Γράφει ο Γιώργος Ν. Παπαθανασόπουλος
∆ημοσιογράφος – ∆ημοσιολόγος
Μετά τις πριν ενενήντα χρόνια προβλέψεις του Γιώργου Σαραντάρη για την παρακµή της Ευρώπης, που εξετέθησαν σε προηγούµενο άρθρο µας, σήµερα θα αναφερθούµε στα αντικειµενικά στοιχεία, τα οποία περιγράφουν τη θέση της στην τρέχουσα παγκόσµια τάξη πραγµάτων. Σηµειώνεται ότι η αποικιοκρατική Ευρώπη (Ηνωµένο Βασίλειο, Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Ολλανδία, Γερµανία, Βέλγιο) έως τα µέσα του 20ού αιώνα κατείχε και εκµεταλλευόταν το 70% των εδαφών του πλανήτη.
Σήµερα όλη η ∆ύση (σηµ. συµπεριλαµβανοµένων ΗΠΑ, Καναδά, Αυστραλίας κ.α.) έχει 1,3 δισεκατοµµύρια κατοίκους στα περίπου οκτώ δισεκατοµµύρια του πλανήτη. Η ανάπτυξη εξάλλου του Νότου έχει περιορίσει τη συµµετοχή στην παγκόσµια οικονοµία των G7 (ΗΠΑ, Γαλλίας, Γερµανίας, Ιταλίας, Ιαπωνίας, Καναδά, ΗΠΑ). Από το 75%, που ήταν το 1975, σήµερα βρίσκεται στο 45% του Παγκόσµιου Ακαθάριστου Προϊόντος (ΠΑΠ). Η Ασία µόνη κατέχει το 35% του ΠΑΠ και έχει ξεπεράσει αυτό των ΗΠΑ (25%) και της Ενωµένης Ευρώπης (14%)…
Μετά την προ έτους εκλογή του Ντόναλντ Τραµπ στην Προεδρία των ΗΠΑ η ∆ύση διασπάσθηκε και η Ευρώπη βρίσκεται ενώπιον µιας νέας κατάστασης. Αυτό κατέστη προφανές το 2025 και το 2026 κατά την ετήσια ∆ιάσκεψη για την Ασφάλεια της Ευρώπης, που διεξάγεται στο Μόναχο κατά τον µήνα Φεβρουάριο.
Πέρυσι ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς κατηγόρησε ευθέως τη νεωτερική Ευρώπη ότι δεν σέβεται την ελευθερία της έκφρασης και τα ανθρώπινα δικαιώµατα και εφαρµόζει πλύση εγκεφάλου στους πολίτες, επιχειρώντας να τους επιβάλει µηδενιστικές αρχές, ως δήθεν δηµοκρατικές. Επίσης ότι διολισθαίνει προς την παρακµή και προς την εξαφάνισή της, λόγω του µεταναστευτικού.
Φέτος στη ∆ιάσκεψη του Μονάχου τις ΗΠΑ εκπροσώπησε ο υπουργός Εξωτερικών της χώρας Μάρκο Ρούµπιο. Οι Ευρωπαίοι ήλπισαν ότι η οµιλία του θα ήταν ηπιότερη αυτής του Βανς και θα µπορούσαν έτσι να προπαγανδίσουν περί εξοµάλυνσης των σχέσεών τους µε τις ΗΠΑ. Απατήθηκαν. Μπορεί το ύφος του Ρούµπιο να ήταν διαφορετικό από εκείνο του Βανς, όµως η ουσία ήταν η ίδια.
Όπως δήλωσε στο «Γιουρονιούς» ο Φαµπρίς Ποτιέ, διευθύνων σύµβουλος της Ρασµούσεν Γκλόµπαλ, εταιρείας γεωπολιτικών συµβούλων στην Ευρώπη, πρώην διευθυντής σχεδιασµού πολιτικής του ΝΑΤΟ και σύµβουλος του Προέδρου της Ουκρανίας Ζελένσκι, «Η οµιλία του ΥπΕξ των ΗΠΑ στη ∆ιάσκεψη του Μονάχου δεν ήταν κλάδος ελαίας προς τους Ευρωπαίους, αλλά µια αίσθηση ηρεµίας πριν από την επόµενη καταιγίδα… Είναι απλώς ένας τρόπος για να κάνει τους τελευταίους µήνες λίγο λιγότερο επώδυνους, αλλά οι Ευρωπαίοι δεν είναι αφελείς».
