Γράφει ο Γεώργιος Γενετζάκης, φιλόλογος
Με αφορμή την απόφαση της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου (5/3/2024) για αλλαγή του συνηθισμένου χώρου της πανηγυρικής Συνοδικής Θείας λειτουργίας την Κυριακή της Ορθοδοξίας από το Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών στο στενό περιβάλλον της Ι. Μονής Πετράκη, ως αντίδραση στον ψηφισθέντα από τα όργανα της Πολιτείας νόμο για «τον πολιτικό γάμο ομόφυλων ζευγαριών», αισθάνομαι την ανάγκη να καταθέσω μερικές σκέψεις μου:
1. Ο θεωρητικός λόγος αντλεί κύρος, όχι τόσο από αυτόν που τον εκφράζει, αλλά κυρίως από την αξιοπιστία της συλλογιστικής διαδικασίας που καταθέτει. Και κριτήριο της κάθε συλλογιστικής διαδικασίας είναι το αποτέλεσμα που αυτή προκαλεί. Με απλά λόγια, οτιδήποτε διατυπώνεται, προφορικά ή γραπτά, κρίνεται με βάση την συνεπαγόμενη θετική συνέπειά του στο άτομο και στην κοινωνία. Από αυτόν τον βασικό κανόνα δεν ξεφεύγει κανείς ούτε επομένως και ο λόγος των εκπροσώπων της Εκκλησίας. Τα όσα λένε ή κάνουν οι εκπρόσωποι της Εκκλησίας, ανεξαρτήτως βαθμού ιεροσύνης, δεν είναι εκ των προτέρων (a priori) σωστά. Η ορθότητά τους δεν είναι δεδομένη, αλλά είναι προς απόδειξη κάθε φορά, όπως άλλωστε και του γράφοντος.
2. Η ιστορία διδάσκει ότι ο λόγος των εκπροσώπων της Εκκλησίας, όπως και κάθε άλλου θρησκευτικού δόγματος, χαρακτηρίζεται διαχρονικά από αλήθεια αλλά και από ολέθρια σφάλματα. Το παρελθόν βρίθει χιλιάδων παραδειγμάτων από εσφαλμένες απόψεις και στάσεις των εκπροσώπων όλων των χριστιανικών δογμάτων. Να φέρουμε στη μνήμη μας τη νύκτα του Αγίου Βαρθολομαίου (24 Αυγούστου 1572), κατά τη διάρκεια της οποίας με τις ευλογίες Ρωμαιοκαθολικών ιερέων σφαγιάστηκαν στο Παρίσι χιλιάδες άνθρωποι προτεστάντες-Ουγενότοι. Μάλιστα ο τότε Πάπας Γρηγόριος ΙΓ’ χαιρέτησε τη σφαγή των Διαμαρτυρομένων και διέταξε δημόσιες προσευχές ευχαριστίας προς τον Θεό! Να επισημάνουμε τις αντιδράσεις πολλών κληρικών στην εφεύρεση του μυτερού αγωγού αλεξικέραυνου από τον Βενιαμίν Φραγκλίνο, επειδή «παρενέβαινε στο έργο του Θεού»! Σήμερα όλοι οι ναοί διαθέτουν αλεξικέραυνο… Να αναλογιστούμε την απόφαση της Ιεράς Εξέτασης, – στο πλαίσιο της τότε θρησκευτικής αντίληψης της εποχής για απαγόρευση ανατομικού τεμαχισμού των ανθρωπίνων πτωμάτων,- να καεί ζωντανός ο θεμελιωτής της νεότερης επιστήμης της Ανατομίας, Φλαμανδός ιατρός Ανδρέας Βεσάλιος, και η οποία μετατράπηκε με την παρέμβαση του βασιλιά της Ισπανίας σε υπό προϋποθέσεις εξορία -υποχρεωτικό προσκύνημα στους Αγίους Τόπους (16ος αιώνας). Να σκεφθούμε τον Αθανάσιο Πάριο, (1721- 1813), άγιο της ορθόδοξης