Επιμέλεια Δημήτριος Κοτσώνης: Πολιτικός Μηχανικός
Ένα ιστορικό ντοκουμέντο φωτιά. Ένα ντοκουμέντο που φέρνει στο φως της δημοσιότητας, μια από τις μεγαλύτερες ιστορικές αλήθειες. Πώς δηλαδή η Ιταλία προσπάθησε να συνεργαστεί με την Τουρκία με σκοπό να «κλέψουν» από τους Έλληνες, τη Συνθήκη των Δωδεκανήσων. Tο περιστατικό είναι παλιό, αλλά το μήνυμά του είναι πάντα επίκαιρο. Είναι από εκείνες τις «ξεχασμένες» ιστορίες που σπάνια έρχονται στη δημοσιότητα και συνήθως τις περισσότερες τις «καταπίνει» ο χρόνος όχι διότι δεν έχουν ενδιαφέρον αλλά διότι οι πρωταγωνιστές τους δεν επιδίωξαν να τις εξαργυρώσουν με παράσημα και προβολή.
Όταν οι Γερμανοί αποχώρησαν από την Ελλάδα τον Οκτώβρη του 1944 δεν συνέβη το ίδιο και στα Δωδεκάνησα, καθώς οι Σύμμαχοι κυριαρχούσαν στη θάλασσα και η αποχώρηση των Γερμανών από τα νησιά ήταν δύσκολή. Τα γερμανικά στρατεύματα που απέμειναν στη Ρόδο αναγκάστηκαν να παραδοθούν στους Συμμάχους και η σχετική συνθήκη υπογράφηκε στις 9 Μαΐου 1945 στη Σύμη. Οι συμμαχικές δυνάμεις απελευθέρωσαν τα Δωδεκάνησα αλλά δεν τα παραχώρησαν στην Ελλάδα.
Τον Μάρτιο του 1946 έγιναν οι πρώτες μεταπολεμικές εκλογές στη χώρα μας και τον Ιούλιο άρχισαν στο Παρίσι οι εργασίες της διάσκεψης για τη σύναψη συνθηκών ειρήνης με τους δορυφόρους της Γερμανίας (Ουγγαρία – Ρουμανία – Φινλανδία – Βουλγαρία και Ιταλία). Την Ελλάδα εκπροσώπησε στο Παρίσι αντιπροσωπία με επικεφαλής τον πρωθυπουργό Κων/νο Τσαλδάρη και η οποία ενισχύθηκε από τους ηγέτες των κοινοβουλευτικών κομμάτων όταν εμφανίστηκαν οι πρώτες δυσχέρειες. Η χώρα μας στη συνδιάσκεψη πρόβαλε μετριοπαθείς και δίκαιες διεκδικήσεις (απελευθέρωση Δωδεκανήσου και Βορείου Ηπείρου, προσάρτηση λωρίδας Ανατολικής Ρωμυλίας που ενίσχυε τη συνοριακή ασφάλεια της χώρας μας από τις συχνές επιδρομές των Βουλγάρων και περιελάμβανε μικρό πληθυσμό Πομάκων που μετά δυσφορίας ανέχονταν τη βουλγαρική κυριαρχία και τέλος ανάλογες επανορθώσεις για τις καταστροφές που έγιναν από τις επιθέσεις των Ιταλών και Βουλγάρων). Από τις παραπάνω διεκδικήσεις ικανοποιήθηκε μόνο μια, η ένωση της Δωδεκανήσου με την Ελλάδα.
Κατά τη διάρκεια των διαβουλεύσεων στο Παρίσι για την υπογραφή της συνθήκης παραχώρησης των Δωδεκανήσων, στην ελληνική κυβέρνηση περιήλθαν πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες οι Τούρκοι επρόκειτο να ζητήσουν τη χάραξη νέων θαλασσίων συνόρων ισχυριζόμενοι ότι ουδέποτε είχαν χαραχθεί οριστικά θαλάσσια σύνορα μεταξύ Δωδεκανήσου και Μικράς Ασίας. Φαίνεται ότι η Ιταλία, πιθανώς έναντι ανταλλαγμάτων, είχε δεχθεί να βοηθήσει την Τουρκία στο ζήτημα αυτό, γεγονός που επιβεβαιώνεται από την άρνηση της Ιταλίας να ανταποκριθεί στο αίτημα της Ελλάδος να της παραχωρηθεί αντίγραφο της συμφωνίας, με το αιτιολογικό ότι μέσα στην αναταραχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου είχε χαθεί και δεν βρέθηκε στα αρχεία του υπουργείου Εξωτερικών.
