Γράφει ο Φώτης Αλεξόπουλος
Οικονοµολόγος
Μέλος του ΙΝΚΑ/Γενική Οµοσπονδία
Καταναλωτών Ελλάδος
Η φορολογία αποτελεί ένα από τα βασικότερα εργαλεία άσκησης οικονοµικής και κοινωνικής πολιτικής. Από τη σκοπιά του οικονοµολόγου, αλλά κυρίως µέσα από τη συνεχή επαφή µε τα προβλήµατα των καταναλωτών, γίνεται σαφές ότι η σηµερινή φορολογική πραγµατικότητα δεν λειτουργεί προστατευτικά για το εισόδηµα των πολιτών, αλλά επιβαρυντικά.
Μέσω αυτής, το κράτος χρηµατοδοτεί δηµόσιες υπηρεσίες, κοινωνικές παροχές και αναπτυξιακές δράσεις. Ωστόσο, όταν η φορολογική επιβάρυνση ξεπερνά τα όρια αντοχής της κοινωνίας και δεν συνοδεύεται από δίκαιη κατανοµή και αποτελεσµατικότητα, µετατρέπεται από εργαλείο αναδιανοµής σε παράγοντα οικονοµικής ασφυξίας.
Η πίεση στο διαθέσιµο εισόδηµα των νοικοκυριών
Τα τελευταία χρόνια, τα ελληνικά νοικοκυριά βρίσκονται αντιµέτωπα µε µια πολυεπίπεδη φορολογική επιβάρυνση, την οποία οι καταναλωτές βιώνουν καθηµερινά στα ράφια των σούπερ µάρκετ, στους λογαριασµούς ενέργειας και στις βασικές υπηρεσίες: άµεσοι φόροι στο εισόδηµα, έµµεσοι φόροι στην κατανάλωση, αυξηµένες ασφαλιστικές εισφορές, αλλά και πλήθος τελών και επιβαρύνσεων. Το αποτέλεσµα είναι η συρρίκνωση του πραγµατικού διαθέσιµου εισοδήµατος, δηλαδή των χρηµάτων που αποµένουν στον πολίτη για να καλύψει βασικές ανάγκες µετά την εκπλήρωση των φορολογικών του υποχρεώσεων.
Όταν το εισόδηµα περιορίζεται, η κατανάλωση αναγκαστικά προσαρµόζεται. Οι πολίτες µειώνουν δαπάνες, αναβάλλουν αγορές και στρέφονται σε φθηνότερα -συχνά υποδεέστερα- αγαθά. Αυτό δεν επηρεάζει µόνο την ποιότητα ζωής τους, αλλά και τη συνολική λειτουργία της οικονοµίας.
Έµµεση φορολογία: ο αόρατος εχθρός του καταναλωτή
Ιδιαίτερα καθοριστικό ρόλο στην ακρίβεια των αγαθών διαδραµατίζει η έµµεση φορολογία, όπως ο ΦΠΑ και οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης. Ως εκπρόσωποι των καταναλωτών διαπιστώνουµε ότι οι φόροι αυτοί δεν γίνονται απλώς αριθµοί σε έναν προϋπολογισµό, αλλά µεταφράζονται σε αδυναµία κάλυψης βασικών αναγκών. Οι φόροι αυτοί ενσωµατώνονται απευθείας στην τελική τιµή των προϊόντων, αυξάνοντας το κόστος για τον καταναλωτή ανεξαρτήτως εισοδήµατος. Πρόκειται για µια µορφή φορολόγησης κατ’ εξοχήν άδικη, καθώς πλήττει δυσανάλογα τα χαµηλά και µεσαία εισοδήµατα.
Η αύξηση της φορολογίας στην ενέργεια, στα καύσιµα και στα βασικά αγαθά λειτουργεί αλυσιδωτά: αυξάνει το κόστος παραγωγής και µεταφοράς, το οποίο µετακυλίεται στις τιµές των προϊόντων. Έτσι, η φορολογία δεν περιορίζεται µόνο στη µείωση του εισοδήµατος, αλλά γίνεται και βασικός συντελεστής της ακρίβειας στην αγορά.
Επιπτώσεις στην αγορά, τις επιχειρήσεις και την κοινωνία
Η συνεχής άνοδος των τιµών, σε συνδυασµό µε τη φορολογική πίεση, οδηγεί σε ένα περιβάλλον οικονοµικής ανασφάλειας. Οι µικροµεσαίες επιχειρήσεις δυσκολεύονται να απορροφήσουν το κόστος και να παραµείνουν ανταγωνιστικές, ενώ οι καταναλωτές βλέπουν την αγοραστική τους δύναµη να εξανεµίζεται.
Παράλληλα, ενισχύεται το αίσθηµα κοινωνικής αδικίας στους πολίτες που εκπροσωπούµε, καθώς καθώς οι συνεπείς φορολογούµενοι καλούνται να σηκώσουν το βάρος ενός συστήµατος που συχνά δεν ανταµείβει τη συνέπεια ούτε καταπολεµά αποτελεσµατικά τη φοροδιαφυγή. Το αποτέλεσµα είναι η αποδυνάµωση της κοινωνικής συνοχής και η υπονόµευση της εµπιστοσύνης προς το κράτος.
Η ανάγκη για µια διαφορετική προσέγγιση
Το ζητούµενο δεν είναι η κατάργηση της φορολογίας, αλλά η αναµόρφωσή της. Ένα δίκαιο, σταθερό και αναπτυξιακό φορολογικό σύστηµα οφείλει να λαµβάνει υπόψη τη φοροδοτική ικανότητα των πολιτών, να µειώνει την υπερβολική έµµεση φορολογία και να ενισχύει το πραγµατικό εισόδηµα µέσω στοχευµένων ελαφρύνσεων.
Η αντιµετώπιση της ακρίβειας δεν µπορεί να επιτευχθεί χωρίς ουσιαστικές παρεµβάσεις στη φορολογία των βασικών αγαθών και της ενέργειας, αλλά και χωρίς αποτελεσµατικό έλεγχο της αγοράς. ∆ιαφορετικά, η φορολογία θα συνεχίσει να λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής των ανισοτήτων και της οικονοµικής πίεσης.
Η φωνή του καταναλωτή δεν µπορεί να αγνοείται
Η σχέση µεταξύ φορολογίας, εισοδήµατος και ακρίβειας είναι άµεση και αλληλένδετη. Όσο η φορολογική πολιτική αγνοεί τις πραγµατικές αντοχές της κοινωνίας, τόσο θα βαθαίνει ο φαύλος κύκλος της µείωσης του εισοδήµατος και της αύξησης των τιµών. Η αλλαγή πορείας δεν είναι απλώς οικονοµική επιλογή, αλλά κοινωνική αναγκαιότητα. Ως οικονοµολόγος και εκπρόσωπος των καταναλωτών, θεωρώ ότι η φορολογική πολιτική οφείλει να επανασυνδεθεί µε την πραγµατική ζωή των πολιτών και όχι µόνο µε τους δηµοσιονοµικούς δείκτες.
