Γράφει ο Κώστας Τζαναβάρας
Σύµβουλος µηχανικός – Συγγραφέας
Ούτε λίγο ούτε πολύ, ο Ιωάννης Καποδίστριας, ο πρώτος και µοναδικός Κυβερνήτης της Ελλάδας, έχει χαρακτηρισθεί «δικτάτορας». Ο απαξιωτικός χαρακτηρισµός, µάλιστα, διατυπώθηκε το 2020 από καθηγητή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστηµίου Αθηνών, µέλους τότε της γνωστής Επιτροπής «Ελλάδα 2021».
Το θυµήθηκα καθώς ο καθηγητής Αρ. Χατζής επανήλθε προσφάτως µε άρθρο του στην «Καθηµερινή» (3.1.26), µε την ευκαιρία της κινηµατογραφικής ταινίας «Καποδίστριας», σε σενάριο και σκηνοθεσία Γιάννη Σµαραγδή.
Έχοντας πια δει και την ταινία, επανέρχοµαι µε βελτιώσεις στις θέσεις που είχα διατυπώσει από τότε. Αισθάνοµαι, ειλικρινά, ότι δεν κουράζω κανέναν.
Ας αρχίσουµε, λοιπόν, διαβάζοντας προσεκτικά την πλήρη ανάρτηση «tweet» (καθ. Αριστείδης Ν.Χατζής – 4 Μαΐου 2020). Αντιγράφω:
«Για τον Ιωάννη Καποδίστρια, τα πρώτα δηµοκρατικά και φιλελεύθερα συντάγµατα αποτελούν “ξυράφι στα χέρια µικρού παιδιού”. Ο Καποδίστριας φτάνει τον Ιανουάριο του 1828 στην Αίγινα ενώ έχει αποδεχτεί ήδη από τον Αύγουστο του 1827 τη θέση του Κυβερνήτη.
Καθώς λοιπόν θεωρεί ιδιαίτερα επικίνδυνο ξυράφι το Σύνταγµα της Τροιζήνας, το αναστέλλει & κηρύσσει ουσιαστικά δικτατορία. Αυτό είναι το τέλος της Πρώτης Ελληνικής ∆ηµοκρατίας. Όµως οι δηµοκρατικοί και φιλελεύθεροι Έλληνες δεν το έβαλαν κάτω. Συνέχισαν να αγωνίζονται για δηµοκρατία και δικαιώµατα. Oύτε η εκσυγχρονιστική δικτατορία Καποδίστρια, ούτε οι Βαυαροί, ούτε οι ξένες δυνάµεις µπόρεσαν να τους αναγκάσουν να ανεχθούν ένα αυταρχικό καθεστώς.
Με αγώνες & αίµα κατόρθωσαν το 1844 να κάνουν την Ελλάδα το πρώτο κράτος στον κόσµο που καθιερώνει την καθολική ψηφοφορία των ανδρών & το 1864 µία από τις πρώτες φιλελεύθερες κοινοβουλευτικές δηµοκρατίες της Ευρώπης».
Τι να πρωτογράψει κανείς για αυτή την τοποθέτηση του κ. Καθηγητή; Για την πλήρη απουσία θετικών σχολίων; Για την εξοµοίωση του Καποδίστρια µε τους Βαυαρούς; Ανέστειλε µόνος το Σύνταγµα της Τροιζήνας; Ανεστάλη λόγω απολυταρχικής ιδεολογίας ή για να δοθεί το βάρος στην ανόρθωση της λιµοκτονούσας Πατρίδας; Ποιά ακριβώς συµπεριφορά του Κυβερνήτη µας χαρακτηρίζεται αυταρχική;
Ακολούθησε κύµα πατριωτικών απαντήσεων στον Αρ. Χατζή, σε σχέση µε τον Καποδίστρια, οι οποίες ανεδείκνυαν τη φιλοπατρία του, την υψηλή προϋπηρεσία του, το ήθος του, το έργο του ως Κυβερνήτη, τη βαθιά αγάπη του λαού, την αυτοθυσία του. Και τόσα άλλα… Η µία πατριωτική απάντηση καλύτερη από την άλλη.
Κατά τη γνώµη του ταπεινού υπογράφοντος, όµως, δεν απαντήθηκε η βασική αντίληψη που υπόκειται του απαξιωτικού χαρακτηρισµού. Ιδού ο κρίσιµος συλλογισµός: Ανέστειλε -λέει ο Αρ. Χατζής- το Σύνταγµα και πήρε όλες τις εξουσίες στα χέρια του, άρα -λέει- ήταν δικτάτορας.
Να το πω κι αλλιώς: δεν δόθηκε ορθός µονολεκτικός όρος, αντί του λανθασµένου «δικτάτορας». Μένει η εντύπωση: καλός δικτάτορας, αλλά δικτάτορας. Ή, «πεφωτισµένη δεσποτεία, αλλά δεσποτεία».
Από πλευράς µου έθεσα από τότε (Facebook 7 Μαΐου 2020) το -κατ’ εµέ- κρίσιµο ερώτηµα: «Κυβέρνησε µε τη βία ή µε το κύρος του;» Και, αντί του ρωµαϊκού όρου «δικτάτορας», εισηγήθηκα τον ελληνικό «αισυµνήτης».
Κοντολογίς, ο περί ου ο λόγος Καθηγητής του Καποδιστριακού εξισώνει τον Καποδίστρια, π.χ., µε τον Νέρωνα και τον Καλιγούλα, αντί µε τον Σόλωνα, τον Πιττακό και τον Κύψελο. Όλοι είχαν την απόλυτη εξουσία στα χέρια τους.