Παράλληλα και η Τουρκία έδωσε την ίδια απάντηση που έδωσε και η Ιταλία στο αίτημα της χώρας μας να της δοθεί αντίγραφο της συνθήκης, ότι δηλαδή κάπου είχε χαθεί στα παλαιά αρχεία. H ελληνική κυβέρνηση, προκειμένου να αντικρούσει τους ισχυρισμούς της Τουρκίας αλλά και τη διαφαινομένη ιταλο-τουρκική μεθόδευση, ζήτησε από τον τότε αρχηγό της «Ελληνικής Στρατιωτικής Αποστολής Δωδεκανήσου» ταξίαρχο Χρ. Τσιγάντε, πρώην διοικητή Ιερού Λόχου, να αναζητήσει και αποστείλει στο υπουργείο Εξωτερικών, το δυνατόν συντομότερα, το τρίτο και τελευταίο αντίγραφο της συνθήκης που έπρεπε να υπάρχει στο αρχείο της Ιταλικής Διοικήσεως Δωδεκανήσου στη Ρόδο. Η ελληνική αποστολή απευθύνθηκε αμέσως στην εκεί βρετανική διοίκηση η οποία της επέτρεψε να ερευνήσει τα αρχεία της ιταλικής διοίκησης που είχαν περιέλθει στους Βρετανούς μετά την παράδοση της Δωδεκανήσου τον Μάιο του 1945.
Παρά τη συστηματική έρευνα, η συνθήκη δεν βρέθηκε. Η αποστολή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η συνθήκη είχε κλαπεί και συνέχισε τις προσπάθειες ανεύρεσής της. Στο πλαίσιο των ερευνών η στρατιωτική αποστολή πληροφορήθηκε από Δωδεκανήσιο τέως υπάλληλο της ιταλικής διοίκησης ότι ανώτερος Ιταλός υπάλληλος την ημέρα της παράδοσης είχε μεταφέρει φακέλους και άλλα υλικά από το γραφείο της διοίκησης στο σπίτι του και ότι ενώ η οικογένειά του είχε επιστρέψει στην Ιταλία μαζί με τα υπόλοιπα μέλη της ιταλικής διοίκησης, αυτός παρέμεινε ακόμη στη Ρόδο (προφανώς για να διευθετήσει την πραμάτεια του). Με την παρέμβαση της ελληνικής αποστολής, ο Ιταλός κλήθηκε από τη βρετανική διοίκηση να επιστρέψει ότι είχε υπεξαιρέσει από τα γραφεία, πλην όμως αυτός αρνήθηκε τα αποδιδόμενα σ’ αυτόν. Στη συνέχεια η ελληνική αποστολή επεδίωξε την εξαγορά των εγγράφων με διαπραγμάτευση μέσω τρίτων προσώπων, χωρίς αποτέλεσμα. Στην επιτροπή περιήλθε η πληροφορία ότι, εκτός των άλλων, ο Ιταλός είχε πάρει μαζί του το επίχρυσο αγαλματίδιο της Θέμιδος που κάθε Σεπτέμβριο, με την έναρξη λειτουργίας των δικαστηρίων, τοποθετείτο σε περίοπτο θέση στην αίθουσα τελετών.
Η ελληνική αποστολή πληροφορήθηκε από Κύπριους αστυνομικούς (αγγλικής υπηκοότητας που υπηρετούσαν στη βρετανική αστυνομία στη Ρόδο) την ημερομηνία αναχώρησης του Ιταλού από τη Ρόδο και με τη βοήθεια αυτών, όταν επιβιβάστηκε στο πλοίο, του έγινε λεπτομερής έλεγχος των αποσκευών του. Δεν βρέθηκε η συνθήκη αλλά βρέθηκε το επίχρυσο αγαλματίδιο και οι αστυνομικοί τον κατηγόρησαν για υπεξαίρεση κρατικής περιουσίας, τον συνέλαβαν και τον οδήγησαν στα γραφεία της ελληνικής στρατιωτικής αποστολής και έφυγαν. Ήταν μια σπουδαία πατριωτική πράξη των Κυπρίων αστυνομικών που θα είχαν σοβαρές συνέπειες εάν η βρετανική διοίκηση πληροφορείτο την εμπλοκή τους στις έρευνες της ελληνικής αποστολής.
Ήταν βράδυ όταν ο Ιταλός μεταφέρθηκε στα γραφεία της αποστολής και την επομένη το πρωί το πλοίο επρόκειτο να αναχωρήσει για Ιταλία. Οι Έλληνες αξιωματικοί περί το μεσονύκτιο έστειλαν στο δωμάτιο που κρατείτο ο Ιταλός, Δωδεκανήσιο υπάλληλο της αποστολής που μιλούσε Ιταλικά, για να του ψιθυρίσει κρυφά ότι οι αξιωματικοί και ιδιαιτέρως ο αρχηγός ήταν εξαγριωμένοι μαζί του διότι «όπως πήρε το αυτί του» δεν ήθελε να τους παραδώσει κάποιο έγγραφο που είχε στην κατοχή του και γι αυτό θα τον εξαφάνιζαν πνίγοντάς τον στη θάλασσα. Ο Ιταλός προσπάθησε να τον εξαγοράσει προσφέροντάς του μεγάλο χρηματικό ποσό προκειμένου να ενημερώσει Άγγλο αξιωματικό, να τον φέρει στα γραφεία της αποστολής για να κάνει αυτός τη σχετική έρευνα. Ο υπάλληλος προσποιήθηκε ότι φοβόταν διότι θα τον σκότωναν και αυτόν. Το κόλπο έπιασε και ο Ιταλός έσπασε και τότε ζήτησε να τον παρουσιάσουν στον αρχηγό.
