O ΟΚΑΝΑ τα τελευταία 25 χρόνια έχει ενεργό και άμεσο ρόλο στην αντιμετώπιση του προβλήματος της εξάρτησης. Είναι ο μεγαλύτερος φορέας στη χώρα, με ένα μεγάλο δίκτυο δομών και υπηρεσιών. Σε κάθε πόλη σχεδόν, υπάρχει Μονάδα του ΟΚΑΝΑ με σκοπό τη θεραπεία ή την ψυχοκοινωνική υποστήριξη των ατόμων που έχουν ανάγκη. Τις υπηρεσίες του ΟΚΑΝΑ επωφελούνται, σήμερα, περίπου 9.000 άτομα σε όλη την επικράτεια σε στεγνά προγράμματα και προγράμματα υποκατάστασης.
Το πρόβλημα που, ουσιαστικά, καλείται να αντιμετωπίσει o ΟΚΑΝΑ είναι ο εθισμός σε όλες τις εκφάνσεις του. Οι ανάγκες υποστήριξης έχουν να κάνουν με την αντιμετώπιση χρήσης οπιούχων ουσιών, αλκοόλ, καθώς και νέων εξαρτήσεων, οι οποίες εντάχθηκαν στο φάσμα των αρμοδιοτήτων του Οργανισμού τον περασμένο Οκτώβριο με τον νόμο 4737/2020, όπως τζόγος, τυχερά παιχνίδια και διαδίκτυο. Αυτό αποτελεί ένα πολύ σημαντικό βήμα, καθώς ο ΟΚΑΝΑ διευρύνει τις υπηρεσίες του και προσεγγίζει ολιστικά τις εξαρτητικές συμπεριφορές και τον εθισμό.
Συνέντευξη: ΜΑΡΙΑ ΤΣΙΛΙΜΙΓΚΑΚΗ
Η ψυχική υποστήριξη, από την εμπειρία σας, πόσο σημαντική είναι για την αντιμετώπιση μιας εξάρτησης; Πώς σας έχει βοηθήσει η -ως τώρα- πορεία σας στα δύο μεγάλα Ψυχιατρεία της χώρας;
Η ψυχική υποστήριξη είναι συμπληρωματική στην αντιμετώπιση του προβλήματος της εξάρτησης. Είναι η πιο απαιτητική, με διάρκεια και ταυτόχρονα μια σημαντική υπηρεσία των εξειδικευμένων στελεχών του ΟΚΑΝΑ. Η δυναμική που αναπτύσσεται από τη δημιουργία μιας δυνατής και ισχυρής θεραπευτικής σχέσης μπορεί να εξασφαλίσει τη διατήρηση του θεραπευτικού αποτελέσματος. Ο ωφελούμενος βλέπει στο πρόσωπο του ΟΚΑΝΑ την οικογένειά του, τον εμπιστεύεται και γνωρίζει ότι η θεραπευτική πόρτα είναι συνεχώς ανοιχτή για αυτόν. Ο ΟΚΑΝΑ βρίσκεται δίπλα του και είναι εκεί για τα προβλήματά του, για τις ανησυχίες τους και όλες τις ανάγκες του.
Η εμπειρία μου στα δύο μεγαλύτερα Ψυχιατρεία της χώρας, έχει συμβάλει στο να αντιληφθώ το πώς αισθάνεται ένα άτομο που αντιμετωπίζει πρόβλημα εξάρτησης, τη «διαφορετική» πραγματικότητα που αντιμετωπίζει και τις ανάγκες του, όπως και οι ψυχικά πάσχοντες. Με γνώμονα αυτό, αλλά και τους στόχους της Κυβέρνησης, συμβάλλουμε ως ΟΚΑΝΑ στην κάλυψη των αναγκών και την προάσπιση της ευάλωτης ομάδας των εξαρτημένων ατόμων.
