Γράφει η Ελένη Κονιαρέλλη – Σιακή
Δεν πρόλαβε καλά -καλά να περάσει την πόρτα της ζωής µας ο Ιούνιος- ο πρώτος γελαστός µήνας του καλοκαιριού και αµέσως όλα τα Μέσα Ενηµέρωσης, Τηλεόραση, Ραδιόφωνο, Εφηµερίδες, κ.ά, έσπευσαν να περιορίσουν τη χαρά που νιώσαµε.
Η εικόνα της ήρεµης γαλάζιας θάλασσας που θα µας αγκάλιαζε τρυφερά και φέτος, σηµαδεύτηκε από την απρόβλεπτη επέκταση ενός «ξενικού» επικίνδυνου εχθρού – ψαριού, τον ΛΑΓΟΚΕΦΑΛΟ. Κι εµείς οι άνθρωποι αδύναµοι και ανυπεράσπιστοι σε κάθε νέα και άγνωστη «επίθεση» της ισχύος της φύσης και των γεγονότων και των δράσεων που τη συνοδεύουν, ανοίγουµε Εγκυκλοπαίδειες, ψάχνουµε, ακούµε, διαβάζουµε Βιβλία και Λεξικά, ώστε να είµαστε ενηµερωµένοι για να αντιµετωπίσουµε αυτόν το νέο εχθρό που µας έφερε το κλίµα και το κύµα του Αιγαίου, που από µεσογειακό που ήταν, ζεστάθηκε από την κλιµατική αλλαγή και έγινε σχεδόν τροπικό.
Ο λαγοκέφαλος, είναι το τοξικό ψάρι που έφτασε µέσω του Σουέζ, από τον Ινδικό Ωκεανό µέχρι τον Σαρωνικό. ∆αγκώνει… άσχηµα, και είναι ακόµα µία απειλή για τις Ελληνικές θάλασσες. ∆ιαβάζουµε ότι ανήκει: Βασίλειο: Ζώα – Συνοµοταξία: Χορδωτά – Οµοταξία: Τετραοδοντόµορφα – Οικογένεια: Τετραοδοντίδες – Γένος: Λαγοκέφαλος – Επιστηµονική Ονοµασία: Χριστίνα ή Γκοθρόνα.
Είναι ψάρι που ζει κυρίως στον Ινδικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό. Όµως µετά το 2003 εµφανίστηκε και στη Μεσόγειο καθώς και στο Αιγαίο, ως «Λεσσεψιανός µετανάστης», που µετανάστευσε από την Ερυθρά Θάλασσα µέσω της ∆ιώρυγας του Σουέζ στη Μεσόγειο. Και γι’ αυτόν τον «µετανάστη» οι επιστήµονες µας προειδοποιούν ότι: Η κατανάλωσή του, χωρίς ν’ αποµακρυνθούν προσεκτικά, ΠΡΙΝ ΤΟ ΜΑΓΕΙΡΕΜΑ, µέρη του που περιέχουν τη ∆ΗΛΗΤΗΡΙΩ∆Η ΤΟΞΙΝΗ ΤΕΤΡΑ∆ΟΤΟΞΙΝΗ, ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΠΙΦΕΡΕΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ, ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ, ΜΥΪΚΗ ΠΑΡΑΛΥΣΗ, ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟ.
Ο λαγοκέφαλος, αν και είναι κοινό είδος στα τροπικά νερά των ωκεανών της Ινδίας και του Ειρηνικού, τα τελευταία χρόνια εξαπλώνεται προς τη ∆υτική Μεσόγειο. Έχει βρεθεί στις ακτές του Ισραήλ, Νότια της Τουρκίας, στην Κύπρο, στις Νότιες ακτές της Ηπειρωτικής Ελλάδας, στην Κρήτη και στη Ρόδο.
Στην πατρίδα του την Ερυθρά Θάλασσα το επικίνδυνο αυτό ψάρι, ζει σε βραχώδεις πυθµένες από ρηχά παράκτια νερά βάθους 250 µέτρων. Μοιάζει πολύ µε τις τετραοδοντίδες (γνωστές ως ψάρια – φούσκες), αλλά είναι πιο µακρύ και µε συµµετρική ουρά. Η πλάτη του είναι γκρι ή καφέ, µε πιο σκούρα σηµεία και έχει λευκή κοιλιά. Μια χαρακτηριστική ασηµένια «ζώνη» τρέχει κατά µήκος των πλευρών του ψαριού. Έχει µήκος, συνήθως, µέχρι 40 εκατοστά. Όµως µπορεί να φτάσει µέχρι και 110 εκατοστά, και το µέγιστο βάρος του είναι τα 7 κιλά. ∆εν έχει λέπια και διαθέτει 4 µεγάλα δυνατά δόντια µε τα οποία άνετα µπορεί να κοµµατιάσει και µεταλλικά αντικείµενα.