χριστιανικής Εκκλησίας, για τις καταδικαστικές απόψεις του σχετικά με το αερόστατο και για τις ασύλληπτες για την εποχή ιδέες που προωθούνταν, όπως μελλοντικά διαπλανητικά ταξίδια προς ανεύρεση λογικών όντων. Να ανακαλέσουμε στη μνήμη μας τη στάση των εκπροσώπων της Εκκλησίας στην πανδημία Πανώλης στην Ελλάδα το 1828 και την καταδίκη του Έλληνα Κυβερνήτη Καποδίστρια, λόγω των μέτρων που επιδίωξε να πάρει. Να θυμηθούμε την αντίδραση της ηγεσίας της Εκκλησίας στη διαμάχη της για την εκκλησιαστική περιουσία με την ελληνική κυβέρνηση, όταν στην επίσημη δοξολογία στην Μητρόπολη Αθηνών την 25η Μαρτίου του 1987 (Πρόεδρος της Δημοκρατίας Χρήστος Σαρτζετάκης, Πρωθυπουργός Ανδρέας Παπανδρέου) παρέστη στη δοξολογία στο Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών από την πλευρά της Εκκλησίας μόνο ένας κληρικός. Να θυμηθούμε τη διαμάχη των εκπροσώπων της Εκκλησίας με την κυβέρνηση του Κώστα Σημίτη, σχετικά με την απάλειψη του Θρησκεύματος στις νέες ταυτότητες των Ελλήνων πολιτών και την τεράστια λαοσύναξη στην Πλατεία Αριστοτέλους (14 Ιουνίου 2000) στη Θεσσαλονίκη με παρότρυνση της Ιεράς Συνόδου, προεξάρχοντος του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Αθηνών Χριστόδουλου. Σαφέστατα, υπάρχουν και φωτεινές εξαιρέσεις, όπως για παράδειγμα οι δηλώσεις του φωτισμένου Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως κ.κ. Βαρθολομαίου στο θέμα των ταυτοτήτων: «η Ορθόδοξος Εκκλησία δεν απειθαρχεί προς τους νόμους των κρατών και οφείλει να τους σέβεται».
3. Στα άφθονα παρόμοια αρνητικά ιστορικά παραδείγματα- που σε καμία περίπτωση δεν ακυρώνουν τα εξίσου άφθονα θετικά- διαπιστώνονται εύκολα δύο πράγματα: Πρώτον: η απόλυτη πεποίθηση σημαντικού τμήματος εκπροσώπων της Εκκλησίας για το αλάνθαστο των απόψεών τους. Αυτοί, ενδυόμενοι το κύρος της ιδιότητάς τους, προβάλλονται ως οι απόλυτοι εκφραστές της αλήθειας, λησμονώντας ότι όλοι οι άνθρωποι ευκαιριακά μπορεί να είμαστε κάποτε εκφραστές της όποιας αλήθειας, αλλά ποτέ συνεχώς και απόλυτα. Άλλωστε αυτό ακριβώς έκαναν και οι Φαρισαίοι θεολόγοι της εποχής του Ιησού Χριστού: διεκδικούσαν το απόλυτο των θέσεών τους, ως αποκλειστικοί εκπρόσωποι του Θεού. Επομένως, οι απόψεις μας είναι αναγκαίο να μπαίνουν στη βάσανο της συλλογιστικής διαδικασίας και κυρίως στη διερεύνηση για το πού οδηγούν. Δεν είναι λογικό να ξεχνάμε τις αστοχίες του παρελθόντος. Δεν ωφελεί να αδιαφορούμε για τα λάθη θρησκευτικών αντιλήψεων ανά τους αιώνες. Ούτε να διεκδικούμε το αλάνθαστο στις απόψεις μας. Ο κληρικός, κατά συνέπεια, διατυπώνει την άποψή του για οποιοδήποτε κοινωνικό