Η πανδημία επέφερε πρωτοφανή δεδομένα για όλους μας, πώς ήταν η περίοδος αυτή για τον Οργανισμό και τους ωφελούμενούς του;
Η πανδημία δυσκόλεψε τη ζωή όλων μας αλλά, επιτρέψτε μου να πω, δυσκόλεψε πολύ περισσότερο τη ζωή των άστεγων χρηστών ουσιών. Αυτοί δεν ήταν εύκολο να τηρήσουν μέτρα προστασίας αλλά και, λόγω της κατάστασης, δεν μπορούσαν να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες, ιδιαίτερα κατά τα lock-downs.
Ο Οργανισμός, σε συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων και το ΚΕΘΕΑ, άνοιξαν έναν Ξενώνα Φιλοξενίας στο κέντρο της Αθήνας, για την εξυπηρέτηση και διαμονή αστέγων χρηστών ουσιών. Έναν Ξενώνα που, εν τέλει, λειτούργησε και ως προθάλαμος για την ένταξή τους σε προγράμματα θεραπείας και απεξάρτησης. Παρόμοια δράση υλοποιήθηκε και στη Θεσσαλονίκη σε συνεργασία με τον Δήμο.
Επίσης, ως φορέας προάσπισης της Δημόσιας Υγείας, το streetwork του ΟΚΑΝΑ εντατικοποίησε τις δράσεις του με τη διανομή ΚΙΤ ασφαλούς χρήσης και υγειονομικό υλικό προστασίας από την πανδημία, καλύπτοντας παράλληλα τους άστεγους χρήστες ουσιών με είδη πρώτης ανάγκης. Το πιο δύσκολο και δυσεύρετο αγαθό, κατά τα lock down, όσο και αν φαίνεται περίεργο, ήταν το νερό.
Παρά την πανδημία, οι Υπηρεσίες του ΟΚΑΝΑ συνέχισαν να λειτουργούν απρόσκοπτα, με take-home αγωγή και συνεδρίες μέσω των νέων τεχνολογιών, καθώς αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της θεραπείας, η οποία δεν διεκόπη.
Είπατε streetwork. Ακούγεται έντονα τελευταία σε σχέση με τη «μείωση της βλάβης». Τι ακριβώς κάνετε στο streetwork;
Streetwork, για εμάς στον ΟΚΑΝΑ, είναι η μείωση της βλάβης. Είμαστε ο πρώτος Οργανισμός στη χώρα που ανέπτυξε το streetwork ή αλλιώς «υπηρεσία στον δρόμο», στο πλαίσιο της μείωσης της βλάβης, πριν από 18 χρόνια. Είμαστε οι πρωτοπόροι που υιοθέτησαν την πρακτική αυτή και αυτοί που μετέδωσαν αυτήν την τεχνογνωσία σε άλλους φορείς και ΜΚΟ μετέπειτα, ώστε να λειτουργήσουν συμπληρωματικά στο πεδίο. Η δουλειά γίνεται στο πεδίο, εκεί που ο ενεργός χρήστης βρίσκεται, συναθροίζεται, κάνει χρήση και βιώνει δυστυχώς την καθημερινότητά του. Διανέμουμε υγειονομικό υλικό ασφαλούς χρήσης, είδη πρώτης ανάγκης και συνδράμουμε στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας τους. Απώτερος στόχος είναι η δημιουργία σχέσης και η διασύνδεσή τους με τα θεραπευτικά προγράμματα του Οργανισμού.
Η μείωση της βλάβης αποτελεί μια ολόκληρη φιλοσοφία που εστιάζει στον περιορισμό των κινδύνων που σχετίζονται με την εξάρτηση και συμβάλλει στην άμεση πρόσβαση των ωφελούμενων. Η αποσυμφόρηση των σημείων συνάθροισης των ατόμων που κάνουν χρήση ουσιών, η μείωση της παραβατικότητας που συνδέεται συχνά με τη χρήση, η διάθεση καθαρών συριγγών -περιορίζοντας τη μετάδοση ασθενειών- αποτελούν, μόνο, κάποια από τα άμεσα οφέλη.