Ο ΛΑΓΟΚΕΦΑΛΟΣ ΕΙΝΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ;
Είδαµε ότι αυτό το ψάρι είναι εξαιρετικά δηλητηριώδες όταν φαγωθεί, καθώς περιέχει τετροδοτοξίνη στις ωοθήκες του, και σε µικρότερο βαθµό στο δέρµα, στους µυς και στο συκώτι του, η οποία το προστατεύει από τους θηρευτές του. Γίνεται τοξικό, αφού τρώει βακτήρια που περιέχουν την τοξίνη. Αυτή η θανατηφόρα ουσία προκαλεί παράλυση των µυών, η οποία µπορεί να προκαλέσει στα θύµατα διακοπή της αναπνοής ή καρδιακή ανεπάρκεια. Θανατηφόρα περιστατικά έχουν παρουσιαστεί στην Αίγυπτο και το Ισραήλ.
∆ιαβάζουµε (πηγή: Εφηµερ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, άρθ.Σοφία Χρήστου) ότι: Ο λαγοκέφαλος έφτασε στην Αττική και τον Ευβοϊκό, και από τη Σαρωνίδα έως την Ερέτρια, καθώς το επικίνδυνο ξενικό ψάρι επεκτείνει την παρουσία του στις Ελληνικές θάλασσες. Ο ΙΧΘΥΟΛΟΓΟΣ και υποψήφιος ∆ιδάκτωρ της Θαλασσίας Βιολογίας και Αλιευτικής στο Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ∆ΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΦΡΑΣ, εξηγεί τα αίτια και τους κινδύνους και προτείνει λύσεις:
…Τα προηγούµενα χρόνια τον συναντούσαµε µόνο στις θάλασσες της Κρήτης και των ∆ωδεκανήσων. Φέτος οι λαγοκέφαλοι έχουν φτάσει µέχρι τον Νότιο Ευβοϊκό, µε τους λουοµένους να επιβεβαιώνουν την παρουσία τους από την Παλαιά Φώκαια και τη Σαρωνίδα έως τη Βάρκιζα… Επίσης οι επιστήµονες εντοπίζουν αυτό το είδος ψαριού και στον Νότιο Ευβοϊκό σε περιοχές όπως το Μπούρτζι, το Λευκαντί και η Ερέτρια.
…Έχουν αναφερθεί πολλά περιστατικά επιθέσεων σε λουοµένους, αλλά ο προβληµατισµός των επιστηµόνων εστιάζεται στην ανισορροπία που θα φέρει αυτό το ξενικό είδος στο οικοσύστηµα όσο και οι σηµαντικές ζηµιές που µπορεί να προκαλέσει στους επαγγελµατίες αλιείς. Τα ισχυρά δόντια του ψαριού καταστρέφουν δίχτυα και παραγάδια στην προσπάθειά του να τραφεί από τα αλιεύµατα.
…Επίσης θεωρείται επικίνδυνο είδος για τον άνθρωπο, καθώς -όπως είδαµε- περιέχει την ισχυρή νευροτοξίνη η οποία µπορεί ν’ αποδειχτεί και θανατηφόρα σε περίπτωση κατανάλωσης, δεδοµένου ότι δεν εξουδετερώνεται µε το µαγείρεµα.
…Με την αύξηση της θερµοκρασίας των νερών που ευνοεί αυτά τα θερµόφιλα είδη, οι λαγοκέφαλοι έχουν βρει στις Ελληνικές θάλασσες ένα περιβάλλον κατάλληλο για επιβίωση, αναπαραγωγή, και εξάπλωση, ώστε οι ειδικοί να µιλούν για µια «βιολογική εισβολή», που ενισχύεται από την κλιµατική αλλαγή. Όπως µας εξηγεί ο ιχθυολόγος κ. ∆ηµ. Πάφρας, σ’ αυτήν την εισβολή του λαγοκέφαλου στον Ευβοϊκό και στον Σαρωνικό, δεν υπάρχει επαρκής φυσικός «αντίπαλος», δηλαδή, φυσικοί θηρευτές. «Πράγµατι στη Μεσόγειο δεν υπάρχει επαρκής φυσικός έλεγχος που να περιορίζει τους πληθυσµούς του. Έτσι, όταν ένα είδος έχει τροφή, κατάλληλη θερµοκρασία, αναπαραγωγική επιτυχία και λίγους εχθρούς, η εξάπλωση δεν είναι «έκπληξη» αλλά αναµενόµενο οικολογικό αποτέλεσµα», µας εξηγεί ο Ιχθυολόγος κ. ∆ηµ. Πάφρας.