ή ατομικό θέμα, έχοντας συναίσθηση ότι μπορεί να κάνει και λάθος. Όταν ο κληρικός, ανεξαρτήτως βαθμού ιεροσύνης, χρησιμοποιεί το κύρος που του εξασφαλίζει η ιδιότητά του- ως εκπροσώπου του Θεού-,για να προσδώσει στα λεγόμενά του αξιοπιστία, δεν διαφέρει από εκείνον τον πτυχιούχο νομικής που ασχολείται με την αστρολογία και προσπαθεί με πρόσχημα τις νομικές γνώσεις του να αποδείξει την «αλήθεια» των ωροσκοπίων, που ως γνωστό – από επιστημονικής άποψης- κινούνται εντελώς στη σφαίρα της ουτοπίας. Δεύτερον: οι διαφωνούντες εκπρόσωποι της Εκκλησίας δημιουργούν ένα διχαστικό κλίμα στον χώρο του κοινωνικού γίγνεσθαι. Η διδασκαλία του Χριστού διδάσκει την αγάπη. Η ανεκτικότητα της διαφορετικής άποψης αποτελεί κορυφαίο στοιχείο της. Όταν ο Θωμάς ζητάει αποδείξεις για την ανάσταση του Κυρίου στη γνωστή Ευαγγελική περικοπή (Ιωάν. κ΄19-31), ο Ιησούς δεν τον απορρίπτει, δεν του αρνείται να δει με τα μάτια του και να πιάσει με τα χέρια του τις πληγές Του από την ποινή της σταύρωσης. Δεν του απαντά «πίστευε και μη ερεύνα». Ο ιδρυτής του Χριστιανισμού καταφάσκει τη λογική του αμφισβητούντα ορθολογιστή Θωμά και τον αποδέχεται, παροτρύνοντάς τον να είναι πιστός.
4. Οι Ιεράρχες και το σώμα των υπολοίπων κληρικών που συμμερίζονται τη συγκεκριμένη απόφαση της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου, χωρίς να το συνειδητοποιούν-ας με συγχωρήσουν, αν κάνω λάθος με την αναλογία που αμέσως θα καταθέσω- δεν διαφέρουν στη νοοτροπία, τηρουμένων των αναλογιών (mutatis mutandis) από εκείνα τα νεαρά άτομα που διεκδικούν το δίκαιο των απόψεών τους ή διαμαρτύρονται για μία απόφαση της κυβέρνησης χρησιμοποιώντας βία. Ναι! Η εν λόγω απόφαση της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου στη συνείδηση του απλού πολίτη εκλαμβάνεται ως ρήξη, μορφή βίας! Οι συγκεκριμένοι Ιεράρχες λησμονούν ότι οι πράξεις τους και οι απόψεις τους είναι παραδειγματικές προς τους πιστούς. Οι Ιεράρχες ξεχνούν ότι οι χριστιανοί διαφωνούμε, αλλά δεν χωριζόμαστε, παραμένουμε μαζί. Οι εκπρόσωποι τις Εκκλησίας διατηρούν τις απόψεις τους, τις καταθέτουν με ήπιο και τεκμηριωμένο λόγο, αλλά δεν αποχωρούν, δεν πανικοβάλλονται, δεν είναι ζηλωτές. Η Εκκλησία δεν είναι σέκτα. Ο εκπρόσωπος του Θεού δίνει πάντοτε το θετικό παράδειγμα. Η Εκκλησία καλεί τον κόσμο στους κόλπους της, δεν απομονώνεται, δεν αφορίζει ανθρώπους, απορρίπτει ιδέες αλλά όχι τους φορείς τους. H Εκκλησία δεν πεισμώνει. Η Εκκλησία ενώνει. Ο χώρος του Θεού είναι ανοικτός για όλους. Την Εκκλησία χαρακτηρίζουν δύο πράγματα: ο ποιοτικός λόγος της και η πολιτισμένη συμπεριφορά της.
