήρε σύνταξη αγόρασε φούρνο, ζυμωτήριο, φιλιέρα και τροχό και άνοιξε στο παιδί το δικό του εργαστήριο, το οποίο δούλευε μαζί με την μητέρα του.
Είστε ιδρυτικό μέλος του συλλόγου γονέων και κηδεμόνων «Αμαρυσία Εστία», ο οποίος φέτος κλείνει δέκα χρόνια προσφοράς στην πόλη του Αμαρουσίου. Για ποιο λόγο δημιουργήθηκε αυτός ο σύλλογος;
Ήμασταν αρκετοί γονείς με παιδιά με ειδικές ανάγκες και βλέποντας ότι έλειπε ένας χώρος που να μπορεί να τα φιλοξενεί γνωστοποιήσαμε το αίτημά μας στον δήμαρχο Αμαρουσίου Γ . Πατούλη που μόλις είχε εκλεγεί, ο οποίος και μας τον παραχώρησε. Δυστυχώς, στον σύλλογο υπάρχουν μόλις 18 παιδιά, ενώ οι ανάγκες των δημοτών είναι για 100. Πρόσφατα, όπως γνωρίζετε, γιατί η «ΑΜΑΡΥΣΙΑ» ανέδειξε το θέμα, η πρόεδρος Σοφία Κοντοπούλου πρότεινε τη λειτουργία Κέντρου Ολοήμερης Φροντίδας σε ένα από τα δυο διατηρητέα κτίρια που διατηρεί ο δήμος και τα οποία μπορούν να φιλοξενήσουν 30-40 παιδιά. Ο δήμαρχος μάς είπε ότι θα κοιτάξει το θέμα και περιμένουμε.
Τι συμβουλές δίνετε σήμερα στα εγγόνια σας;
Να είναι καλά παιδιά, τίποτα άλλο. Αν ψάξεις έναν έναν όλους τους αγγειοπλάστες στους οποίους αναφέρομαι στο βιβλίο, δεν θα βρεις σκάρτο άνθρωπο. Όλοι τους προέρχονταν από τις καλύτερες οικογένειες που γνώρισα ποτέ. Ίσως ήταν η τέχνη τους, ίσως η κούραση που είχαν τραβήξει… Δεν μπορώ να το εξηγήσω. ..
Ποιο είναι το μεγάλο σας όνειρο σήμερα;
Να δω να υλοποιείται η ιδέα του Κεραμικού Χωριού, κάτι το οποίο θυμάμαι να συζητιέται από την εποχή των γονιών μου. Μακάρι να πραγματοποιηθεί, αν και πλέον λόγω της κρίσης έχει γίνει ακόμα πιο δύσκολο.
ΛΕΞΙΚΟ ΕΙΔΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΑΓΓΕΙΟ-ΠΛΑΣΤΙΚΗΣ – ΚΕΡΑΜΙΚΗΣ
Γυάλωμα: η επάλειψη με υγρό γυαλί πριν το ψήσιμο του αντικειμένου
Καρούτα: η στέρνα στην οποία βάζουμε νερό και χώμα για να γίνει πηλός
Κόπανος: ξύλινο εργαλείο με το οποίο κοπανάμε το χώμα για να γίνει σκόνη
Μπαϊντανάς: πηλός από άσπρο χώμα σε υγρή μορφή, ως επίστρωση για τη διακόσμηση των αντικειμένων
Μπισκουί: το πρώτο ψήσιμο του αντικειμένου
Μπούκα: η πόρτα του φούρνου για την είσοδο της καύσιμης ύλης
Πασπαρέτης ή Μπασπερέντης: ο ειδικός στις εργασίες που ακολουθούν τον τεχνίτη
Πινιάτες: τα κιούπια του λαδιού
Πλουμί: μικρό δοχείο για το στόλισμα των αντικειμένων
Φαγιάνς: λευκός πηλός σε καλή ποιότητα που εισάγεται από χώρες της Ευρώπης
Χερώνω: τοποθετώ χερούλια στα αντικείμενα