Το streetwork του ΟΚΑΝΑ, σήμερα, έχει την πιο δυνατή παρουσία στο πεδίο από κάθε προηγούμενο έτος από την έναρξη λειτουργίας του. Έχουν διανεμηθεί μέχρι στιγμής, το 2021, πάνω από 250.000 σύριγγες. Για πρώτη φορά, διανέμονται ΚΙΤ φροντίδας υγιεινής και ΚΙΤ εισπνεόμενης χρήσης, για την αντιμετώπιση μιας νέας ουσίας που έχει εμφανιστεί στο προσκήνιο τα τελευταία χρόνια. Η νέα αυτή ουσία ή αλλιώς «shisha», όπως αναφέρεται στην «πιάτσα», είναι κακής ποιότητας κρυσταλλική μεθαμφεταμίνη, είναι εύκολα προσβάσιμη και με χαμηλό κόστος αλλά με πολύ βλαβερές συνέπειες στην υγεία του χρήστη.
Τι άλλες ουσίες παρουσιάζουν αύξηση και πώς ο Οργανισμός συμβάλλει στην αντιμετώπισή τους;
Μεγάλο μέρος του πληθυσμού βρίσκεται υπό εξάρτηση, από οπιούχες ουσίες. Τελευταία, παρατηρούμε αύξηση και στη χρήση της κάνναβης και ιδίως σε μικρότερες ηλικίες. Στο πρόβλημα αυτό, ο Οργανισμός απαντά με την υποστήριξη των νέων και των γονέων τους μέσω των 75 Κέντρων Πρόληψης και των ειδικών προγραμμάτων του ΟΚΑΝΑ.
Το αλκοόλ και οι νόμιμες εξαρτήσεις (διαδίκτυο, χρήση κινητού, τζόγος) σε ενήλικες και παιδιά είναι ένα εξίσου σοβαρό πρόβλημα, που χρήζει αντιμετώπισης και σε αυτό εστιάζει πλέον ο Οργανισμός με τις νέες δομές του, τα πολυδύναμα κέντρα.
Παράλληλα, λειτουργούν χρόνια τα προγράμματα «Αθηνά» για το αλκοόλ και «Ατραπός» για νέους εφήβους που αντιμετωπίζουν προβλήματα εξάρτησης.
Ακούγεται έντονα η δημιουργία ενός Χώρου Εποπτευόμενης Χρήσης (ΧΕΧ), στο κέντρο της Αθήνας από τον ΟΚΑΝΑ. Τι είναι αυτό; Και πώς, τελικά, μπορεί να βοηθήσει; Η ναλοξόνη μπορεί να συμβάλλει και με ποιο τρόπο;
Η δημιουργία ΧΕΧ είναι μια σημαντική πρωτοβουλία που έχουμε αναλάβει. Με το νέο πλαίσιο που έθεσε η Κυβέρνηση, πλέον, υπάρχουν ρητά οι όροι και οι προϋποθέσεις για τη δημιουργία τους. Ο Χώρος Εποπτευόμενης Χρήσης, βασίζεται σε βέλτιστες ευρωπαϊκές πρακτικές και ουσιαστικά είναι ο χώρος, όπου ενεργοί χρήστες μπορούν να κάνουν χρήση ουσιών επιτηρούμενοι, με ασφάλεια, με καθαρά σύνεργα, μειώνοντας τους κινδύνους για την υγεία τους αλλά και για τη μετάδοση ασθενειών, περιορίζοντας την όχληση που μπορεί να δημιουργείται στα σημεία συνάθροισής τους. Οι ΧΕΧ βασίζονται στη φιλοσοφία της μείωσης της βλάβης. Η θεραπευτική προσέγγιση στους ΧΕΧ συνοδεύεται με τη φροντίδα υγείας και τη διασύνδεση των ωφελούμενων με άλλες υπηρεσίες, με απώτερο στόχο την ένταξή τους σε θεραπευτικό πρόγραμμα. Στην Αθήνα προγραμματίζουμε εκτός από τη λειτουργία ενός σταθερού ΧΕΧ αποκλειστικά από τον ΟΚΑΝΑ και τη δημιουργία 5 κινητών ΧΕΧ, σε συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων. Είναι μια σύγχρονη αντιμετώπιση του προβλήματος με πολλαπλά οφέλη.