Ο διευθυντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιας Προστασίας κ. Θοδωρής Τσιµπίδης, µας εξηγεί: «Το ίδιο το ψάρι δ ε ν είναι επικίνδυνο. Το δάγκωµά του δ ε ν έχει δηλητήριο. ∆ ε ν θα το πιάσει κάποιος και θα πάθει κάτι, ούτε αν έχει ένα ακούσιο δάγκωµα θα πάθει κάτι. Οι επικίνδυνες τοξίνες του λαγοκέφαλου βρίσκονται στα ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΑ, ΚΑΙ ΟΧΙ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΟΥ ΣΩΜΑ. Ο ΚΙΝ∆ΥΝΟΣ ΤΟΥ ΑΦΟΡΑ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΤΟΥ, ΑΝ ∆ΕΝ ΕΧΕΙ ΚΑΘΑΡΙΣΤΕΙ ΣΩΣΤΑ». (Πηγή: Αρχιπέλαγος – LIFO)
ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ!
Καταλήγοντας ο κ.Θ. Τσιµπίδης, κάλεσε τους πολίτες να µην πανικοβάλλονται, να αποφεύγουν το τάϊσµα των ψαριών στις παραλίες, και να µ η ν καταναλώνουν λαγοκέφαλο. Υπογράµµισε την ανάγκη προστασίας του θαλασσίου περιβάλλοντος, σηµειώνοντας ότι οι αλλαγές που καταγράφονται σήµερα είναι πρωτοφανείς για τα δεδοµένα της Μεσογείου.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Τοξικά δαγκώµατα και οικονοµική καταστροφή για τους αλιείς.
– Εκτός από τις παραδοσιακές εστίες του λαγοκέφαλου στην Κρήτη και τα ∆ωδεκάνησα, έχουν καταγραφεί πρόσφατα επιθετικές προσεγγίσεις και σε άλλες περιοχές, όπως η Παλαιά Φώκαια, η Σαρωνίδα, η Βάρκιζα, το Καβούρι, η Βούλα, η Βάρη, και η Βουλιαγµένη. Μάλιστα στη Βάρκιζα καταγράφηκε περιστατικό όπου λουόµενος δέχτηκε δάγκωµα στην κνήµη ενώ βρισκόταν σε νερό βάθους, µόλις 20 εκατοστών…
– Ειδικοί εξηγούν ότι τα 6 είδη λαγοκέφαλου που ενδηµούν στην Ελλάδα, παρουσιάζουν µεταβολή στη συµπεριφορά τους, σχηµατίζοντας επιθετικές αγέλες που αναζητούν τροφή, χωρίς να φοβούνται την ανθρώπινη παρουσία.
– Ο λαγοκέφαλος έχει 4 ισχυρά δόντια που θυµίζουν ράµφος που κόβει σαν ξυράφι -ακόµα και τα µεταλλικά αντικείµενα-, ενώ φουσκώνει όταν νιώθει απειλή.
– Το πιο επικίνδυνο χαρακτηριστικό του είναι, όπως είδαµε, ότι περιέχει στα εσωτερικά του όργανα την τετραδοτοξίνη (Τ Τ Χ) µια θανατηφόρα ουσία που καθιστά απαγορευτική την κατανάλωσή του.
– Ο λαγοκέφαλος είναι αχόρταγος. Καταβροχθίζει χταπόδια, σουπιές, καλαµάρια, καβούρια, γαρίδες, και λυθρίνια, και µετατρέπει πλούσιους βιότοπους – όπως ο Σαρωνικός – σε θαλάσσιες ερήµους.
– Σύµφωνα µε τα επίσηµα δεδοµένα από Έρευνα του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών, η µέση ετήσια οικονοµική ζηµιά για κάθε Έλληνα ψαρά, ξεπερνά τις 6.000 ευρώ.
– Οικονοµικό κίνητρο: Σχεδιάζεται η επιδότηση των αλιέων µε 6 ευρώ ανά κιλό που ψαρεύουν, µε στόχο τη µαζική αποµάκρυνσή τους από τις θάλασσες. Το µέτρο αυτό έχει ήδη εφαρµοστεί πιλοτικά στην Κρήτη και τα ∆ωδεκάνησα.
– Παρέµβαση στην Κοµισιόν για την εξάπλωση του τοξικού αυτού ψαριού στις Ελληνικές θάλασσες, ζήτησαν Έλληνες Ευρωβουλευτές, οι οποίοι θέτουν αυτό το ζήτηµα όχι µόνο ως περιβαλλοντικό ή αλιευτικό πρόβληµα αλλά και ως άµεσο ζήτηµα δηµόσιας ασφάλειας, δηµόσιας υγείας, και προστασίας της Τουριστικής Οικονοµίας.
– Τέλος, λαγοκέφαλος 8 κιλών αλιεύτηκε στο Κούλε Ηρακλείου τον Μάρτιο 2026. Οι ψαράδες τον παρέδωσαν στο ΕΛΚΕΘΕ ΓΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΉ ΜΕΛΕΤΗ, και τον χαρακτήρισαν ως ένα από τα µεγαλύτερα δείγµατα που έχουν καταγραφεί στην περιοχή!