Η στάση των ΗΠΑ έναντι της Ευρώπης φάνηκε από τα λόγια και τις ενέργειες του Ρούµπιο κατά και µετά τη ∆ιάσκεψη του Μονάχου. Στην οµιλία του και παρουσία του προέδρου της Ουκρανίας Ζελένσκι ελάχιστα αναφέρθηκε στο Ουκρανικό. Επίσης, την τελευταία στιγµή ακύρωσε την παρουσία του σε συνάντηση αφιερωµένη στην Ουκρανία, που διεξήχθη στα πλαίσια της ∆ιάσκεψης. Αντίθετα, βρήκε καιρό και επισκέφθηκε τους πρωθυπουργούς της Ουγγαρίας Βίκτωρα Όρµπαν και Σλοβακίας Ρόµπερτ Φίκο, θερµούς υποστηρικτές της πολιτικής Τραµπ και «µαύρα πρόβατα» για την ελίτ της Ε.Ε.
Η κυβέρνηση του προέδρου Τραµπ έχει αλλάξει την πολιτική των ΗΠΑ και ως προς το ΝΑΤΟ. Η Ευρώπη, που για εβδοµήντα και πλέον χρόνια στήριζε στις ΗΠΑ την προστασία της, τώρα υφίσταται τα αποτελέσµατα της αλλαγής. Πλέον είναι υποχρεωµένη να στηρίξει την ασφάλειά της στις δικές της δυνάµεις.
Αυτό σηµαίνει αύξηση των στρατιωτικών δαπανών των χωρών της. Ενδεικτικό γεγονός της αλλαγής πολιτικής των ΗΠΑ ως προς την ασφάλεια της Ευρώπης είναι ότι στην προ ολίγων ηµερών συνεδρίαση των υπουργών Αµύνης των χωρών – µελών του ΝΑΤΟ απουσίασε ο υπουργός Άµυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ. Η απουσία του θεωρήθηκε µια πρόσθετη ένδειξη των διαθέσεων της ηγέτιδας δύναµης έναντι του ΝΑΤΟ και της Ευρώπης. Στη θέση του παρέστη ο υφυπουργός Αµύνης των ΗΠΑ Έλµπριτζ Κόλµπι, ο οποίος στην οµιλία του υποστήριξε ότι το µοντέλο της Συµµαχίας, όπως διαµορφώθηκε κατά τον Ψυχρό Πόλεµο, δεν είναι πλέον βιώσιµο και ότι η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει την πρωταρχική ευθύνη για τη συµβατική της άµυνα. Η διάσταση στρατηγικής µε τις ΗΠΑ φάνηκε, πλην του Ουκρανικού, και στο θέµα της Γροιλανδίας, κατά το οποίο η Ευρώπη ήρθε σε οξεία αντίθεση προς την επιθυµία του προέδρου Τραµπ να προσαρτήσει το µεγάλο αυτό νησί, που είναι συνιστώσα χώρα της ∆ανίας, ιδρυτικού µέλους του ΝΑΤΟ.
Κατά τον Νικολά Μπαβερέζ, έγκυρο αρθρογράφο της γαλλικής εφηµερίδας «Λε Φιγκαρό» η στάση των ΗΠΑ αποτελεί σφοδρό κτύπηµα για την Ευρώπη. Έρχεται σε αντίθεση µε την αδυναµία των ηγετών της, παντελώς στερουµένων θελήσεως, αξιοπρέπειας και καθαρότητας σκέψης, κάτι που εκφράστηκε από την εκπρόσωπο της Ε.Ε. για θέµατα εξωτερικής πολιτικής Κάγια Κάλλας, που είπε: «Οι ΗΠΑ παραµένουν οι µεγάλοι µας σύµµαχοι»… Στην πραγµατικότητα, η πέραν του Ατλαντικού υπερδύναµη, πέραν του ότι έχει στριµώξει στρατιωτικά, γεωπολιτικά και οικονοµικά την Ευρώπη, την έχει και υπό εξάρτηση στον ενεργειακό τοµέα.