Ο Τσιγκάντε με πολύ αυστηρό ύφος του είπε ότι αυτό που είχε κάνει να υπεξαιρέσει τη συνθήκη Ιταλίας-Τουρκίας (έριχνε τουφεκιά στα κούφια αφού δεν γνώριζε εάν στα έγγραφα που είχε πάρει ο Ιταλός ήταν και η συνθήκη) αποτελεί έγκλημα κατά της Ελλάδος και θα τον τιμωρούσαν όπως τιμωρούν οι Έλληνες τους προδότες εκτός εάν ομολογούσε πού είχε αποκρύψει την Συνθήκη και την εύρισκαν, θα τον συγχωρούσε και θα τον βοηθούσε να επιβιβασθεί στο πλοίο ώστε το πρωί να αναχωρήσει για την πατρίδα του. Ύστερα από πολλούς δισταγμούς, απαιτήσεις να παραδοθεί στη Βρετανική Διοίκηση, απειλές ότι θα ζητήσει ευθύνες η χώρα του από την Ελλάδα για την ταλαιπωρία που υπέστη, ο Ιταλός υποχώρησε όταν στο τέλος της συζήτησης ο Τσιγάντες είπε δήθεν εκνευρισμένος «πάρτε τον από εδώ και να μην τον ξαναδώ» αφού χρόνια στα Δωδεκάνησα καταλάβαινε τα ελληνικά. Ο Ιταλός αντιλαμβανόμενος τη δυσχερή θέση του, ζήτησε να μεταβεί σε φιλικό του σπίτι που είχε αφήσει ένα μπαούλο κλειδωμένο για να το φυλάξουν. Με συνοδεία δύο αξιωματικών της αποστολής πήγε στο σπίτι όπου οι αξιωματικοί βρήκαν τη συνθήκη μαζί με διάφορα άλλα έγγραφα. Λίγα λεπτά αργότερα επιβίβασαν τον Ιταλό στο πλοίο για να επιστρέψει στην πατρίδα του κρυφά, διότι όλα αυτά είχαν γίνει με τη βοήθεια Κυπρίων αγγλικής υπηκοότητας αστυνομικών και εν αγνοία της βρετανικής διοίκησης.
Την επομένη ημέρα αναχώρησε μέλος της στρατιωτικής αποστολής για την Αθήνα και παρέδωσε τη συνθήκη στο υπουργείο Εξωτερικών. Ο πρωθυπουργός όταν πληροφορήθηκε το γεγονός απέστειλε τηλεγράφημα στον αρχηγό της στρατιωτικής αποστολής στη Ρόδο, εκφράζοντας τα συγχαρητήρια της κυβέρνησης. Την τελευταία στιγμή, ο αρχηγός της ελληνικής αντιπροσωπίας παρουσιάζοντας τη συνθήκη στην συνδιάσκεψη στο Παρίσι, πέτυχε να εξουδετερώσει την τουρκική αντίδραση και να χαραχθούν τα ίδια θαλάσσια σύνορα που υπήρχαν μεταξύ της Ιταλικής Δωδεκανήσου και της Τουρκίας στη συνθήκη παραχώρησης της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα.
Το περιστατικό είναι παλιό, αλλά το μήνυμά του είναι πάντα επίκαιρο. Επαληθεύεται η συνεχής προσπάθεια της γείτονος χώρας να δημιουργεί εξελίξεις σε βάρος των εθνικών μας συμφερόντων. Σε ότι αφορά τη δική μας πλευρά, αποδεικνύεται από πόσους αστάθμητους παράγοντες εξαρτώνται καμιά φορά τα εθνικά μας συμφέροντα και -το σπουδαιότερο- ότι όταν το Δημόσιο αντλεί στελέχη από τη δεξαμενή των ικανών και όχι «των φίλων» και αξιοποιεί αυτά, θα καταγράφονται επτυχίες όπως η προαναφερόμενη.
Το ιστορικό αυτό γεγονός δημοσιοποιήθηκε από επιστολή που έστειλε ο αείμνηστος αντιστράτηγος ε.α. Κυριάκος Παπαγεωργόπουλος σε εφημερίδα των Αθηνών και αναδημοσιεύθηκε στις 26 Απριλίου 1981 από την εφημερίδα Ελληνικός Βορράς της Θεσσαλονίκης. Ο στρατηγός ήταν μέλος της Ελληνικής Στρατιωτικής Επιτροπής Δωδεκανήσου και «έζησε τα γεγονότα από κοντά». Πρόκειται για έναν υπέροχο αξιωματικό με πλούσια στρατιωτική δράση, που άφησε άριστες εντυπώσεις στους νεώτερους αξιωματικούς ως διοικητής της Στρατιωτικής Σχολής των Ευελπίδων.
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΟΡΑΚΗΣ
Αντ/γος ε.α. Τέως πρόεδρος ΕΑΑΣ