Αυτό, προφανώς, θα παρασύρει ορισµένους να χαρακτηρίσουν δικτάτορα και τον Σόλωνα, τον Πιττακό, τον Κύψελο και τόσους άλλους Έλληνες αρίστους. Εκλεκτούς που πέτυχαν το αριστοτελικό «άρχειν επί εκόντων». ∆εν είναι όλοι σε θέση, έτσι φαίνεται, να αντιληφθούν ότι ένα κοινό σηµείο δεν δικαιολογεί πλήρη ταύτιση. Σωστά;
Οι ενδιαφερόµενοι για περισσότερα επί του θέµατος, και ευρύτερα επί της ασυµβατότητας ελληνικού και ρωµαϊκού πολιτισµού, µπορούν να αναζητήσουν ελεύθερα στο διαδίκτυο το από 26.7.20 δοκίµιό µου «Ο διάλογος εθνικής αυτογνωσίας και ο εορτασµός του 1821».
Ο Ιωάννης Καποδίστριας υπήρξε καθαρόαιµος Έλληνας «Σύγχρονος Αισυµνήτης». Εξελέγη ως Κυβερνήτης από την Γ’ Εθνοσυνέλευση -δεν έκανε πραξικόπηµα. ∆εν είχε αντίπαλο υποψήφιο – εξείχε µακράν. Συγκέντρωσε τις εξουσίες νοµιµοποιούµενος από τον λαό και την ∆’ Εθνοσυνέλευση, γιατί υπήρχε πρόδηλη ανάγκη να οργανώσει το Κράτος -όχι για να κάνει το δικό του. ∆εν εξάσκησε βία – κυκλοφορούσε χωρίς φρουρά.
Αδορυφόρητος! ∆εν εκπροσωπούσε κάποια µερίδα – οδηγούσε και ενσάρκωνε την κοινή προσπάθεια όλων. Υπήρξε δηµιουργικός συµφιλιωτής!
∆εν ήταν τέλειος, αλλά πάει πάααρα πολύ το «δικτάτορας». Ισοδυναµεί, φρονώ, µε απόπειρα δεύτερης δολοφονίας του. ∆ολοφόνησαν τον ίδιο τότε, τώρα δολοφονούν την υστεροφηµία του. Αλίµονο αν πιαστούµε πάλι στον ύπνο ερίζοντες.
Ο καθηγητής Αρ. Χατζής στο άρθρο του στην «Καθηµερινή» (3.1.26), επιτέθηκε, µε προδήλως υπερβολικό µένος, κατά του φιλότιµου δηµιουργού της ταινίας, καταλογίζοντάς του συλλήβδην ευάριθµες ιστορικές ανακρίβειες. ∆ίκην απόλυτου ιδιοκτήτη της ιστορικής αλήθειας.
Είναι χαρακτηριστικό του µένους: απορρίπτονται (µπορεί και δικαίως), δύο θέσεις Σµαραγδή σχετικά µε την προσφορά του Καποδίστρια στην Ελβετία. ∆εν την ίδρυσε, δεν έγραψε (ιδιοχείρως) το Σύνταγµά της. Ο απλός αναγνώστης του άρθρου, άγεται εύκολα να νοµίσει ότι ο Καποδίστριας δεν έκανε τίποτα για την Ελβετία.
Γιατί, όµως, οι Ελβετοί τιµούν τον Καποδίστρια ως Εθνικό Ευεργέτη τους πάνω από δύο αιώνες; Τι έκανε για τα καντόνια; Έκανε κάτι ευφυές; Τι προσέφερε για την οµοψυχία;
Πόσο δύσκολο, άραγε, θα ήταν για τον κ. Καθηγητή να γράψει κάτι σαν «οραµατίσθηκε την ουδετερότητα της Ελβετίας και την υλοποίησε περίτεχνα»; Γιατί δεν αξιοποίησε την ευκαιρία για µια επιστηµονική ανακεφαλαίωση, ώστε να διασαφηνισθεί -και για εµάς- ο ρόλος και η προσφορά του Καποδίστρια στους Ελβετούς;
Αυτή τη φορά, πάντως, ο κ. καθηγητής έκανε και κάποιου είδους αυτοκριτική: «Ήµουν απόλυτος πιο πάνω. Υπάρχει µία αληθινή σκηνή στην ταινία, όταν ένας βοσκός και η γυναίκα του υποδέχονται τον Κυβερνήτη. Οι δύο καλοί ηθοποιοί κατόρθωσαν να αναπαραστήσουν την αγάπη των απλών ανθρώπων για τον Κυβερνήτη.
Ο Καποδίστριας ήταν ένας από τους πραγµατικά µεγάλους ‘Ελληνες. ∆εν του αξίζει ο διασυρµός από τους “θαυµαστές του”».
∆εν επανήλθε στο θέµα «δικτάτορας». Παρότι, µάλιστα, στην ταινία (κάπου προς το τέλος) προφέρεται η λέξη «αισυµνητεία». Ίσως, πιθανολογώ, είναι η ώρα να ερωτηθεί αρµοδίως ο καθ. Χατζής αν ο Κυβερνήτης µας αξίζει τον διασυρµό «δικτάτορας», που του είχε αποδώσει το 2020, ή τον τιµητικό χαρακτηρισµό «Σύγχρονος Αισυµνήτης».