Σύµφωνα µε το περιοδικό «Le Point» (29ης Ιανουαρίου 2026, σελ. 20) η Ευρώπη από την έναρξη του πολέµου στην Ουκρανία και µετά τον αποκλεισµό του ρωσικού υγροποιηµένου φυσικoύ αερίου (GNL) υποχρεώθηκε να εισάγει από τις ΗΠΑ το 59,9% των αναγκών της σε GNL, σε πολλαπλάσια τιµή…
Οι εξελίξεις στο παγκόσµιο γίγνεσθαι έχουν επιπτώσεις και µεταξύ των χωρών της ίδιας της Ευρώπης. Στην αρχή συγκροτήθηκε ένα «διευθυντήριο» µε τις χώρες Γαλλία, Γερµανία και Βρετανία, που συσκεπτόταν µακράν των Βρυξελών και των υπολοίπων χωρών της Ε.Ε. Στη συνέχεια συνεκλήθη η «οµάδα αλληλεγγύης» προς την Ουκρανία, στην οποία συµµετέσχον λίγες χώρες της Ε.Ε.
Τελευταίως εµφανίζονται ηγεµονικές τάσεις της Γερµανίας επί της Ευρώπης… Όπως σωστά έγραψε ο Κώστας Ιορδανίδης στην «Καθηµερινή» (19/2/2026, σελ. 1) η ιστορία της Γερµανίας από την ενοποίησή της, το 1871, επί καγκελαρίας του Πρώσου Ότο φον Μπίσµαρκ είναι βαριά. ∆υο φορές στη διάρκεια του περασµένου αιώνα η Ευρώπη αιµατοκυλίστηκε από τους Γερµανούς… Και προσθέτει ο αρθρογράφος ότι το 1990, ένα χρόνο πριν από την ενοποίηση της Γερµανίας, η τότε πρωθυπουργός της Βρετανίας Μάργκαρετ Θάτσερ είχε προειδοποιήσει πως µια µεγαλύτερη Γερµανία θα κλόνιζε τη σταθερότητα όλου του διεθνούς συστήµατος και θα µπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια της Ευρώπης.
Είναι πράγµατι ανησυχητικό το γεγονός ότι ο καγκελάριος της Γερµανίας Φίντριχ Μερτς εµφανίστηκε να µιλάει ως κατεξοχήν εκπρόσωπος της Ευρώπης. Αυτό είναι εκτός των θεµελιωδών αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των οραµάτων των ιδρυτών της. Το πρόβληµα είναι ότι ΟΥ∆ΕΙΣ εκ των αρχηγών των άλλων 26 χωρών – µελών της Ε.Ε. βγήκε να βάλει στη θέση του τον Γερµανό καγκελάριο. Μια ακόµη απόδειξη ότι αυτές στερούνται δυναµικών ηγεσιών, και υφίστανται τόσες ταπεινώσεις.
Σε επίρρωση των όσων αναφέρθηκαν από την αρχή του πολέµου στην Ουκρανία, η Γερµανία έχει αυξήσει σηµαντικά τις στρατιωτικές της δαπάνες και τον αριθµό των υπηρετούντων στις ένοπλες δυνάµεις της. Στην ουσία, µε την ανοχή ΗΠΑ, Γαλλίας, Βρετανίας και όλων των χωρών της Ευρώπης, οι Ευρωπαίοι από τον φόβο µήπως τους επιτεθεί η Ρωσία και µε απούσες τις ΗΠΑ δέχονται ως προστάτιδά τους τη Γερµανία, καταργώντας στην πράξη τις συνθήκες που υπογράφηκαν στο Πότσδαµ, το 1945, κατά την παράδοση της ναζιστικής Γερµανίας στους Συµµάχους…