Ναλοξόνη ίσον ζωή. Τι σημαίνει αυτό; Είναι η ουσία εκείνη που συμβάλλει στην αντιμετώπιση περιστατικών οξείας τοξίκωσης, προλαμβάνοντας τον θάνατο από υπερδοσολογία.
Ο ΟΚΑΝΑ έχει δώσει θετική γνωμοδότηση για τη διεύρυνση της χορήγησης της Ναλοξόνης και αναμένεται η σχετική υπουργική απόφαση. Με τη διεύρυνση της χορήγησής της από επαγγελματίες του χώρου στο πεδίο, θα εξοικονομηθεί πολύτιμος χρόνος από το συμβάν οξείας τοξίκωσης μέχρι τη διακομιδή του στο νοσοκομείο, όπου, στην παρούσα φάση, μόνο εκεί χορηγείται ναλοξόνη. Είναι μια ουσία άλλωστε, που είναι ανταγωνιστής των οπιούχων ουσιών και δεν μπορεί να βλάψει με οποιονδήποτε τρόπο το άτομο που τη λαμβάνει, παρά μόνο να του σώσει τη ζωή. Συγκεκριμένα, μπορεί να σώσει περίπου 300-400 θανάτους από υπερδοσολογία, ετησίως, στην Ελλάδα.
ΧΕΧ και ναλοξόνη θα ολοκληρώσουν το δίκτυο υπηρεσιών του ΟΚΑΝΑ και μέσω της ολιστικής παρέμβασης θα «χτυπήσουν» το πρόβλημα στην καρδιά του, σώζοντας ζωές και βελτιώνοντας παράλληλα την ποιότητα ζωής των ενεργών χρηστών.
Ως πρόεδρος του μεγαλύτερου Οργανισμού κατά των εξαρτήσεων στη χώρα, πώς βλέπετε το μέλλον του Οργανισμού;
Ο ΟΚΑΝΑ είναι ένας Οργανισμός που πάντα βρίσκεται στις επάλξεις και συνεχώς στο πεδίο της μάχης κατά των ναρκωτικών. Αυτή τη στιγμή, βρισκόμαστε σε ένα κομβικό σημείο. Καταφέραμε να εξορθολογίσουμε τις δαπάνες του Οργανισμού, να έχουμε κανονική ροή προμηθειών και να βελτιώσουμε τις παρεχόμενες υπηρεσίες. Αυτό μας δίνει αισιοδοξία και δυνατότητα για την περαιτέρω αναβάθμιση των υπηρεσιών και τη δημιουργία νέων δομών. Άλλωστε, ήδη αναμένεται η δημιουργία δομών βραχείας φιλοξενίας, και μάλιστα, άμεσα, θα λειτουργήσει ένας Ξενώνας στην Αθήνα, δυναμικότητας 90 ατόμων. Για την αντιμετώπιση των νόμιμων εξαρτήσεων δημιουργούνται Πολυδύναμα Κέντρα στις περιφέρειες της χώρας ενώ έχουν γίνει πολλές συνεργασίες για παρεμβάσεις του Οργανισμού, όπου υπάρχει ανάγκη.
Μια σημαντική συνεργασία είναι αυτή με τη Γενική Γραμματεία Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Καταπολέμησης της Φτώχειας, όπου με πρωτοβουλία του Γενικού Γραμματέα κ. Σταμάτη, δημιουργήθηκε ομάδα εργασίας για την κοινωνική ένταξη των αστέγων. Στην ομάδα αυτή, συμμετέχω προσωπικά, αναγνωρίζοντας τη σπουδαιότητά της.
Μια ακόμα συνεργασία είναι αυτή με την Ελληνική Εταιρεία Μελέτης Ήπατος, για τη δημιουργία του προγράμματος «ΤΙΤΥΟΣ». Το πρόγραμμα αυτό περιλαμβάνει τη θεραπεία όλων των ωφελούμενων του ΟΚΑΝΑ, μέσα σε 2 χρόνια, οι οποίοι είναι θετικοί στην ηπατίτιδα και δεν έχουν θεραπευτεί. Μέσω αυτού του προγράμματος, προβλέπεται να αποφευχθούν 180 κιρρώσεις, 82 περιπτώσεις ηπατοκυταρρικού καρκίνου και 26 θανάτους, ως το 2028, με παράλληλη εξοικονόμηση 8 εκ. ευρώ για το Σύστημα Υγείας.
Παραμένουμε σταθεροί στην ολιστική και καθολική αντιμετώπιση των εξαρτήσεων στη χώρα. Με βήματα προς αυτή την κατεύθυνση, ο Οργανισμός εξελίσσεται, αντιμετωπίζει το πρόβλημα και είναι πάντα δίπλα στους ανθρώπους που τον έχουν ανάγκη. Για μια ζωή χωρίς εξαρτήσεις και εξαρτητικές συμπεριφορές.
Την Τετάρτη 22/9 σας επισκέφθηκε ο διευθυντής του EMCDDA Alexis Goosdeel· ποιο ήταν το πλαίσιο της επίσκεψής του;
Είχαμε την ιδιαίτερη χαρά και τιμή να μας επισκεφθεί ο lexis Goosdeel, διευθυντής του EMCDDA, του Ευρωπαϊκού Κέντρου Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μάλιστα, εκτός από την επίσκεψή του στις νέες δομές του ΧΕΧ και του Ξενώνα – Υπνωτηρίου, που αναμένεται να λειτουργήσουν, επισκεφθήκαμε τον Ξενώνα ΙΟΝΙΣ, που είναι σε λειτουργία και τον Σταθμό Φροντίδας Εξαρτημένων Ατόμων (ΣΦΕΑ) του ΟΚΑΝΑ. Πραγματοποιήσαμε μαζί δράση streetwork, στο κέντρο της Αθήνας, όπου διανεμήθηκε υγειονομικό υλικό ασφαλούς χρήσης, ΚΙΤ φροντίδας υγιεινής και τρόφιμα. Με αυτό τον τρόπο, ο Al. Goosdeel είδε από κοντά τις νέες ανάγκες αλλά και τη νέα πραγματικότητα που επικρατεί στην Ελλάδα, και το πώς ο Οργανισμός παρακολουθεί τις εξελίξεις και τα νέα δεδομένα στον χώρο των εξαρτήσεων.
Η επίσκεψη του Al. Alexis Goosdeel ολοκληρώθηκε με μια παρουσίαση της συνολικής λειτουργίας του Οργανισμού και της τεράστιας προόδου που έχει σημειώσει από τα 25 χρόνια ίδρυσής του. Τα στελέχη του Οργανισμού είχαν την ευκαιρία να συνομιλήσουν μαζί του και να ανταλλάξουν τους προβληματισμούς τους. Επίσης, αναδείχθηκαν τα κοινά προβλήματα των εξαρτήσεων που απασχολούν όλους εμάς, τους Οργανισμούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση ενώ ο Alexis Goosdeel τόνισε τη σημασία της μείωσης της βλάβης στον αγώνα κατά των ναρκωτικών, αλλά και την ανάγκη για ευαισθητοποίηση της κοινωνίας, σχετικά με τις παρεμβάσεις μας στις εξαρτήσεις και την αποτελεσματικότητά τους.
